Elevator Inauguration

The Corfu Reading Society’s invitation to the inauguration of the elevator.

The Board of Directors of the Corfu Reading Society invites you to the festive event for the inauguration of the elevator installed in the Society’s building, thanks to the extraordinary generosity of its Honorary President and Grand Benefactor, Count Spiro L. Flamburiari The event will be accompanied by musical ensembles by the “Mantzaros” and “Kapodistrias” Philharmonic Societies. The event will take place on Friday, 22 September 2023, at 8 p.m. There will be a simulcast on the Society’s YouTube channel: https://www.youtube.com/@AnagnostikiEtairiaKerkyra

Το Διοικητικό Συμβούλιο της Αναγνωστικής Εταιρίας Κέρκυρας σας προσκαλεί στην εορταστική εκδήλωση για τα εγκαίνια του ανελκυστήρα που εγκαταστάθηκε στο κτήριο της Εταιρίας, χάρη στην εξαιρετική γενναιοδωρία του Επίτιμου Προέδρου και Μεγάλου Ευεργέτη της, Κόμη Σπύρου Λ. Φλαμπουριάρη. Η εκδήλωση θα πλαισιωθεί από μουσικά σύνολα των Φιλαρμονικών Εταιριών «Μάντζαρος» και «Καποδίστριας». Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή, 22 Σεπτεμβρίου 2023, στις 8 μ.μ. Θα υπάρχει ταυτόχρονη εκπομπή στο κανάλι της Εταιρίας στο YouTube: https://www.youtube.com/@AnagnostikiEtairiaKerkyra

Bronze plaque awarded to Count Spiro Flamburiari on 22 September 2023.

The Administrative Committee of the Corfu Reading Society acknowledges that its General Assembly at its meeting, on 6 April 2022, decided to declare the Great Benefactor of the Society, Spiro L. Flamburiari, Honorary President for his extraordinary generosity and his decisive contribution to the modernisation of the Reading Society. Therefore, it awarded to him a relevant honorary bronze plaque on the day of the inauguration of the elevator that was installed in the building, thanks to his help, in Corfu on 22 September 2023.

Η Διοικητική Επιτροπή Γενική Συνέλευση της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας στη συνεδρίασή της, στις 6 Απριλίου 2022, αποφάσισε να ανακηρυχθεί Επίτιμος Πρόεδρος ο Μέγας Ευεργέτης της Εταιρίας, Σπύρος Λ. Φλαμπουριάρης, για την εξαιρετική γενναιοδωρία του και την καθοριστική συμβολή του στον εκσυγχρονισμό της Αναγνωστικής. Ως εκ τούτου, του απένειμε σχετική τιμητική χάλκινη πλακέτα κατά την ημέρα των εγκαινίων του ανελκυστήρα που εγκαταστάθηκε στο κτήριο, χάρη στην αρωγή του, στην Κέρκυρα στις 22 Σεπτεμβρίου 2023.

Plaque mounted on the side of the elevator on the ground floor of the Corfu Reading Society.

The Administrative Committee of the Corfu Reading Society acknowledges that the installation of the elevator and the other renovation works of the building, during the years 2016-2023, are due to the extraordinary generosity of the Great Benefactors of the Society, Spiro and Milly Flamburiari.

Η Διοικητική Επιτροπή της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας αναγνωρίζει ότι η εγκατάσταση του ανελκυστήρα και τα άλλα έργα ανακαίνισης του κτηρίου, κατά τα έτη 2016-2023, οφείλονται στην εξαιρετική γενναιοδωρία των Μεγάλων Ευεργετών της Εταιρίας, Σπύρου και Μίλης Φλαμπουριάρη.

Count and Countess Milly Flamburiari with Mrs Christine Craig outside the elevator on the Corfu Reading Society’s ground floor.
Mr & Mrs Marios Paipetis with Mr & Mrs Sergios Voulgaris inside the elevator of the Corfu Reading Society.
Mr Matthew Lodge with Count Spiro Flamburiari and Mr Kostas Lidovois.
Mr Matthew Lodge with Count Spiro Flamburiari, Professor Dimitris Theotokis and Mr Kostas Lidovois.
Professor Dimitris Theotokis guides Mr Matthew Lodge, Count Spiro Flamburiari and Mr Kostas Lidovois.
Professor Dimitris Theotokis guides Mr Matthew Lodge, Count Spiro Flamburiari and Mr Kostas Lidovois.
Professor Dimitris Theotokis guides Mr Matthew Lodge, Count Spiro Flamburiari and Mr Kostas Lidovois.
Professor Dimitris Theotokis guides Mr Matthew Lodge, Count Spiro Flamburiari and Mr Kostas Lidovois.
Members of the “Kapodistrias” (in red) and “Mantzaros” (in white) Philharmonic Societies waiting in order to perform.
The Society’s Chair, Mr Thanassis Makris, delivers the inaugural address.
The audience waiting for the VIPs to return from the unveiling of the plaque on the ground floor.
Father Athanassios Kokkinopoulos, Mr Matthew Lodge, Count & Countess Spiro Flamburiari and Mr Yannis Pieris.
Mr Yannis Pieris and Mr Thanassis Makris present the bronze plaque to Count Spiro Flamburiari.
Mr Mathew Lodge takes a photograph of the Chairs of “Kapodistrias”, Mr Spyros Koskinas, and “Mantzaros”, Dr Ioannis Trivizas, with Count Spiro Flamburiari and Mr Thanassis Makris.
Chairs of “Kapodistrias”, Mr Spyros Koskinas, and “Mantzaros”, Dr Ioannis Trivizas, with Count Spiro Flamburiari and Mr Thanassis Makris.
Countess MillyFlamburiari with Mr Yannis Pieris and Mr Matthew Lodge.
Mr Apostolos Kratsas and Mr Matthew Lodge.
Mr Matthew Lodge with Count & Countess Spiro Flamburiari.
Mr Yannis Pieris and Dr Megakles Rogakos.
Professor Dimitris Theotokis, Mr & Mrs Apostolos Kratsas and Count & Countess Spiro Flamburiari.
Count & Countess Flamburiari with the Administrative Committee of the Corfu Reading Society.
Mr Matthew Lodge, Professor Bettany Hughes and Count & Countess Spiro Flamburiari.
Mrs Melita Chakiris, Mr Matthew Lodge and Professor Bettany Hughes.
Professor Bettany Hughes, Count Spiro Flamburiari and Mrs Jane Wooley.
Mrs Jane Wooley, Mr Elias Capodistria and Professor Bettany Hughes.
Mr Matthew Lodge and Count Spiro Flamburiari.
Mrs Rodi Kratsa and Count Spiro Flamburiari.
Mr Konstantinos Christopoulos, Mrs Gioia Provata and Mr Yannis Pieris.
Mr Yannis Pieris and Mr Matthew Lodge.

Spiro Flamburiari

The original Greek version of Vasilis Kakavakis article in “Kerkyra Simera” newspaper of 30 August 2023, p. 7.

Spiro Flamburiari and his beneficial actions for Corfu

Vasilis Kakavakis writes from Corfu, 30 August 2023

– The Family

The Flamburiari family originally came from Constantinople and were members of the Byzantine aristocracy. In 1453, they emigrated to Venice, where they settled. Later, they went to Crete during the Venetian occupation. The Flamburiari rendered extensive military service to the Venetian Republic, and in return for these services the Venetians conferred on the family the title of Count, which had the hereditary right to pass on to their male descendants. Also, they are registered in the Libro d’Oro and were vested with large estates. The family included distinguished personalities, who played important roles in the history of Greece, such as Anastasios Flamburiaris (1774-1828) – President of the Ionian Senate and member of the Filikí Etereía (Friendly Brotherhood), Dionysios Flamburiaris (1790-1874) – Prosecutor of Zakynthos also a Filikos who was awarded the Grand Cross of St Michael and St George in 1857; and Georgios Leonidou Flamburiaris (1857-1935) who was President of both the Corfu Philharmonic Society and the Corfu Reading Society.

– The Corfu Heritage Foundation and its Objectives

The Corfu Heritage Foundation was founded on 6 April 2000. It is a modern Foundation adapted to the needs of our time. In addition, it has a significant collection of artworks by various local and international artists, the majority of which depict Corfu and the Ionian Islands. Its main objectives are the promotion of Anglo-Hellenic relations, the restoration of the island’s buildings of historical importance, the preservation of important monuments, the support of the objectives of the Corfu Reading Society, the support of the Mantzaros Philharmonic Society, the establishment and mounting of the Corfu Heritage Foundation’s memorial plaques, the curation of permanent or temporary art exhibitions, the promotion of the sport of cricket and major publications.

– Count Spiro Flaburiari – President of the Corfu Heritage Foundation

Spiro Flamburiari has lived most of his life in London and is married to the English lady, Milly Flamburiari, who is a beloved and distinguished painter. His character is defined by consistency, continuity and confidence in everything he does. His whole life has been dedicated to the promotion of the island and its welfare. In 2014 he co-founded with Mr. Derek Johns, former Director of Sotheby’s, the Edward Lear Society (www.edwardlearsociety.org), to honor and promote the understanding of this artist, whose works represent an important link between England and Corfu. He has worked for a number of years as a goodwill ambassador promoting Anglo-Hellenic relations through the various activities and events he has organised through the Corfu Heritage Foundation. He sets goals and achieves them with the stubbornness that pervades his personality. In Corfu, as he himself says, he fights for all things good for the island, but also for the revitalization of the Reading Society of Corfu, the oldest intellectual institution in Greece.

– Commemorative Plaques of Corfu Heritage

A basic and noteworthy achievement are the Commemorative Plaques of Corfu Heritage, which display cultural educational achievement associated with the island. They were created due to the vision of Spiro Flamburiari, to spread the local history in a general way, as such address the general public. A major Athenian newspaper devoted an entire page stating that “with the Commemorative Plaques, the history of Corfu is written on its walls”. These plaques are mounted on buildings associated with important personalities.

– The Obelisk for 1716

An important cultural project of the Corfu Heritage Foundation is the monumental “Obelisk for 1716”, which Spiro Flamburiari envisioned and built to honour the people of Corfu, the Ionian Islands and other Europeans who successfully fought against the invasion of the Ottoman Turks. Although Marshal Schulenburg has been honoured with a statue, the ordinary citizens who fought for the holy cause of saving the city of Corfu from the Ottoman Turks have never been acknowledged until now. This was an extremely important event, as the victory of the Christians under the walls of Corfu marks the end of the Ottoman advance into Europe, the development of the Enlightenment Movement and the emergence of a contemporary civil Democracy. This great event of Western history, which kept Europe Christian, is what the Corfu Heritage Foundation wanted to highlight with the construction of this monument. The Obelisk is eight meters high and was designed by the Corfiot architect Periklis Lascari. It is made of Lecce stone (pietra leccese) and weighs fifteen tons. The construction of the base of the Obelisk was designed by civil engineer Thanasis Makris.

– The Publications

The Corfu Heritage Foundation has published a series of particularly important books. First, the book, entitled “Corfu – The Garden Island”, includes a diverse view of the history of Corfu covering the early period, the Venetian rule, the French period and the British Protectorate. It includes several chapters written by international experts – it has a foreword by the HRH Duke of Kent, an historical review by Lord John Julius Norwich, an early history by Dr Andrew Sinclair, a treatise on Venetian rule by Lord Michael Pratt, another on the time of the British Protectorate by Frank Giles, another on the Corfu estates by Countess Milly Flamburiari, an essay on the Achilleion by Major John Forte, a note of childhood memories of Gerald Darrell, on architecture by professor Aphrodite Agoropoulou-Birbili, on culture by Dr Evita Arapoglou, a treatise on Edward Lear by Peter Naum, on music by Helena Matheopoulos, on flora by Ann Nash, another on photography by Fritz von der Schulenburg and Christopher Simon Sykes, on cricket by Lord Ian Or-Ewing and, finally, on Olive Presses by Augustus Sordinas.

Subsequently, the album “An Anglo-Hellenic Celebration of the Bicentenary of the Order of St Michael and St George 1818-2018” was another great publication, for which HM Queen Elizabeth II conveyed her praise in writing. This is also prefaced by HRH Duke of Kent, H.E. British Ambassador and the President of the Foundation. The main axes of the publication concern romanticism, the music of 1818, the history of the order, the Mantzaros Philharmonic Society, the history of the Ionian Academy and two visual art exhibitions – one with a historical and another with a contemporary perspective – curated by Dr Megakles Rogakos on the theme of the sculpture Britannia by Pavlos Prosalentis. The back cover of the album is decorated with a work by Milly Flamburiari.

Our Foundation, under the auspices of the Region of the Ionian Islands and in collaboration with the Cultural Foundation of Tinos, organised events to celebrate the 200th anniversary of the Greek Revolution with a festival under the title “Hymn to Liberty”. Undoubtedly, the success of this festival was due to the collective effort and the fruitful cooperation of these institutions, which for the first time merged the Ionian and the Aegean to commemorate our national anniversary. In this edition, topics of historical interest written by eminent historians are published, the role played by the Ionian Islands in the liberation struggle is also mentioned, and a series of important images and portraits of prominent Greeks and foreigners whose participation in the Greek Revolution was decisive are published.

On this occasion it is worth noting that under the auspices of the Ionian University, the British Embassy Athens, the Corfu Reading Society, the Rothschild Foundation and the Corfu Heritage Foundation are organising the celebration of the 200th anniversary of the founding of the Ionian Academy, the first Greek-speaking University in the Eastern Mediterranean, in Corfu in 2024. The related events primarily honour Lord Frederick North, 5th Earl of Guilford (1766-1827), founder of the Academy, who is a major Philhellenic.

– The offer of the Corfu Heritage Foundation to Corfu and to its citizens

The Foundation has done much for Corfu and its citizens. It has informed young and older people via the Commemorative Plaques of Corfu Heritage. In addition, the great events it has organised have given the general public the opportunity to learn about historical or cultural events, works of art and important documents. All publications – but mainly the book “Corfu – The Garden Island” – are regularly donated by the President of the Foundation and the Governor of the Region of Ionian Islands, Rodi Kratsa-Tsagaropoulou, to officials who visit the island from time to time. In this way the culture, arts, history, music, cricket and traditions of Corfu are exported worldwide.

We return to the iconic “Obelisk for 1716” which, although not yet installed due to bureaucratic procedures, is a great tribute. We hope it will soon be inaugurated fulfilling the debt due to all our freedom fighters.

– The Emilia & Spiro Flamburiari Foundation

In conclusion, the 1st of June 2023 is a historic day for the creation of the Emilia and Spiro Flamburiari Foundation – an act informed of great vision for the future. An institution that will leave an imprint on the next generations, because, in excess of other institutions, it is not only concerned with the transfer of certain real estate and assets – (it is based in the historic Cavalieri Hotel). This Foundation, with shares in businesses at home and abroad, will additionally be a living cell that will provide work for families, generate income for scholarships and support some of the iconic institutions of Corfu.

Source: Corfu Heritage Foundation



[translation in Greek of the text above by Dr Megakles Rogakos]

Ο Σπύρος Φλαμπουριάρης και οι ευεργετικές δράσεις του για την Κέρκυρα

Γράφει ο Βασίλης Κακαβάκης από την Κέρκυρα, 30 Αυγούστου 2023

– Η Οικογένεια

Η οικογένεια Φλαμπουριάρη ήταν εγκατεστημένη στην Κωνσταντινούπολη και αποτελούσε μέλος της Βυζαντινής αριστοκρατίας. Κατά το 1453 κατέφυγε στη Βενετία όπου εγκαταστάθηκε. Αργότερα, μετέβη στην Κρήτη κατά το διάστημα της Βενετικής κατοχής. Οι Φλαμπουριάρη είχαν προσφέρει σπουδαίες στρατιωτικές υπηρεσίες στη Βενετική Δημοκρατία και, σε ανταπόδοση αυτών των υπηρεσιών, οι Βενετοί απέδωσαν στην οικογένεια τον τίτλο του Κόμητος, τον οποίο είχαν το δικαίωμα να τον κληροδοτούν στα άρρενα τέκνα τους. Επίσης, τους είχαν εγγράψει στη Χρυσή Βίβλο και τους παρείχαν μεγάλες κτηματικές εκτάσεις. Στην οικογένεια συγκαταλέγονται υψηλές προσωπικότητες που διεδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην ιστορία της Ελλάδας, όπως οι Αναστάσιος Φλαμπουριάρης (1774-1828) – Πρόεδρος της Ιονίου Γερουσίας και μέλος της Φιλικής Εταιρείας, Διονύσιος Φλαμπουριάρης (1790-1874) – Εισαγγελέας Ζακύνθου επίσης Φιλικός και τιμημένος με τον Μεγαλόσταυρο των Αγίων Μιχαήλ και Γεωργίου το 1857 και Γεώργιος Λεωνίδου Φλαμπουριάρης (1857-1935) που διετέλεσε Πρόεδρος τόσο στη Φιλαρμονική Εταιρία Κερκύρας, όσο και στην Αναγνωστική Εταιρία Κερκύρας.

– Το Ίδρυμα Κερκυραϊκής Κληρονομιάς και οι Στόχοι του

Το Ίδρυμα Κερκυραϊκής Κληρονομιάς ιδρύθηκε στις 6 Απριλίου 2000. Αποτελεί ένα Ίδρυμα σύγχρονο και προσαρμοσμένο στις ανάγκες των ημερών μας. Επιπλέον, διαθέτει μία σημαντική συλλογή έργων τέχνης από διαφόρους τοπικούς και διεθνείς καλλιτέχνες, η πλειοψηφία των οποίων απεικονίζει την Κέρκυρα και τα Ιόνια Νησιά. Οι βασικοί στόχοι του είναι η προώθηση των αγγλοελληνικών σχέσεων, η αποκατάσταση των κτιρίων ιστορικής σημασίας του νησιού, η διατήρηση σημαντικών μνημείων, η υποστήριξη των σκοπών της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας, η υποστήριξη της Φιλαρμονικής Εταιρείας Μάντζαρος, η θεσμοθέτηση και η ανάρτηση των αναμνηστικών πινακίδων Κερκυραϊκής Κληρονομιάς, η οργάνωση μονίμων ή προσωρινών εκθέσεων τέχνης, η προώθηση του αθλήματος του κρίκετ και σημαντικές εκδόσεις.

– Ο Κόμης Σπύρος Φλαμπουριάρης – Πρόεδρος του Ιδρύματος Κερκυραϊκής Κληρονομιάς

Ο Σπύρος Φλαμπουριάρης έχει ζήσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στο Λονδίνο και είναι παντρεμένος με την Αγγλίδα Μίλλυ Φλαμπουριάρη, που είναι αγαπητή και αξιόλογη ζωγράφος. Ο χαρακτήρας του σκιαγραφείται από συνέπεια, συνέχεια και εμπιστοσύνη σε ό,τι κάνει. Όλη η ζωή του έχει αφιερωθεί στην προβολή του νησιού και την ευημερία του. Το 2014 συνίδρυσε με τον κ. Ντέρεκ Τζώνς, πρώην Διευθυντή του Οίκου Σόθμπις, την Εταιρεία Έντουαρντ Λίαρ (www.edwardlearsociety.org), για να τιμήσει και να προωθήσει την κατανόηση του καλλιτέχνη, που αντιπροσωπεύει με τα έργα του έναν σημαντικό δεσμό μεταξύ Αγγλίας και Κερκύρας. Έχει εργαστεί επί σειρά ετών, ως Πρεσβευτής Καλής θελήσεως προωθώντας τις αγγλοελληνικές σχέσεις, μέσω των διαφόρων δραστηριοτήτων και εκδηλώσεων που έχει διοργανώσει μέσω του Ιδρύματος Κερκυραϊκής Κληρονομιάς. Θέτει στόχους και τους επιτυγχάνει με το πείσμα που διακατέχει την προσωπικότητά του. Στην Κέρκυρα, όπως λέγει και ο ίδιος, παλεύει επιδιώκοντας το καλύτερο για το νησί, αλλά και για την αναζωογόνηση της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας, του παλαιοτέρου πνευματικού ιδρύματος της Ελλάδος.

– Αναμνηστικές Πινακίδες Κερκυραϊκής Κληρονομιάς

Βασική και αξιοσημείωτη προσφορά αποτελούν οι Αναμνηστικές Πινακίδες Κερκυραϊκής Κληρονομιάς που προσφέρουν πολιτιστικό και εκπαιδευτικό έργο. Δημιουργήθηκαν λόγω του οράματος του Σπύρου Φλαμπουριάρη, να διαδώσει σε γενικευμένο βαθμό την τοπική ιστορία, καθώς απευθύνεται στο ευρύ κοινό. Μεγάλη αθηναϊκή εφημερίδα αφιέρωσε ολόκληρη σελίδα της που ανέφερε ότι «με τις Αναμνηστικές Πινακίδες, η ιστορία της Κερκύρας γράφεται στους τοίχους της». Αυτές οι πινακίδες είναι αναρτημένες σε κτήρια που σχετίζονται με σημαντικές προσωπικότητες.

– Ο Οβελίσκος για το 1716

Σημαντικό πολιτιστικό έργο του Ιδρύματος Κερκυραϊκής Κληρονομιάς είναι και ο μνημειώδης «Οβελίσκος για το 1716», που ο Σπύρος Φλαμπουριάρης οραματίστηκε και κατασκεύασε για να τιμήσει τους Κερκυραίους, τους Επτανησίους και λοιπούς Ευρωπαίους που πολέμησαν επιτυχώς κατά της εισβολής των Οθωμανών Τούρκων. Ενώ έχει τιμηθεί με ανδριάντα ο στρατάρχης Σούλενμπουργκ, δεν είχαν ποτέ μέχρι σήμερα τιμηθεί οι απλοί πολίτες που πολέμησαν για τον ιερό σκοπό να διασώσουν την πόλη της Κερκύρας από τους Οθωμανούς Τούρκους. Πρόκειται για ένα εξαιρετικής σημασίας γεγονός, καθώς η νίκη των Χριστιανών κάτω από τα τείχη της Κερκύρας, οροθετεί το τέλος της Οθωμανικής προέλασης στην Ευρώπη, την ανάπτυξη του κινήματος του Διαφωτισμού και τη γέννηση της σύγχρονης αστικής Δημοκρατίας. Αυτό το μεγάλο γεγονός για τη Δυτική ιστορία, που διετήρησε την Ευρώπη χριστιανική, θέλησε να αναδείξει το Ίδρυμα Κερκυραϊκής Κληρονομιάς με την κατασκευή αυτού του μνημείου. Ο Οβελίσκος είναι ύψους οχτώ μέτρων και σχεδιάστηκε από τον Κερκυραίο αρχιτέκτονα Περικλή Λάσκαρη. Είναι κατασκευασμένος από πέτρα Λετσέζε (pietra leccese) και ζυγίζει δεκαπέντε τόνους. Η κατασκευή της βάσης του Οβελίσκου σχεδιάστηκε από τον Πολιτικό Μηχανικό Θανάση Μακρή.

– Οι Εκδόσεις

Το Ίδρυμα Κερκυραϊκής Κληρονομιάς έχει εκδώσει μία σειρά από ιδιαίτερα σημαντικά βιβλία. Αρχικά, το βιβλίο με τίτλο «Κέρκυρα – Η Νήσος Κήπος», περιλαμβάνει μία ποικιλόμορφη άποψη της ιστορίας της Κερκύρας που καλύπτει την πρώιμη περίοδο, τη Βενετική κυριαρχία, τη Γαλλική περίοδο και το Βρετανικό προτεκτοράτο. Περιλαμβάνει αρκετά κεφάλαια γραμμένα από διεθνείς ειδικούς επιστήμονες – πρόλογο του Δούκα του Κεντ, ιστορική αναδρομή του Λόρδου Τζων Τζούλιους Νόριτς, πρώιμη ιστορία του Δρος Άντριου Σίνκλαιρ, βενετική κυριαρχία του Λόρδου Μάικλ Πρατ, Βρετανικό προτεκτοράτο του Φρανκ Τζάιλς, επαύλεις της Κόμησσας Μίλλυς Φλαμπουριάρη, το Αχίλλειον του Ταγματάρχη Τζων Φορτ, παιδικές μνήμες του Τζέραλντ Ντάρελ, αρχιτεκτονική της καθηγήτριας Αφροδίτης Αγοροπούλου-Μπιρμπίλη, πολιτισμό της Δρος Εβίτας Αράπογλου, Έντουαρντ Λίαρ του Πήτερ Ναούμ, μουσική της Έλενας Ματθαιοπούλου, βοτανική της Ανν Νας, φωτογραφία των Φριτς φον ντερ Σούλενμπουργκ και Κρίστοφερ Σάιμον Σάικς, κρίκετ του Λόρδου Ίαν Ορ-Γιούινγκ και ελαιοτριβεία του Αυγούστου Σορδίνα.

Εν συνεχεία, το λεύκωμα «Ένας Ελληνοαγγλικός Εορτασμός για τη 200ετρήριδα του Τάγματος των Αγίων Μιχαήλ και Γεωργίου 1818-2018» είναι μία άλλη σπουδαία έκδοση, για την οποία η ΑΜ Βασίλισσα Ελισάβετ εξέφρασε εγγράφως τον έπαινό της. Προλογίζεται και αυτό από τον Δούκα του Κεντ, την Α.Ε. Βρετανίδα Πρέσβειρα και τον Πρόεδρο του Ιδρύματος. Οι κύριοι άξονες της έκδοσης αφορούν τον Ρομαντισμό, τη Μουσική του 1818, την Ιστορία του Τάγματος, τη Φιλαρμονική Εταιρεία Μάντζαρος, την ιστορία της Ιονίου Ακαδημίας και δύο εικαστικές εκθέσεις τέχνης -μία με ιστορική και άλλη με σύγχρονη προοπτική- υπό την επιμέλεια του Δρος Μεγακλή Ρογκάκου με θέμα το γλυπτό Βρεταννία του Παύλου Προσαλέντη. Το οπισθόφυλλο του λευκώματος κοσμεί έργο της Μίλλυς Φλαμπουριάρη.

Το Ίδρυμά μας, υπό την αιγίδα της Περιφερείας Ιονίων Νήσων και σε συνεργασία με το Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού, οργάνωσε τις εκδηλώσεις για τον εορτασμό της 200ετηρίδας της Ελληνικής Επανάστασης με ένα φεστιβάλ υπό τον τίτλο «Ὕμνος εἰς τὴν Ἐλευθερίαν». Αναμφιβόλως η επιτυχία του φεστιβάλ οφειλόταν στη συλλογική προσπάθεια και στη γόνιμη συνεργασία των ιδρυμάτων μας, που συνέδεσαν για πρώτη φορά Ιόνιο και Αιγαίο για να τιμήσουν την εθνική μας επέτειο. Στην εν λόγω έκδοση δημοσιεύονται θέματα ιστορικού ενδιαφέροντος γραμμένα από διαπρεπείς ιστορικούς, γίνεται αναφορά στον ρόλο που διεδραμάτισαν στον απελευθερωτικό Αγώνα και οι Ιόνιες Νήσοι και δίδονται στη δημοσιότητα μία σειρά από σημαντικές εικόνες και προσωπογραφίες επιφανών Ελλήνων και ξένων των οποίων η συμμετοχή στην Ελληνική Επανάσταση ήταν αποφασιστική.

Με αυτήν την ευκαιρία αξίζει να γίνει γνωστό ότι υπό τη σκέπη του Ιονίου Πανεπιστημίου, η Πρεσβεία του Ηνωμένου Βασιλείου στην Αθήνα, η Αναγνωστική Εταιρία Κερκύρας, το Ίδρυμα Ρόθτσαϊλντ και το Ίδρυμα Κερκυραϊκής Κληρονομιάς οργανώνουν τον εορτασμό της 200ής επετείου της ίδρυσης της Ιονίου Ακαδημίας, του πρώτου ελληνόφωνου Πανεπιστημίου στην Ανατολική Μεσόγειο, στην Κέρκυρα το 2024. Οι σχετικές εκδηλώσεις τιμούν πρωτίστως τον Λόρδο Φρέντερικ Νορθ, 5ο Κόμη του Γκίλφορντ (1766-1827), ιδρυτή της Ακαδημίας, που είναι μείζων φιλέλληνας.

– Η προσφορά του Ιδρύματος Κερκυραϊκής Κληρονομιάς στην Κέρκυρα και στους πολίτες της

Το Ίδρυμα έχει προσφέρει αρκετά στην Κέρκυρα και στους πολίτες της. Έχει επιμορφώσει μικρούς και μεγάλους περιπατητές με τις Αναμνηστικές Πινακίδες Κερκυραϊκής Κληρονομιάς. Εξάλλου, οι σπουδαίες εκδηλώσεις που έχει διοργανώσει έχουν χαρίσει στο ευρύ κοινό τη δυνατότητα να γνωρίσουν ιστορικά ή πολιτιστικά γεγονότα, έργα τέχνης και σημαντικά έγγραφα. Όλες οι εκδόσεις -κυρίως όμως το βιβλίο «Κέρκυρα – Η Νήσος Κήπος»- δωρίζονται από τον Πρόεδρο του Ιδρύματος και την Περιφερειάρχη Ιονίων Νήσων Ρόδη Κράτσα-Τσαγκαροπούλου σε επίσημα πρόσωπα που επισκέπτονται το νησί. Με αυτόν τον τρόπο εξάγεται παγκοσμίως ο πολιτισμός, οι τέχνες, η ιστορία, η μουσική, το κρίκετ και οι παραδόσεις της Κερκύρας.

Επανερχόμαστε στον εμβληματικό «Οβελίσκο για το 1716» που αν και δεν έχει τοποθετηθεί ακόμη λόγω γραφειοκρατικών διαδικασιών, αποτελεί ένα σπουδαίο αφιέρωμα. Ελπίζουμε σύντομα να εγκαινιαστεί επιτελώντας το οφειλόμενο χρέος σε όλους τους αγωνιστές υπέρ της ελευθερίας μας.

– Το Ίδρυμα Αιμιλίας & Σπύρου Φλαμπουριάρη

Εν κατακλείδι, η 1η Ιουνίου 2023 είναι ιστορική ημέρα για τη δημιουργία του Ιδρύματος Αιμιλίας και Σπύρου Φλαμπουριάρη – μία πράξη με πολλή ενόραση για το μέλλον. Ένα ίδρυμα που θα αφήσει αποτύπωμα στις επόμενες γενεές, γιατί σε υπέρβαση από άλλα ιδρύματα, δεν αφορά μόνον στη μεταβίβαση ορισμένων ακινήτων και περιουσιακών στοιχείων (εδράζει στο ιστορικό Ξενοδοχείο Καβαλιέρι). Το ίδρυμα αυτό με μετοχές σε επιχειρήσεις στο εσωτερικό και στο εξωτερικό, θα είναι επιπλέον ένα ζωντανό κύτταρο που θα δίδει εργασία σε οικογένειες, θα παράγει εισόδημα για υποτροφίες και θα υποστηρίζει ορισμένα εμβληματικά ιδρύματα της Κερκύρας.

Πηγή: Ίδρυμα Κερκυραϊκής Κληρονομιάς



Aspiotis Family Tomb

Mr Haris Yiotis

Deputy Mayor of Daily Matters

Municipality of Corfu

Corfu, 28 August 2023

Dear Mr Yiotis,

Subject: Conservation initiative of the Aspiotis Family Tomb in the Municipal Cemetery of Corfu

On 23 August, the President of the Corfu Heritage Foundation Count Spiro Flamburiari sent a letter to the Head of Cemeteries of the Municipality of Corfu, Mr Spyros Vavaris, regarding our offer to conserve the Aspiotis Family Tomb. Today, after three working days, we received a call informing us that the Cemeteries Manager deals only with financial matters and that you are responsible for this matter.

One of the goals of the Corfu Heritage Foundation is to preserve historical monuments. I am active in this area, as a PhD art historian, who has experience in conservation matters during my tenure as curator of the collection of the American College of Greece (2004-2012) and of our Foundation’s collection (2016 to the present).

With this letter we bring to your attention as a subject the Aspiotis Family Tomb in the Municipal Cemetery of Corfu, an exceptional work of 1893 by the romantic sculptor Evangelos Kallos (1861-1931). In this important monument there were chronic natural damages, which we judged to be in need of urgent restoration. The attached three photos numbered from 1 to 3 show that the condition of the stone construction and decoration of the tomb was critical.

Therefore, the Corfu Heritage Foundation undertook to take care of the basic maintenance of the urgent matters as soon as possible. For this reason we thought it prudent – as it would take time for you to approve our offer in writing – to do the right thing at our own risk. Therefore, in this letter the four photographs numbered 4 to 7 record our beneficial interventions. We note that this initiative of ours was taken without your prior approval exceptionally due to the criticality of the situation of the monument in question.

We are given the opportunity here to point out that the cemeteries of historic cities, such as the Old Town of Corfu, are places of history, culture and heritage. Unfortunately, all the cemeteries of the city in question – Municipal, British, Jewish and Catholic – need permanent checks and life-saving interventions. We inform you, for future reference, that our Foundation offers to contribute to this specific need in a consultative and practical manner after consultation with your department.

Yours sincerely,

Magakles Rogakos

Communication Officer of the Corfu Heritage Foundation


Mrs Meropi-Spyridoula Ydraiou, Mayor of Corfu

Count Spiro Flamburiari, Chairman of the Corfu Heritage Foundation

Letter of Dr Megakles Rogakos to Mr Haris Yiotis about the conservation initiative the Aspiotis Family Tomb in the Municipal Cemetery of Corfu, dated 28 August 2023.
1.- General view of the Aspiotis Family Tomb. The crown on the left wing is mutilated, but the top part is preserved precipitated behind the tomb, while on the right wing it is complete, but has been moved to the centre and remains out of view behind the monument.
2.- Partial view of the Aspiotis Family Tomb. The right part of the cornice of the left niche has disappeared, but is preserved precipitated at the back of the tomb.
3.- Detail of the Aspiotis Family Tomb. The base of the bust of Gerasimos Aspiotis (1844-1901) has broken into four pieces from the swelling of the iron rod that was unfortunately used as a stabilising agent from the beginning. This situation is critical and needs immediate corrective action.
4.- General view of the Aspiotis Family Tomb in its preserved form. The crown on the left wing has been reassembled with its finial section. The complete crown on the right wing has been moved from its invisible point, at the back of the monument, to its correct position, thus offering due symmetry to the overall monument.
5.- Detail from the left wing crown, focusing on the reassemblage of the base with its finial.
6.- Partial view of the Aspiotis Family Tomb showing the right part of the cornice of the left niche restored.
7.- Detail of the Aspiotis Family Tomb showing the base of the bust of Gerasimos Aspiotis (1844-1901) reassembled. The damaging iron rod was removed from the centre. The four fragments were affixed and securely support the weight of the bust which was in great danger of collapsing.

Cervantes in Corfu

Miguel de Cervantes is inspired by Greece in Corfu

By Megakles Rogakos, MA MA PhD

Miguel de Cervantes (1547-1616), deified as one of the most important authors of world literature, lived for a short time but with decisive action and memorable writing on Greek soil, in Corfu.

When the Ottoman Empire, under Sultan Selim II (1524-1574), occupied Cyprus in 1570, it broke with other great powers of the time. This was followed by a military conflict of the Ottoman navy with the fleet of the Holy League (Lega Santa), created by the alliance of states – Genoa, Malta, Savoy, Spain, Tuscany, Urbino, Vatican and Venice.

Cervantes found himself aboard the ship “Marquesa” with a soul full of desire for action. The fight, which became known as The Naval Battle of Nafpaktos (La Battaglia di Lepanto), was fierce. On 7 October 1571, victory crowned the side of the allies resulting in the total destruction of the Ottomans and the dominance of the Holy Union in the Mediterranean.

The action of Cervantes, during the said fight, was characterised by great bravery and perseverance. Despite receiving injuries, he never stopped fighting. “I will die fighting”, he declared to the captain. He survived the two shots he received in the chest but was unable to save his arm from the third one which was permanently disabled. In the first chapter of his book Voyage to Parnassus (1614) he places the god Mercurius say to him: “I know that, in the naval bloody fight, / Thy left hand shattered lost the active power / It once possessed, for glory of the right!” (translated by James Y. Gibson, London: Kegan Paul, Trench & Co, 1883), prophesying his subsequent writing success. This victory marked Cervantes who realised the historical value of the fight in Nafpaktos. Cervantes fought for God and king with heroism that was recognised by both promotion in office and an increase in salary.

According to tradition, after his severe injury, he was taken to the Old Town of Corfu and was treated briefly, before his departure for Messina, in the hospital of the monastery maintained by the monks of St Augustine, near the Catholic church of the Annunciation (Annunziata), where the victors of the battle buried their noble dead – mainly Latins but also Greeks. There he conceived and wrote the long allegorical poem Journey to Parnassus (1614). It is a satire whose main object is to evaluate contemporary Spanish poets, fantastically gathered on Parnassus, and on the one hand to ridicule or sometimes eliminate those who, in his opinion, are inadequate, while on the other hand to praise those who he points out as especially worth the favour of Apollo.

The poem is divided into eight chapters, and the stanza is in tercets. The composition is half comic and half tragic. After many humorous incidents, Mercurius appears to Cervantes, who travels to Parnassus in a miserable state, greeting him with the title of “Adam of the poets”. Mercurius, after addressing him with many flattering words, leads him to an imaginary boat made entirely of different verses, which is intended to carry a cargo of Spanish poets to the realm of Apollo. The description of the boat is a comic allegory. Mercurius presents him with a list of poets whom Apollo wishes to meet. This list, due to the problematic nature of its praises, which is a strange mixture of irony, is read with some caution. In the middle of reading, Cervantes suddenly drops the list. Poets are now described as crowding the ship in numbers as innumerable as drops in the rain or grains of sand on the shore. And such a tumult ensues, that, to save the boat from sinking under their pressure, the sirens raise a raging storm that throws the unworthy poets overboard. The flights of fancy get wilder as the story progresses. The storm subsides and is followed by a rain of new generation of poets, falling from the clouds. One of the first to board the ship is Lope de Vega (1562-1635), to whom Cervantes takes the opportunity to pronounce an emphatic praise. The rest of the poem proceeds in the same vein.

After his convalescence, Cervantes continued his military career taking part with his brother, Rodrigo, in the victorious conclusion of the Ottoman Siege of Corfu, which lasted from August to September 1571.

It is known that on the occasion of his personal experiences Cervantes gave flesh and bones to his literary works, such as masterfully in his masterpiece, The Ingenious Gentleman Don Quixote de la Mancha (El ingenioso caballero don Quijote de la Mancha) of 1605 and 1615. The Journey to Parnassus (Viage del Parnaso), published in 1614, also drew elements from his experience of being on Greek land. By studying it, it is found that Cervantes introduces the reader to the indiscernible boundaries between myth and history, illusion and reality, idealism and realism and leaves it to the reader’s perception to distinguish them and learn from them.

The fact that Cervantes experienced, even for a little while, the Greek land with military and artistic action deserves to be highlighted. It would be wonderful if a skilled sculptor was commissioned to create in the wonderful way of imagination the moment when the Spanish poet in the Old Town of Corfu is inspired by Greece to take his readers on a journey to his own Parnassus.

Corfu, 23 August 2023


Eleni Lazaridou, “Miguel de Cervantes: a life like a novel” https://www.maxmag.gr/politismos/prosopa/thervantes/, 10 July 2019.

Miguel de Cervantes’ “Journey to Parnassus” (1614) https://en.wikipedia.org/wiki/Viaje_del_Parnaso

Spyros P. Gaoutsis, “Cultural traditions and devotions in Corfu, in the aftermath of the Battle of Nafpaktos” in 450th anniversary of the Battle of Nafpaktos. Kefalonia, GR: Odyssey Publications, 2021, pp 33-40.

Samuel Prout (1783-1852). View of the Strada Reale in Corfu, 1836. Tempera on paper, 103 x 160 cm. Courtesy of the Philhellenic Collection of Michalis and Dimitris Varkarakis, Athens.
Frontispiece of the first edition of Miguel de Cervantes Saavedra’s Viaje del Parnaso (Journey to Parnassus), Madrid, Alonso Martin, 1614. Courtesy of the Biblioteca Nacional de España, Madrid


Ο Μιγκέλ ντε Θερβάντες εμπνέεται από την Ελλάδα στην Κέρκυρα

Του Μεγακλή Ρογκάκου, MA MA PhD

Μιγκέλ ντε Θερβάντες (1547-1616), αποθεωμένος ως ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς της παγκόσμιας λογοτεχνίας, έζησε για μικρό διάστημα αλλά με αποφασιστική δράση και αξιομνημόνευτο σύγγραμμα σε ελληνική γη, στην Κέρκυρα.

Όταν η Οθωμανική Αυτοκρατορία, υπό τον σουλτάνο Σελίμ Β’ (1524-1574), κατέλαβε την Κύπρο το 1570 ήρθε σε ρήξη με άλλες μεγάλες δυνάμεις της εποχής. Ακολούθησε στρατιωτική σύγκρουση του οθωμανικού ναυτικού με τον στόλο της Ιεράς Ένωσης (Λέγκα Σάντα), που δημιουργήθηκε από τη συμμαχία κρατών – Βατικανού, Βενετίας, Γένοβας, Ισπανίας, Μάλτας, Ουρμπίνο, Σαβοΐας και Τοσκάνης.

Ο Θερβάντες βρέθηκε στο πλοίο «Μαρκέσα» με την ψυχή γεμάτη επιθυμία για δράση. Η μάχη, που έγινε γνωστή ως Η Ναυμαχία της Ναυπάκτου (Λα Μπατάλια ντι Λεπάντο), ήταν άγρια. Στις 7 Οκτωβρίου 1571 νίκη στεφάνωσε την πλευρά των συμμάχων με αποτέλεσμα την πανωλεθρία των Οθωμανών και την κυριαρχία της Ιεράς Ένωσης στη Μεσόγειο.

Η δράση του Θερβάντες, κατά τη διάρκεια της εν λόγω μάχης, χαρακτηρίστηκε από μεγάλη γενναιότητα και επιμονή. Παρότι δέχθηκε τραυματισμούς, δεν σταμάτησε στιγμή να μάχεται. «Θα πεθάνω μαχόμενος», δήλωσε στον καπετάνιο. Επέζησε των δύο πυροβολισμών που δέχθηκε στον θώρακα αλλά δεν κατάφερε να σώσει από τον τρίτο το χέρι του που αχρηστεύτηκε για πάντα. Στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου του Ταξίδι στον Παρνασσό (1614) θέτει τον θεό Μερκούριους να λέγει στον ίδιο: «Γνωρίζω καλά ότι στο σκληρό πεδίο της ναυμαχίας, έχασες την κινητικότητα από το αριστερό σου χέρι για τη δόξα του δεξιού σου», προφητεύοντας την κατοπινή του συγγραφική επιτυχία. Η νίκη αυτή σημάδεψε τον Θερβάντες που αντιλήφθηκε την ιστορική αξία της μάχης στη Ναύπακτο. Ο Θερβάντες πολέμησε υπέρ Θεού και βασιλέα με ηρωισμό που αναγνωρίστηκε με προαγωγή τόσο σε αξίωμα όσο και σε αύξηση μισθού.

Σύμφωνα με την παράδοση, μετά τον βαρύ του τραυματισμό, μεταφέρθηκε στην Παλαιά Πόλη Κερκύρας και νοσηλεύθηκε για σύντομο χρονικό διάστημα, πριν την αναχώρησή του για τη Μεσσήνη, στο νοσοκομείο της μονής που διατηρούσαν μοναχοί του Αγίου Αυγουστίνου, πλησίον του Καθολικού ναού του Ευαγγελισμού (Ανουντσιάτα), εκεί όπου οι νικητές της μάχης έθαψαν τους ευγενείς νεκρούς τους – κυρίως Λατίνους αλλά και Έλληνες. Εκεί συνέλαβε και συνέγραψε το μακροσκελές αλληγορικό ποίημα Ταξίδι στον Παρνασσό (1614). Πρόκειται περί μίας σάτιρας που έχει ως κύριο αντικείμενο να αξιολογήσει σύγχρονους Ισπανούς ποιητές, συγκεντρωμένους με φανταστικό τρόπο στον Παρνασσό, και αφενός να γελοιοποιήσει ή μερικές φορές να εξαφανίσει εκείνους που, κατά τη γνώμη του, είναι ανεπαρκείς, ενώ αφετέρου να επαινέσει αυτούς που επισημαίνει ως ιδιαίτερα αξίους της ευνοίας του Απόλλωνα.

Το ποίημα χωρίζεται σε οκτώ κεφάλαια, και η στιχουργική είναι σε τετράστιχα. Η σύνθεση είναι κατά το ένα ήμισυ κωμική και κατά το άλλο ήμισυ τραγική. Μετά από πολλά χιουμοριστικά περιστατικά, ο Μερκούριους εμφανίζεται στον Θερβάντες, ο οποίος ταξιδεύει στον Παρνασσό σε άθλια κατάσταση, χαιρετώντας τον με τον τίτλο του «Αδάμ των ποιητών». Ο Μερκούριους, αφού του απευθύνει πολλά κολακευτικά λόγια, τον οδηγεί σε μία φανταστική βάρκα εξ ολοκλήρου κατασκευασμένη από διαφορετικούς στίχους, η οποία έχει σκοπό να μεταφέρει ένα φορτίο Ισπανών ποιητών στο βασίλειο του Απόλλωνα. Η περιγραφή της βάρκας είναι μία κωμική αλληγορία. Ο Μερκούριους του παρουσιάζει μία λίστα με τους ποιητές τους οποίους ο Απόλλων επιθυμεί να γνωρίσει. Αυτή η λίστα, λόγω της προβληματικής φύσης των επαίνων της, που είναι ένα περίεργο κράμα ειρωνίας, αναγιγνώσκεται με κάποια επιφύλαξη. Εν μέσω της ανάγνωσης, ο Θερβάντες ρίχνει ξαφνικά τη λίστα. Οι ποιητές περιγράφονται τώρα ως συνωστισμένοι στο πλοίο σε αριθμούς τόσο αμέτρητους όσο τις σταγόνες στη βροχή ή τους κόκκους άμμου στην ακτή. Και ακολουθεί μια τέτοια αναταραχή, που, για να σώσουν τη βάρκα από το να βυθιστεί από την πίεσή τους, οι σειρήνες ξεσηκώνουν μία έξαλλη καταιγίδα που ρίχνει τους ανάξιους ποιητές στη θάλασσα. Οι πτήσεις της φαντασίας γίνονται πιο άγριες όσο προχωρά η ιστορία. Η καταιγίδα υποχωρεί και τη διαδέχεται βροχή νέας γενιάς ποιητών, που πέφτουν από τα σύννεφα. Ένας από τους πρώτους που επιβιβάζεται στο πλοίο είναι ο Λόπε δε Βέγα (1562-1635), στον οποίο ο Θερβάντες δράτεται της ευκαιρίας να εκφωνήσει έναν εμφατικό έπαινο. Στο ίδιο μήκος κύματος προχωρεί και το υπόλοιπο ποίημα.

Μετά την ανάρρωσή του, ο Θερβάντες συνέχισε τη στρατιωτική του καριέρα λαμβάνοντας μέρος μαζί με τον αδελφό του, Ροδρίγκο, στη νικηφόρα κατάληξη της Οθωμανικής Πολιορκίας της Κερκύρας, που κράτησε από τον Αύγουστο έως τον Σεπτέμβριο του 1571.

Είναι γνωστό ότι με αφορμή τα προσωπικά βιώματά του ο Θερβάντες έδωσε σάρκα και οστά στα λογοτεχνικά του έργα, όπως αριστοτεχνικά στο κορυφαίο έργο του,Ο ευφάνταστος ευπατρίδης Δον Κιχώτης της Μάντσας / El ingenioso caballero don Quijote de la Mancha του 1605 και 1615. Το Ταξίδι στον Παρνασσό / Viage del Parnaso, που εκδόθηκε το 1614, άντλησε και αυτό στοιχεία από την εμπειρία του όντας σε ελληνική γη. Μελετώντας το διαπιστώνεται πως ο Θερβάντες μυεί τον αναγνώστη στα δυσδιάκριτα όρια μεταξύ μύθου και ιστορίας, ψευδαίσθησης και πραγματικότητας, ιδεαλισμού και ρεαλισμού και επαφίεται στην αντίληψη του αναγνώστη να τα διακρίνει και να διδαχθεί από αυτά.

Το γεγονός ότι ο Θερβάντες βίωσε έστω για ολίγο την ελληνική γη με δράση στρατιωτική και καλλιτεχνική αξίζει να αναδειχθεί. Θα ήταν υπέροχο εάν ανετίθετο σε ικανό γλύπτη να φιλοτεχνήσει με τον υπέροχο τρόπο της φαντασίας τη στιγμή που ο Ισπανός ποιητής στην Παλαιά Πόλη Κερκύρας εμπνέεται από την Ελλάδα να ταξιδέψει τους αναγνώστες του στον δικό τουΠαρνασσό.

Κέρκυρα, 23 Αυγούστου 2023


Ελένη Λαζαρίδου, «Μιγκέλ ντε Θερβάντες: μία ζωή σαν μυθιστόρημα» https://www.maxmag.gr/politismos/prosopa/thervantes/, 10 Ιουλίου 2019.

Το Ταξίδι στον Παρνασσό (1614) του Μιγκέλ ντε Θερβάντες https://en.wikipedia.org/wiki/Viaje_del_Parnaso

Σπύρος Π. Γαούτσης, «Λατρευτικές παραδόσεις και ευλάβειες στην Κέρκυρα, στον απόηχο της Ναυμαχίας Ναυπάκτου» στο 450 χρόνια από τη Ναυμαχία Ναυπάκτου. Κεφαλονιά, GR: Εκδόσεις Οδύσσεια, 2021, σς 33-40.

Mantzaros Philharmonic Society


At 8 p.m. on Wednesday, the 9th of August 2023, the Directors of the Mantzaros Philharmonic Society invite you at their Events Hall to celebrate the due recognition as their Great Benefactor of special honorary distinction of our fellow citizen, Count Spiro Flamburiari.

Your presence will make our event special.

The President

Dr Ioannis Trivizas

Mantzaros Philharmonic Society’s event in honor of Count Spiro Flamburiari was very successful. A lot of very important people from Corfu attended and appreciated the entire event, which included the unveiling of the Count’s portrait by Spyros Sourtzinos and music performed by a group of musicians from the Mantzaros.

Count Spiro Flamburiari and Dr Ioannis Trivizas unveil the portrait by Spyros Sourtzinos.
The audience applaud the Mantzaros Philharmonic Society’s music.
The Mantzaros Philharmonic Society’s Board of Director, the painter Spyros Sourtzinos and Count Spiro Flamburiari present the portrait.
Father Athanassios Kokkinopoulos, Count Spiro Flamburiari, Katerina Koskina and Marios Paipetis.
Dr Katerina Koskina and Count Spiro Flamburiari.
Mrs Christine Craig, Marina, The Lady Marks, Countess Milly Flamburiari and Mrs Marila Dantos.
Countess Milly Flamburiari, Dr Martin Kisch and Mrs Christine Craig.
Mr Nikos Kalliafas, Mrs Natassa Tontou, Count Spiro Flamburiari and Countess Milly Flamburiari.
Mrs Rodi Kratsa-Tsagaropoulou and Count & Countess Spiro Flamburiari with the new portrait.
Count & Countess Spiro Flamburiari with the new portrait.
“Portrait of Count Spiro Flamburiari” (2023) by Spyros Sourtzinos.
Marble plaque commemorating Great Benefactors of the Mantzaros Philharmonic Society.

The philhellenic legacy of Lord Byron lives on

By Megakles Rogakos, MA MA PhD

George Gordon, Lord Byron (1788-1824), passed away two centuries ago. However, his legacy as the greatest poet of Romanticism remains as vibrant as when he was alive. What is more, he was the philhellene par excellence by contributing decisively to the Greek War of Independence perhaps more so after his passing than during his lifetime.

It is a fact that philhellenism is a unique phenomenon, without parallels. People from Europe, Russia and even the Americas and Africa joined to deliver Greece from the Ottoman yoke. The objective of their fervour was the revival of “Hellas”, a cultural ideal that made all these various foreigners feel united in its name. They were dedicated followers of the famed dictum in Isocrates’ Panegyricus, “the name Hellenes suggests no longer a race but an intelligence, and the title Hellenes is applied rather to those who share our culture than to those who share a common blood” [Isocrates, Panegyricus 4.50]. So, by fighting to reinstitute Greece, they felt as if they were looking after their own home, as rightful Hellenes. So it was that Byron led philhellenism with his actions and strengthened it posthumously with his legacy.

Revolution against the Ottoman rule broke out in Greece in March 1821. But it was only after the death of the Romantic poet Percy Bysshe Shelley (1792-1822), that his close friend Byron decided to take part in this War of Independence. The catalyst was a request, in the spring of 1823, from the newly formed London Greek Committee to lend his name and give moral support to the cause. On the 16th of July 1823, Byron sailed from Genoa to Cephalonia with letters of introduction from the spiritual leader of the Greeks in Italy, Bishop Ignatios.

In taking up the Greek cause, Byron transformed himself from a lounging and louche Romantic poet into one who found self-identification with the people descended from “his own” nation, thereby becoming a revolutionary and a man of action serving that self-imagined ideal. From August to December 1823 he made his headquarters on the island of Cephalonia, at that time part of the British Protectorate of the Ionian Islands. His aim was to deliver the Turkish-occupied fortress of Lepanto at Naupaktos. The Phanariot prince and politician Alexander Mavrocordatos (1791-1865) invited him to meet at his base in Missolonghi, the chief town on the north side of the Gulf of Patras. On 5 January 1824 he reached Missolonghi, having narrowly escaped being captured by the Turkish fleet. There, Mavrocordatos enlisted him in his modernist vision of a future Greece governed by the rule of law. Byron spent less than four months in Missolonghi. He gave large amounts of money to support the Greek fleet. Their plan was soon to move to the capital, Nauplion, in the Peloponnese. However, in a short while, because of an exposure to violent rain, he caught the fever which, in a few days, ended his life at 37 years of age, in Missolonghi, on 19 April 1824. His remains were then embalmed and transported to England for burial in the parish church of St Mary Magdalene in Hucknall, Nottinghamshire.

When Lord Byron first took sick on the 15th of February 1824, doctors urged him to retire to some salubrious place, until his health was restored. The words that Byron addressed to Samuel Barff, who wrote a letter on 10 March 1824 to advise him to leave the Missolonghian wet climate and stay at his house in Zante, are very emotional: “I cannot quit Greece while there is a chance of my being of even supposed utility; there is a stake worth millions such as I am; and while I can stand at all—I must stand by the cause” (The Works of Lord Byron. Paris, FR: Galignani, 1827:xxxvi). Sensing his end approaching, he wondered, “I gave [Greece] my time, my health, my property and now I give my life. What could I do more?” [Ibid] Byron’s death in Missolonghi caused an outpouring of grief in the philhellenic world. The affliction which fell on the country, as the news rapidly spread from province to province, testified how deeply his generous devotion to their cause had sunk into the hearts of the Greeks. The funeral ceremony took place in the cathedral, where lie the bodies of Markos Botsaris (1790-1823) and the brave general Karl Graf von Normann-Ehrenfels (1784-1822), on the Sunday after Easter, the 22nd of April. Spyridon Trikoupis (1788-1873) -the friend of Byron, the able secretary of Guilford, the vigorous historian and now the worthy representative of his country in England- delivered a funeral oration over his body. His words of despair were echoed throughout Greece. The following excerpts from his prose eulogy compose a hymn to Byron’s philhellenic dimension.

He came with a determination to die in Greece and for Greece. § The cause of Greece alone was a cause worthy of him whom all the learned men of Europe celebrate. § In the agonies of death – yes, at the moment when eternity appeared before him; as he was lingering on the brink of mortal and immortal life; when all the material world appeared but as a speck in the great works of the Divine Omnipotence; in that awful hour, [the name of Greece] dwelt upon the lips of this illustrious individual, leaving all the world besides – [a name] deeply engraved on his heart, even the moment of death could not efface. […] “Greece!” he exclaimed; and his spirit passed away. What Grecian heart will not be deeply affected as often as it recalls this moment? § All the land of Greece is his tomb. […] Missolonghi, his country, will ever watch over and protect with all her strength the urn containing his venerated heart, as a symbol of his love towards us. All Greece, clothed in mourning and inconsolable, accompanies the procession in which it is borne; all ecclesiastical, civil and military honours attend it; all his fellow-citizens of Missolonghi and fellow-countrymen of Greece follow it, crowning it with their gratitude and bedewing it with their tears; it is blessed by the pious benedictions and prayers of our Archbishop, Bishop, and all our clergy. […] Chieftains bore it on their shoulders, and carried it to the church; thousands of Greek soldiers lined the way through which it passed, with the muzzles of their muskets, which had destroyed so many tyrants, pointed towards the ground, as though they would war against that earth which was to deprive them for ever of the sight of their benefactor; – all this crowd of soldiers, ready at a moment to march against the implacable enemy of Christ and man, surrounded the funeral couch, and swore never to forget the sacrifices made by [Byron] for us, and never to allow the spot where his heart is placed to be trampled upon by barbarous and tyrannical feet. [‘Translation of the funeral oration delivered in Greek by Mr Spyridon Trikoupis … in honour of the late Lord Byron’. London: William Davy, 1836. NLS Ms.43551. Courtesy of the National Library of Scotland.]

While in Greece, Byron composed little poetry. The poem ‘On This Day I Complete My Thirty-Sixth Year’ written at Missolonghi on his birthday, 22 January 1824, is the last and only one that he composed in Greece. The sixth stanza reads: “The Sword, the Banner – and the field –– / Glory and Greece around me see! / The Spartan, borne upon his shield / Was not more free.” [Byron’s Cephalonia Journal, 1824. NLS Ms.43353, pp 20-21. Courtesy of the National Library of Scotland]. This stanza reveals his envisaged relation of ancient and modern Greece that was worth nurturing.

200 years after Byron’s death, his personality and achievements, as recounted by his fans and friends, are still relevant to the philhellenic ideal.

Leicester Stanhope, the London Greek Committee’s agent, wrote to John Bowring from Salona on the 30th of April 1824: “England has lost her brightest genius – Greece her noblest friend. To console them for the loss, he has left behind the emanations of his splendid mind. If Byron had faults, he had redeeming virtues too – he sacrificed his comfort, fortune, health and life, to the cause of an oppressed nation. Honoured be his memory! Had I the disposal of his ashes, I would place them in the Temple of Theseus, or in the Parthenon at Athens.”

Captain William Parry, Byron’s secretary, said: “As soon as it was known that Lord Byron was dead, sorrow and grief were generally felt in Greece. They spread from his own apartments over the town of Missolonghi, through the whole of Greece and over every part of civilised Europe. […] Mavrocordatos spoke of Lord Byron as the best friend of Greece, and said that his conduct was admirable. He was heard to say, that Greece’s safety depended on his life. […] Lord Byron was mourned as the best benefactor to Greece. Orations were pronounced by the priests, and the same honours were paid to his memory as to the memory of one of their own revered chiefs.”

Dionysios Solomos (1798-1857), Greece’s national poet, eventually composed an ode to the memory of Byron, who undoubtedly was one of the greatest admirers the Greek nation ever had. The following stanza is this long ode’s first: “For a moment, Liberty, / Let the war, the bloodshed sleep; / Hither come and silently / Over Byron’s body weep” (translated by Romilly Jenkins).

Upon hearing the news of Byron’s death, the then 15-year-old poet Alfred Tennyson (1809-1892) was devastated, declaring that it was a day “when the whole universe seemed to darken for me”. Byron was the artistic counterpart of the French Revolution, with its fierce license, its revolt against established forms, its wild determination to be free.

The fate of Byron, who had made the town of his death famous, reverberated around the world. It would prove a turning point in the Greek War of Independence and assure the success of the policy that Byron had fought for: to make of Greece a modern nation-state. As aptly expressed by theologian professor Ilias Liamis, Byron’s great legacy was revealed two years after his death, at the Exodus of Missolonghi, when the Greeks’ ability to continue defending themselves against the Ottoman troops had been lost, resulting in them suffering a fierce attack that was followed by carnage. The transition from the 10th to the 11th of April 1826 was a long night that was at the same time the dawn of the apotheosis of this small city of Akarnania, which made it great and holy in international history. The universal recognition of Missolonghi as an altar of liberty was Byron’s achievement – making wider Western society engage with him. Because of Byron, Missolonghi filled the front pages of European newspapers, the declarations of philhellenic associations, the appeals of citizens to their governments. This city, thanks to Byron, essentially became a European city that kept the eyes of millions of people fixed on it and moved entire peoples with its adventures, siege and finally heroic exodus [Ilias Liamis, Lord Byron: The Poet and the apotheosis of Missolonghi, 28 January 2021]. In fact, the ghost of Byron was the motivational force that essentially helped to liberate Greece and make it the new seat of the ancient Hellas.

Corfu, 23 July 2023


The funeral oration delivered in Greek in honour of Lord Byron

By Mr Spyridon Trikoupis

What an unlooked-for event! Deplorable misfortune! But a short time has elapsed since the people of this deeply suffering country welcomed, with unfeigned joy and open arms, this celebrated individual to their bosoms. To-day, overwhelmed with grief and despair, they bathe his funeral couch with tears of bitterness, and mourn over it with inconsolable affliction. On Easter Sunday, the happy salutation of the day, “Christ is risen,” remained but half spoken on the lips of every Greek; and as they met, before even congratulating one another on the return of that joyous day, the universal question was, “How is Lord Byron?” Thousands assembled in the spacious plain outside the city, to commemorate the sacred day, appeared as if they had assembled for the sole purpose of imploring the Saviour of the world to restore health to him who was a partaker with us in our present struggle for the deliverance of our native land. And how is it possible that any heart should remain unmoved, any lip closed, upon the present occasion? Was ever Greece in greater want of assistance than when Lord Byron, at the peril of his life, crossed over to Missolonghi? Then, and ever since he has been with us, his liberal hand has been opened to our necessities – necessities which our own poverty would have otherwise rendered irremediable. How many and much greater benefits did we not expect from him! And to-day, alas! to-day, the unrelenting grave closes over him and all our hopes.

Residing out of Greece, and enjoying all the pleasures and luxuries of Europe, he might have contributed materially to the success of our cause without coming personally amongst us; and this would have been sufficient for us, for the well-proved ability and profound judgment of our Governor, the President of the Senate, would have insured our safety with the means so supplied. But if this was sufficient for us, it was not so for Lord Byron. Destined by Nature to uphold the rights of man whenever he saw them trampled upon; born in a free and enlightened country; early taught, by reading the works of our ancestors, which teach all who can read them, not only what man is, but what he ought to be, and what he may be, he saw the persecuted and enslaved Greek determined to break the heavy chains with which he was bound, and to convert the iron into sharp-edged swords, that he might regain by force what force had torn from him. He came to share our sufferings; assisting us, not only with his wealth, of which he was profuse; not only with his judgment, of which he has given us so many salutary examples; but with his sword, which he was preparing to unsheath against our barbarous and tyrannical oppressors. He came – according to the testimony of those who were intimate with him – with a determination to die in Greece and for Greece. How, therefore, can we do otherwise than lament with deep sorrow the loss of such a man! How can we do otherwise than bewail it as the loss of the whole Greek nation! Thus far, my friends, you have seen him liberal, generous, courageous, a true Philhellenist; and you have seen him as your benefactor. This is indeed a sufficient cause for your tears, but it is not sufficient for his honour. It is not sufficient for the greatness of the undertaking in which he had engaged. He, whose death we are now so deeply deploring, was a man who, in one great branch of literature, gave his name to the age in which we live: the vastness of his genius and the richness of his fancy did not permit him to follow the splendid though beaten track of the literary fame of the ancients; he chose a new road – a road which ancient prejudice had endeavoured, and was still endeavouring, to shut against the learned of Europe: but as long as his writings live, and they must live as long as the world exists, this road will remain always open; for it is, as well as the other, a sure road to true knowledge. I will not detain you at the present time by expressing all the respect and enthusiasm with which the perusal of his writings has always inspired me, and which, indeed, I feel much more powerfully now than at any other period. The learned men of all Europe celebrate him, and have celebrated him; and all ages will celebrate the poet of our age, for he was born for all Europe and for all ages.

One consideration occurs to me, as striking and true as it is applicable to the present state of our country: listen to it, my friends, with attention, that you may make it your own, and that it may become a generally acknowledged truth. There have been many great and splendid nations in the world, but few have been the epochs of their true glory: one phenomenon, I am inclined to believe, is wanting in the history of these nations, and one the possibility of the appearance of which the all-considering mind of the philosopher has much doubted. Almost all the nations of the world have fallen from the hands of one master into those of another; some have been benefited, others have been injured by the change; but the eye of the historian has not yet seen a nation enslaved by barbarians, and more particularly by barbarians rooted for ages in their soil – has not yet seen, I say, such a people throw off their slavery unassisted and alone. This is the phenomenon; and now, for the first time in the history of the world, we witness it in Greece – yes, in Greece alone! The philosopher beholds it from afar, and his doubts are dissipated; the historian sees it, and prepares his citation of it as a new event in the fortunes of nations; the statesman sees it, and becomes more observant and more on his guard. Such is the extraordinary time in which we live. My friends, the insurrection of Greece is not an epoch of our nation alone; it is an epoch of all nations: for, as I before observed, it is a phenomenon which stands alone in the political history of nations.

The great mind of the highly gifted and much lamented Byron observed this phenomenon, and he wished to unite his name with our glory. Other revolutions have happened in his time, but he did not enter into any of them – he did not assist any of them; for their character and nature were totally different: the cause of Greece alone was a cause worthy of him whom all the learned men of Europe celebrate. Consider then, my friends, consider the time in which you live – in what a struggle you are engaged; consider that the glory of past ages admits not of comparison with yours: the friends of liberty, the philanthropists, the philosophers of all nations, and especially of the enlightened and generous English nation, congratulate you, and from afar rejoice with you; all animate you; and the poet of our age, already crowned with immortality, emulous of your glory, came personally to your shores, that he might, together with yourselves, wash out with his blood the marks of tyranny from our polluted soil.

Born in the great capital of England, his descent noble on the side of both his father and his mother, what unfeigned joy did his Philhellenic heart feel when our poor city, in token of our gratitude, inscribed his name among the number of her citizens! In the agonies of death – yes, at the moment when eternity appeared before him; as he was lingering on the brink of mortal and immortal life; when all the material world appeared but as a speck in the great works of the Divine Omnipotence; in that awful hour, but two names dwelt upon the lips of this illustrious individual, leaving all the world besides – the names of his only and much-beloved daughter, and of Greece: these two names, deeply engraven on his heart, even the moment of death could not efface. “My daughter!” he said; “Greece!” he exclaimed; and his spirit passed away. What Grecian heart will not be deeply affected as often as it recalls this moment?

Our tears, my friends, will be grateful, very grateful, to his shade, for they are the tears of sincere affection; but much more grateful will be our deeds in the cause of our country, which, though removed from us, he will observe from the heavens, of which his virtues have doubtless opened to him the gates. This return alone does he require from us for all his munificence; this reward for his love towards us; this consolation for his sufferings in our cause; and this inheritance for the loss of his invaluable life. When your exertions, my friends, shall have liberated us from the hands which have so long held us down in chains; from the hands which have torn from our arms, our property, our brothers, our children – then will his spirit rejoice, then will his shade be satisfied. Yes, in that blessed hour of our freedom the Archbishop will extend his sacred and free hand, and pronounce a blessing over his venerated tomb; the young warrior sheathing his sword, red with the blood of his tyrannical oppressors, will strew it with laurel; the statesman will consecrate it with his oratory; and the poet, resting upon the marble, will become doubly inspired; the virgins of Greece (whose beauty our illustrious fellow-citizen Byron has celebrated in many of his poems), without any longer fearing contamination from the rapacious hands of our oppressors, crowning their heads with garlands, will dance round it, and sing of the beauty of our land, which the poet of our age has already commemorated with such grace and truth. But what sorrowful thought now presses upon my mind! My fancy has carried me away; I had pictured to myself all that my heart could have desired; I had imagined the blessing of our Bishops, the hymns, and laurel crowns, and the dance of the virgins of Greece round the tomb of the benefactor of Greece; – but this tomb will not contain his precious remains; the tomb will remain void; but a few days more will his body remain on the face of our land – of his new chosen country; it cannot be given over to our arms; it must be borne to his own native land, which is honoured by his birth.

Oh daughter! most dearly beloved by him, your arms will receive him; your tears will bathe the tomb which shall contain his body; and the tears of the orphans of Greece will be shed over the urn containing his precious heart, and over all the land of Greece, for all the land of Greece is his tomb. As in the last moments of his life you and Greece were alone in his heart and upon his lips, it was but just that she (Greece) should retain a share of the precious remains. Missolonghi, his country, will ever watch over and protect with all her strength the urn containing his venerated heart, as a symbol of his love towards us. All Greece, clothed in mourning and inconsolable, accompanies the procession in which it is borne; all ecclesiastical, civil, and military honours attend it; all his fellow-citizens of Missolonghi and fellow-countrymen of Greece follow it, crowning it with their gratitude and bedewing it with their tears; it is blessed by the pious benedictions and prayers of our Archbishop, Bishop, and all our clergy. Learn, noble lady, learn that chieftains bore it on their shoulders, and carried it to the church; thousands of Greek soldiers lined the way through which it passed, with the muzzles of their muskets, which had destroyed so many tyrants, pointed towards the ground, as though they would war against that earth which was to deprive them for ever of the sight of their benefactor; – all this crowd of soldiers, ready at a moment to march against the implacable enemy of Christ and man, surrounded the funeral couch, and swore never to forget the sacrifices made by your father for us, and never to allow the spot where his heart is placed to be trampled upon by barbarous and tyrannical feet. Thousands of Christian voices were in a moment heard, and the temple of the Almighty resounded with supplications and prayers that his venerated remains might be safely conveyed to his native land, and that his soul might repose where the righteous alone find rest.

When the funeral service was over, says Gamba, we left the bier in the middle of the church, where it remained until the evening of the next day, guarded by a detachment of his own brigade. The church was crowded without cessation by those who came to honour and to regret the benefactor of Greece.

On the evening of the 23rd the bier was privately carried back by Byron’s officers to his own house. The coffin was not closed until the 29th April.

Immediately after death Byron’s countenance had an air of calmness, mingled with a severity that seemed gradually to soften. When I took a last look at him, the expression, at least to my eyes, was truly sublime.

On This Day I Complete My Thirty-Sixth Year

By Lord Byron

January 22nd 1824


On this day I complete my thirty-sixth year. –


’Tis Time this heart should be unmoved

Since others it hath ceased to move –

Yet, though I cannot be beloved

Still let me love!


My days are in the yellow leaf

The flowers and fruits of love are gone –

The worm – the canker, and the grief

Are mine alone!


The fire that on my bosom preys

Is lone as some volcanic isle,

No torch is kindled at its blaze

A funeral pile!


The hope, the fear, the jealous care

The exalted portion of the pain

And power of Love I cannot share,

But wear the chain.


But ’tis not thus – and ‘tis not here

Such thoughts should shake my Soul, nor now

Where Glory decks the hero’s bier

Or binds his Brow.


The Sword, the Banner – and the field ––

Glory and Greece around me see!

The Spartan, borne upon his shield

*Was not more free.


Awake! – (not Greece – She is awake! – )

Awake, my Spirit! Think through whom

Thy Life-blood tracks its’ parent lake,

And then Strike home!


Tread those reviving passions down –

Unworthy Manhood!; unto thee

Indifferent should the smile or frown

Of Beauty be.


If thou regret’st thy youth, why Live?

The Land of honourable Death

Is here; – Up to the Field! And Give

Away thy Breath.


Seek out – less often sought than found,

A Soldier’s Grave – for thee the best,

Then Look around, and choose thy Ground,

And take thy Rest!


*The Slain were borne on their shields witness the Spartan

mother’s speech to her son delivered with his buckler – “either

“with this or on this.”

[Manuscript of ‘On This Day I Complete My Thirty- Sixth Year’, in Byron’s Cephalonia Journal, 1824. NLS Ms.43353, pages 20-21. Reproduced by permission of the National Library of Scotland]


Thomas Phillips (England, 1770-1845). Portrait of Lord Byron (1788-1824) in Albanian Dress, 1813. Oil on canvas, 127 x 102 cm. Courtesy of the UK Government Art Collection, London.

Byron had become famous overnight following the 1812 publication of the first two cantos of Childe Harold’s Pilgrimage, a long narrative poem inspired by his grand tour of the Mediterranean in 1809-1811. In Canto II the youthful Harold moves to Greece, uplifted by the beauty of its past in a country now enslaved by the Ottomans. Byron visited Albania in 1809 as part of his tour. He loved the traditional costumes he saw while staying at the residence of the Ottoman ruler Ali Paşa Tepelenë (1740-1822) in Ioannina, then an Albanian territory. Albania has had deep connections with Hellenism throughout time. Byron wrote in a letter to his mother that Albanian costume was “the most magnificent in the world”, and having bought this oriental-style specimen he sent it home to Newstead. When he sat for this portrait to Thomas Phillips in 1813, at the age of 25, he wore this favourite costume – a red velvet and gold embroidered jacket, with a similarly rendered cloak draped across his left arm. The background permits a distant glimpse onto a portion of an ancient Greek temple in ruins with three standing columns. The portrait alludes to Byron’s travels and adventurous spirit, as captured in the tempestuous background, while presenting his figure with a face of a calm and pensive poet.

Bertel Thorvaldsen (Denmark, 1770-1844). Bust of George Gordon, 6th Lord Byron (1788-1824), 1817 Marble. Courtesy of the Thorvaldsens Museum Copenhagen.

Danish sculptor Bertel Thorvaldsen was greatly admired for the beauty of his neoclassical sculpture. After the death of Canova, he was considered the preeminent sculptor, and in fact, his studio in Rome was a site of pilgrimage for his many devotees. The most illustrious such devotee was George Gordon, 6th Lord Byron (1788-1824), the leading figure of British Romanticism. He had sat for a marble bust by Thorvaldsen in Rome in 1817. The original commission for such a portrait of Byron was requested by his friend John Hobhouse, 1st Baron Broughton (1786-1869). The sittings took place in Rome between 29 April and 20 May 1817. Thorvaldsen told Hans Christian Andersen how Byron suddenly assumed a tragic countenance when he was sitting to be modelled. From this sitting Thorvaldsen produced a bozzetto (sketch), which was then used as a template for replicas. The original bust with a large section of chest, shoulders included, wearing classical drapery and resting on a circular pedestal is at the Thorvaldsens Museum in Copenhagen. Nine marble replicas are listed in the catalogue raissoné of Thorvaldsen’s bust, of which four are in the form of a small full-length herm (hermaic stele). All the busts bear an overall likeness with the original but differ in the style of the hair, which in the prime bust is parted in the middle and shorter on the sides. It appears closely based on the sculptor’s bozzetto, which was taken from the life-sittings. Byron wrote to John Murray in June 1817, “Torwaltzen (sic) has done a bust of me at Rome for Mr Hobhouse, which is reckoned very good. He is the best after Canova, and by some preferred to him.” This white marble bust depicts the poet looking straight ahead, with curled hair brushed forward. The bust was bequeathed to King George V in 1914 by Charlotte, Lady Dorchester, daughter of Lord Hobhouse, for whom the bust was modelled.

Bertel Thorvaldsen (Denmark, 1770-1844). Statue of George Gordon, 6th Lord Byron (1788-1824), 1831-1834. Marble. 183 x 90 x 90 cm. Courtesy of Trinity College, Cambridge University, England.

Being Byron’s great admirer from his days at Trinity, John Hobhouse, 1st Baron Broughton (1786-1869) established a Byron Monument Committee with John Murray II (1778-1843) as secretary with a view to commissioning an appropriate memorial. Public subscriptions were sought and by 1829 the sum of £1600 had been raised. Hobhouse approached Thorvaldsen, who accepted the commission enthusiastically. Work began on the drawings in 1830 and on the marble in 1831. Τhis work became better known by its engraved representations. The bard, dressed in his typical romantic attire, sits on the debris of a Greek temple, with his left foot resting on a fragment of a fallen Doric column. He holds the book inscribed “Childe Harold” in one hand and a pen in the other, the tip of which is thoughtfully touching the chin, while his head turns thoughtfully away. The composition depicts a moment of contemplation and calm, a serene portrait in stark contrast to the intense and turbulent life he lived. Discreetly at the base of his seat a human skull appears, a characteristic romantic prop of the message “memento mori” (remember you must die). Despite Thorvaledsen’s reputation as a talented artist, when this majestic carved marble work of the notorious Lord Byron was commissioned by the poet’s friends for Westminster Abbey, Byron’s profligate reputation preceded him, and it was refused and eventually made its way to the Wren Library at Cambridge. Thorvaldsen’s refined and precise method of carving is evident in this work. It is an example of portraiture in the most classical sense.

Georgios Vitalis (Greece, 1838-1901. Statue of George Gordon, 6th Lord Byron (1788-1824), 1872-1881. Marble. Courtesy of the Garden of Heroes, Missolonghi.

The monumental Statue of Lord Byron of 1881 in Messolonghi’s Garden of Heroes is a work of Georgios Vitalis (1838-1901). This artist, who was a great sculptor of Greek neoclassicism, was contemporary and competed artistically with Dimitrios Filippotis (1839-1919). He was born in Tinos, the son of a folk craftsman. He studied with a scholarship at the Royal Academy of Fine Arts in Munich under the tutelage of Max von Widnmann (1812-1895) from 1865 to 1870. He created this statue from 1872, when he received the assignment, until 1881, when this monument was unveiled. The poet stands upright and his head turns diagonally away in a gesture of reverie. He is elegantly dressed in the style of an English dandy and in his left hand is holding a rolled parchment of his poetical work. It is a statue of aesthetic completeness and technical perfection.

Georgios Vitalis (Greece, 1838-1901. Statue of George Gordon, 6th Lord Byron (1788-1824), c. 1890. Marble. Courtesy of Achilleion, Corfu.

Because of her adoration of Lord Byron, Elizabeth, Empress of Austria (1837-1898) translated into German many poems of the great philhellene poet. Having travelled to Missolonghi to visit the site where the poet breathed his last, in 1888, she was so impressed by Vitalis’ Statue of Byron that she commissioned the same artist to create a new statue of him to be placed in the Achilleion, her winter palace, as a reminder of the philhellenism she shared with him. This new statue is a genuine and original creation, which eloquently depicts the poet with unparalleled technical skill, stylistic elegance and psychographic power. Crafted from fine-grained white marble, it portrays the poet to personify with idealistic naturalism the highest moment of intellectual creation – the inspiration. The poet is seated on a neoclassical throne and rests his body on its back. One hand supports his slightly bent head, while the other holds the manuscript pages firmly on his outstretched knee. His body is covered with a cloak that reveals his lace sleeves and collar and high-heeled shoes. At the rear of the composition, the rich folds of the cloak open to reveal under the throne the books he published with a definite reference to the poems “The Giaour” (1813), “The Bride of Abydos”, (1813), “The Corsair” (1814), “The Siege of Corinth” (1816), “Childe Harold’s Pilgrimage” (1818) and “Don Juan” (1819-1824).

Henri Chapu (France, 1833-1891) & Alexandre Falguière (France, 1831-1900). Greece crowning Byron, 1896. Marble. Courtesy of the City of Athens.

The sculptural complex Hellas crowning Byron was installed in Zappeion Megaron in Athens in 1896, on the eve of the first Olympic Games, as a symbol of the universality of Hellenic culture. It is the work of two French artists – Henri Chapu (1833-1891) as a designer and Alexandre Falguière (1831-1900) as a sculptor. Hellas in the form of a woman crowns Byron with a palm branch, symbol of eternity, as a token of gratitude for his services to her. In more detail, the gazes of the two figures meet passionately. The symbolic figure of Hellas, rendered on a larger scale, with her right hand touching the Philhellene’s sternum. She is depicted half-naked with her breasts and legs exposed, seated upon the flames of the War of Independence. She wears a headband, in the form of a maphorion (veil), that reaches down her back, covering her long hair. Byron appears as a young man with a neat hairstyle. He is fully dressed in elegant European clothes and boots. In his left hand he holds a scroll, a symbol of his poetry for Hellas, while his right hand is extended in a gesture of dedication over the bent knees of Hellas. At the back of the composition, the half-reclining naked male figure symbolises subservient Hellenism.


Η φιλελληνική κληρονομιά του Λόρδου Μπάιρον ζει

Του Μεγακλή Ρογκάκου, MA MA PhD

Ο Τζορτζ Γκόρντον, Λόρδος Μπάιρον (1788-1824), πέθανε πριν από δύο αιώνες. Ωστόσο, η κληρονομιά του ως ο μεγαλύτερος ποιητής του ρομαντισμού παραμένει τόσο ζωντανή όσο όταν ζούσε. Επιπλέον, υπήρξε ο κατ’ εξοχήν φιλέλληνας συνεισφέροντας αποφασιστικά στην Ελληνική Επανάσταση ίσως περισσότερο μετά τον θάνατό του παρά κατά τη διάρκεια της ζωής του.

Είναι γεγονός ότι ο φιλελληνισμός είναι ένα μοναδικό φαινόμενο, χωρίς παραλληλισμούς. Άνθρωποι από την Ευρώπη, τη Ρωσία, ακόμη και την Αμερική και την Αφρική ενώθηκαν για να απελευθερώσουν την Ελλάδα από τον Οθωμανικό ζυγό. Στόχος της ζέσης τους ήταν η αναβίωση αυτού που καλείται «Ελλάς», ενός πολιτιστικού ιδεώδους που έκανε όλους αυτούς τους διάφορους ξένους να αισθάνονται ενωμένοι στο όνομά του. Ήταν αφοσιωμένοι οπαδοί του φημισμένου ρητού στον Πανηγυρικό του Ισοκράτη, «τὸ τῶν Ἑλλήνων ὄνομα πεποίηκεν μηκέτι τοῦ γένους, ἀλλὰ τῆς διανοίας δοκεῖν εἶναι, καὶ μᾶλλον Ἕλληνας καλεῖσθαι τοὺς τῆς παιδεύσεως τῆς ἡμετέρας ἢ τοὺς τῆς κοινῆς φύσεως μετέχοντας.» (το όνομα Έλληνες κατόρθωσε να μη συμβολίζει πια την καταγωγή, αλλά την καλλιέργεια του πνεύματος, και Έλληνες να ονομάζονται πιο πολύ όσοι δέχτηκαν τον τρόπο της δικής μας διαπαιδαγώγησης παρά αυτοί που έχουν την ίδια φύση με εμάς.) [Ισοκράτης, Πανηγυρικός 4.50]. Παλεύοντας για την επανίδρυση της Ελλάδας, ένιωθαν σαν να φρόντιζαν το σπίτι τους, ως νόμιμοι Έλληνες. Έτσι ο Μπάιρον ηγήθηκε του φιλελληνισμού με τις πράξεις του και τον ενίσχυσε μεταθανάτια με την κληρονομιά του.

Η Ελληνική Επανάσταση κατά της οθωμανικής κυριαρχίας ξέσπασε στην Πελοπόννησο τον Μάρτιο του 1821. Αλλά μόνο μετά τον θάνατο του ρομαντικού ποιητή Πέρσυ Μπυς Σέλλεϋ (1792-1822), ο στενός φίλος του Μπάιρον αποφάσισε να συμμετάσχει σε αυτόν τον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας. Ο καταλύτης ήταν ένα αίτημα, την άνοιξη του 1823, από τη νεοσύστατη Ελληνική Επιτροπή του Λονδίνου να δανείσει το όνομά του και να δώσει ηθική υποστήριξη στην υπόθεση. Στις 16 Ιουλίου 1823, ο Μπάιρον απέπλευσε από τη Γένοβα στην Κεφαλονιά με συστατικές επιστολές του πνευματικού ηγέτη των Ελλήνων της Ιταλίας, επισκόπου Ιγνατίου.

Υιοθετώντας τον ελληνικό σκοπό, ο Μπάιρον μεταμορφώθηκε από ανέμελο και ονειροπαρμένο ρομαντικό ποιητή σε κάποιον που ταύτισε τον εαυτό του με τον λαό που καταγόταν από το «δικό του» έθνος και ως εκ τούτου έγινε επαναστάτης και άνθρωπος της δράσης που υπηρετεί εκείνο το αυτο-φαντασμένο ιδεώδες. Από τον Αύγουστο έως τον Δεκέμβριο του 1823 έκανε το αρχηγείο του στη νήσο της Κεφαλονιάς, την εποχή εκείνη μέρος του Βρετανικού Προτεκτοράτου των Ιονίων Νήσων. Στόχος του ήταν να απελευθερώσει το τουρκοκρατούμενο φρούριο του Λεπάντο στη Ναύπακτο. Ο Φαναριώτης πρίγκιπας και πολιτικός Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος (1791-1865) τον προσκάλεσε να συναντηθούν στη βάση του στο Μεσολόγγι, την πρωτεύουσα στη βόρεια πλευρά του Πατραϊκού Κόλπου. Στις 5 Ιανουαρίου 1824 έφτασε στο Μεσολόγγι, αφού παρ’ ολίγον απέφυγε να αιχμαλωτιστεί από τον τουρκικό στόλο. Εκεί, ο Μαυροκορδάτος τον στρατολόγησε στο μοντερνιστικό όραμά του για μία μελλοντική Ελλάδα που θα διέπεται από τον κανόνα του νόμου. Ο Μπάιρον πέρασε λιγότερο από τέσσερις μήνες στο Μεσολόγγι. Έδωσε μεγάλα χρηματικά ποσά για να στηρίξει τον ελληνικό στόλο. Το σχέδιό τους ήταν σύντομα να μετακομίσουν στην πρωτεύουσα, το Ναύπλιο, στην Πελοπόννησο. Ωστόσο, σε σύντομο διάστημα, λόγω της έκθεσής του σε βίαιη βροχή, τον έπιασε ο πυρετός που σε λίγες ημέρες έβαλε τέλος στη ζωή του σε ηλικία 37 ετών, στο Μεσολόγγι, στις 19 Απριλίου 1824. Τα λείψανά του στη συνέχεια ταριχεύτηκαν και μεταφέρθηκαν. στην Αγγλία για ταφή στην ενοριακή εκκλησία της Αγίας Μαρίας Μαγδαληνής στο Χάκναλ του Νότιγχαμσαϊρ.

Όταν ο Λόρδος Μπάιρον αρρώστησε για πρώτη φορά στις 15 Φεβρουαρίου 1824, ιατροί τον παρότρυναν να αποσυρθεί σε κάποιο ευεργετικό μέρος μέχρι να αποκατασταθεί η υγεία του. Τα λόγια που απηύθυνε ο Μπάιρον στον Σάμιουελ Μπαρφ, ο οποίος έγραψε μία επιστολή στις 10 Μαρτίου 1824 για να τον συμβουλεύσει να εγκαταλείψει το υγρό κλίμα του Μεσολογγίου και να μείνει στο σπίτι του στη Ζάκυνθο, είναι πολύ συγκινητικά: «Δεν μπορώ να εγκαταλείψω την Ελλάδα, ενώ υπάρχει η πιθανότητα να έχω οποιαδήποτε, έστω και υποτιθέμενη, χρησιμότητα· και όσο στέκομαι ορθός στα πόδια μου, έχω χρέος να μείνω και να αγωνιστώ πιστά. Αυτός ο σκοπός αξίζει εκατομμύρια ανθρώπους σαν κι εμένα.» (Τα Έργα του Λορδου Μπάιρον. Παρίσι, FR: Γκαλινιανί, 1827:xxxvi). Νιώθοντας το τέλος του να πλησιάζει, αναρωτήθηκε: «Έδωσα [στην Ελλάδα] τον χρόνο μου, την υγεία μου, την περιουσία μου και τώρα δίνω τη ζωή μου. Τι θα μπορούσα να κάνω περισσότερο;» [αυτόθι] Ο θάνατος του Μπάιρον στο Μεσολόγγι προκάλεσε μια έκρηξη θλίψης στον φιλελληνικό κόσμο. Η θλίψη που έπεσε στη χώρα, καθώς τα νέα διαδόθηκαν γρήγορα από επαρχία σε επαρχία, μαρτυρούσε πόσο βαθιά είχε βυθιστεί στις καρδιές των Ελλήνων η γενναιόδωρη αφοσίωσή του στην υπόθεση τους. Η νεκρώσιμος τελετή έγινε στον καθεδρικό ναό, όπου βρίσκονται τα σώματα του Μάρκου Μπότσαρη (1790-1823) και του γενναίου στρατηγού Καρλ Γκραφ φον Νόρμαν Έρενφελς (1784-1822), την Κυριακή μετά το Πάσχα, στις 22 Απριλίου. Ο Σπυρίδων Τρικούπης (1788-1873) -ο φίλος του Μπάιρον, ο ικανός γραμματέας του Γκίλφορντ, ο σφριγηλός ιστορικός και νυν άξιος εκπρόσωπος της χώρας του στην Αγγλία- εκφώνησε επικήδειο λόγο επάνω από τη σορό του. Τα λόγια απελπισίας του είχαν απήχηση σε όλη την Ελλάδα. Τα ακόλουθα αποσπάσματα από το πεζογραφικό του εγκώμιο συνθέτουν έναν ύμνο για τη φιλελληνική διάσταση του Μπάιρον.

Ἦλθεν, εἰς ἓνα λόγον, κατὰ τὴν μαρτυρίαν τῶν οἰκιακῶν του, μὲ ἀπόφασιν νὰ ἀποθάνῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ τὴν Ἑλλάδα. § Εγκωμιάζει τὸν ποιητὴν τοῦ αἰῶνός μας ὃλη ἡ σοφὴ Εὐρώπη, καὶ θέλει τὸν ἐγκωμιάσουν ὂλοι οἱ αἰῶνες, διότι ἐγενήθη διὰ ὃλην τὴν Εὐρώπην, καὶ διὰ ὃλους τοὺς αἰῶνας. § Εἰς αὐτὸν τὸν ἀγῶνα τοῦ θανάτου του, ἢγουν τὴν στιγμὴν ὃταν κρυμμένη ἡ αἰωνιότης δείχνεται εἰς τὸν ἂνθρωπον εὑρισκόμενον εἰς τὰ ὃρια τῆς θνητῆς καὶ τῆς ἀθανάτου ζωῆς, ὃταν, λέγω, ὃλος ὁ ὁρατὸς κόσμος φαίνεται ἓνα μόνον σημεῖον ὡς πρὸς τὰ λαμπρὰ ἒργα τῆς θείας Παντοδυναμίας, εἰς ἐκείνην τὴν φοβερὰν ὣραν ὁ πολυένδοξος οὗτος νεκρὸς ἀφίνων τὸν κόσμον ὃλον, ἐβάστασεν εἰς τὸ στόμα του [μόνον ένα όνομα] βαθυά ῥιζωμένο εἰς τὰ σπλάχνα του, οὒτε ἡ στιγμὴ τοῦ θανάτου δὲν ἠμποροῦσε νὰ τὸ ἐξαλείψῃ· […] «Ἑλλάς!», εἶπε, καὶ ἡ φωνὴ του ἒλειψε! Ποία ἑλληνικὴ καρδία νὰ μὴ συντρίβεται ὁσάκις ἐνθυμεῖται αὐτὴν τὴν περίστασιν; […] Ὃλη ἡ γῆ τῆς Ἑλλάδος εἶναι ὁ τάφος του· […] Τὸ Μεσολόγγι σφιχταγκαλιάζει, ὡς σύμβολον τῆς ἀγάπης του, τὴν θήκην τοῦ πνεύμονός του, δέξου καὶ σὺ, γλυκύτατε καρπὲ τῆς καρδίας τοῦ ἀποθανόντος, δέξου ὃλον του τὸ λοιπὸν σῶμα· σὲ τὸ ξεπροβοδεῖ ἡ Ἑλλάς ὃλη μαυροφορεμένη, ὃλη ἀπαραηγόρητος· σὲ τὸ ξεπροβοδεῖ μὲ ὃλην τὴν ἐκκλησιαστικὴν, τὴν πολιτικὴν καὶ στρατιωτικὴν τιμὴν καὶ παράταξιν, καὶ μὲ ὃλον τὸ πλῆθος τῶν συμπολιτῶν τοῦ Μεσολογγιτῶν καὶ ὁμογενῶν του Ἑλλήνων· σὲ τὸ ξεπροβοδεῖ στεφανωμένον μὲ τὴν εὐγνωμοσύνην τῆς, παρηγορημένον μὲ τὰ δάκρυά της, συνωδευμένον μὲ τὰς θεόδεκτους εὐχὰς καὶ εὐλογίας τῶν Ἀρχιερέων καὶ ὃλου τοῦ Κλήρου. […] Οἱ στρατηγοί τὸ ἐβάστασαν εἰς τοὺς ὢμους των, καὶ τὸ ἒφεραν εἰς τὴν ἐκκλησίαν· χιλιάδες Ἓλληνες στρατιῶται ἐσκέπαζαν τὰ δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ τοῦ δρόμου ὃθεν τὸ ἐδιάβαιναν, καὶ τὰ στόματα τῶν τουφεκιῶν ὃπού ἐκατέφαγαν τόσους καὶ τόσους τυράνους, ἧσαν ὃλα γυρμένα κατά τῆς γῆς, ὡς νὰ ἢθελαν νὰ πολεμήσουν καὶ αὐτὴν τὴν γῆν ὁποῦ τοὺς ἃρπασε τὸν εἰλικρινῆ φίλον των· ὃλα αὐτὰ τὰ πλήθη τῶν στρατιωτῶν μὲ τὸ σπαθὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὴν μέσην, μὲ τὸ τουφέκι εἰς τὸν ὦμον, καὶ ἒτοιμοι νὰ ἐκστρατεύσουν ἐναντίον τοῦ ἀσπόνδου ἐχθροῦ τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ Ἀνθρώπου, περικυκλόνουν τὸ νεκρικὸν του κρεββάτι, καὶ ὀρκίζονται εἰς αὐτὸ νὰ μὴ λησμονήσουν ποτὲ τὰς θυσίας τοῦ πατρός σου, και ποτέ νὰ μὴν ἀφήσουν νὰ πατηθεῖ ἀπὸ βάρβαρον καὶ τυραννικὸν πόδι ὁ τόπος ὃπου εὑρίσκονται ἀπομεινάριά του. [‘Επικήδειος λόγος που εκφωνήθηκε στα ελληνικά από τον κ. Σπυρίδωνα Τρικούπη … προς τιμήν του αειμνήστου Λόρδου Μπάιρον’. Παραχώρηση της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων].

Ενώ βρισκόταν στην Ελλάδα, ο Μπάιρον συνέθεσε ολίγη ποίηση. Το ποίημα ‘Σήμερα Συμπληρώνω Το Τριακοστό-Έκτο Έτος Μου» που γράφτηκε στο Μεσολόγγι στα γενέθλιά του, στις 22 Ιανουαρίου 1824, είναι το τελευταίο και μοναδικό που συνέθεσε στην Ελλάδα. Η έκτη στροφή λέει: «Το ξίφος, το λάβαρο – και το χωράφι –– / Δόξα και Ελλάδα γύρω μου δες! / Ο Σπαρτιάτης, που φέρεται στην ασπίδα του / Δεν ήταν πιο ελεύθερος.» [Ημερολόγιο Κεφαλονιάς του Μπάιρον, 1824. NLS Ms.43353, σελ 20-21. Παραχώρηση της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Σκωτίας]. Αυτή η στροφή αποκαλύπτει την προβλεπόμενη σχέση του με την αρχαία και τη σύγχρονη Ελλάδα που άξιζε να καλλιεργηθεί.

200 χρόνια μετά το θάνατο του Μπάιρον, η προσωπικότητα και τα επιτεύγματά του, όπως αφηγούνται οι θαυμαστές και οι φίλοι του, εξακολουθούν να σχετίζονται με το φιλελληνικό ιδεώδες.

Ο Λέστερ Στάνχοουπ, ο πράκτορας της Ελληνικής Επιτροπής του Λονδίνου, έγραψε στον Τζων Μπάουρινγκ από τα Σάλωνα στις 30 Απριλίου 1824: «Η Αγγλία έχασε την πιο λαμπρή της ιδιοφυΐα – την Ελλάδα τον ευγενέστερο φίλο της. Για να τους παρηγορήσει για την απώλεια, άφησε πίσω του τις εκπορεύσεις του υπέροχου μυαλού του. Εάν ο Μπάιρον είχε ελαττώματα, είχε και λυτρωτικές αρετές – θυσίασε την άνεση, την τύχη, την υγεία και τη ζωή του για τον σκοπό ενός καταπιεσμένου έθνους. Τιμώμενη η μνήμη του! Εάν είχα στη διάθεσή μου τις στάχτες του, θα τις εναπόθετα στον Ναό του Θησέα ή στον Παρθενώνα στην Αθήνα».

Ο λοχαγός Γουίλιαμ Πάρεϋ, γραμματέας του Μπάιρον, είπε: «Μόλις έγινε γνωστό ότι ο Λόρδος Μπάιρον πέθανε, η λύπη και η θλίψη έγιναν γενικά αισθητές στην Ελλάδα. Απλώθηκαν από τα δικά του διαμερίσματα στην πόλη του Μεσολογγίου, σε ολόκληρη την Ελλάδα και σε κάθε μέρος της πολιτισμένης Ευρώπης. […] Ο Μαυροκορδάτος μίλησε για τον Λόρδο Μπάιρον ως τον καλύτερο φίλο της Ελλάδας, και είπε ότι η συμπεριφορά του ήταν αξιοθαύμαστη. Ακούστηκε να λέγει ότι η ασφάλεια της Ελλάδας εξαρτιόταν από τη ζωή του. […] Ο Λόρδος Μπάιρον θρηνήθηκε ως ο καλύτερος ευεργέτης στην Ελλάδα. Οι ιερείς εκφωνούσαν λόγους και αποδίδονταν οι ίδιες τιμές στη μνήμη του όπως και στη μνήμη ενός από τους ευλαβείς αρχηγούς τους.»

Ο Διονύσιος Σολωμός (1798-1857), ο εθνικός ποιητής της Ελλάδας, συνέθεσε τελικά μια ωδή στη μνήμη του Μπάιρον, ο οποίος ήταν αναμφίβολα ένας από τους μεγαλύτερους θαυμαστές που είχε ποτέ το ελληνικό έθνος. Η ακόλουθη στροφή είναι η πρώτη αυτής της μεγάλης ωδής: «Λευτεριά, γιὰ λίγο πάψε / νὰ χτυπᾶς μὲ τὸ σπαθί· / τώρα σίμωσε καὶ κλάψε / εἰς τοῦ Μπάυρον τὸ κορμί».

Στο άκουσμα της είδησης του θανάτου του Μπάιρον, ο τότε 15χρονος ρομαντικός ποιητής Άλφρεντ Τέννυσον (1809-1892) συνετρίβει, δηλώνοντας ότι ήταν μία ημέρα «όταν όλο το σύμπαν φαινόταν να σκοτεινιάζει για εμένα». Ο Μπάιρον ήταν το καλλιτεχνικό αντίστοιχο της Γαλλικής Επανάστασης, με τη σφοδρή άδειά της, την εξέγερσή της ενάντια στις καθιερωμένες μορφές, την άγρια αποφασιστικότητά της να είναι ελεύθερη.

Η μοίρα του Μπάιρον, που είχε κάνει διάσημη την πόλη του θανάτου του, αντήχησε σε όλο τον κόσμο. Θα αποδεικνυόταν ένα σημείο καμπής στον Ελληνικό Πόλεμο της Ανεξαρτησίας και θα διασφάλιζε την επιτυχία της πολιτικής για την οποία είχε αγωνιστεί ο Μπάιρον: να γίνει η Ελλάδα ένα μοντέρνο έθνος-κράτος. Όπως εύστοχα εξέφρασε ο θεολόγος καθηγητής Ηλίας Λιάμης, η μεγάλη κληρονομιά του Μπάιρον φάνηκε δύο χρόνια μετά τον θάνατό του, στην Έξοδο του Μεσολογγίου, όταν η ικανότητα των Ελλήνων να συνεχίσουν να αμύνονται κατά των οθωμανικών στρατευμάτων είχε χαθεί, με αποτέλεσμα να υποστούν σφοδρή επίθεση. που ακολούθησε σφαγή. Η μετάβαση από τη 10η στην 11η Απριλίου 1826 ήταν μία μακρά νύχτα και ταυτοχρόνως η αυγή της αποθέωσης αυτής της μικρής πόλης της Ακαρνανίας, που την έκανε μεγάλη και ιερή στη διεθνή ιστορία. Η καθολική αναγνώριση του Μεσολογγίου ως βωμού της ελευθερίας ήταν το επίτευγμα του Μπάιρον – κάνοντας την ευρύτερη δυτική κοινωνία να ασχοληθεί μαζί του. Εξαιτίας του Μπάιρον, το Μεσολόγγι γέμισε τα πρωτοσέλιδα των ευρωπαϊκών εφημερίδων, τις διακηρύξεις των φιλελληνικών συλλόγων, τις εκκλήσεις των πολιτών στις κυβερνήσεις τους. Αυτή η πόλη, χάρη στον Μπάιρον, έγινε ουσιαστικά μια ευρωπαϊκή πόλη που κράτησε τα βλέμματα εκατομμυρίων ανθρώπων καρφωμένα πάνω της και συγκίνησε ολόκληρους λαούς με τις περιπέτειες, την πολιορκία και τελικά την ηρωική της έξοδο [Ηλίας Λιαμής, Λόρδος Μπάιρον: Ο ποιητής και η αποθέωση του Μεσολογγίου, 28 Ιανουαρίου 2021]. Στην πραγματικότητα, το φάντασμα του Μπάιρον ήταν η κινητήρια δύναμη που ουσιαστικά βοήθησε να απελευθερωθεί η Ελλάδα και να γίνει η νέα έδρα της αρχαίας Ελλάδας.

Κέρκυρα, 23 Ιουλίου 2023


Λόγος επικήδειος του Σπυρίδωνος Τρικούπη εις τον Λόρδον Νόελ Μπάιρωνα, αποθανόντα κατά την 6η Απριλίου του έτους 1824, 19 Μαΐου, Κυριακή του Πάσχα, εν Μεσολογγίω, όπου και αυτοσχεδιασθείς εις το κοινότατον ύφος, εξεφωνήθη επ᾽ Εκκλησίας.

«Τί ανέλπιστον συμβεβηκός! Τί αξιοθρήνητον δυστύχημα! Ολίγος καιρός είναι αφού ο λαός της πολύπαθης Ελλάδος όλος χαρά και αγαλλίαση εδέχθη εις τους κόλπους του τον επίσημον τούτο άνδρα και σήμερον όλος θλίψη και κατήφεια καταβρέχει το νεκρικόν του κρεβάτι με πικρότατα δάκρυα, και οδύρεται απαρηγόρητα. Ο γλυκύτατος χαιρετισμός «Χριστός Ανέστη», έγινε άχαρις την ημέραν του Πάσχα εις τα χείλη του κάθε Έλληνος Χριστιανού, και απανταίνοντας ο ένας εις τον άλλον, πριν του ευχηθή ταις καλαίς εορταίς ερωτούσε «Πώς είναι ο μυλόρδος;». Χιλιάδες άνθρωποι συναγμένοι να δώσουν μεταξύ τους το θείον φίλημα της αγάπης εις την ευρύχωρον πεδιάδα έξω από το τείχος της πόλεώς μας, εφαίνονταν ότι εσυνάχθησαν μόνον και μόνον να παρακαλέσουν τον ελευθερωτήν του παντός διά την υγείαν του συναγωνιστού της ελευθερίας του γένους μας.

Και πως ήτο δυνατόν να μη συντριβή η καρδία όλων; Να μη καταπικραθούν όλων τα χείλη; Ευρέθηκεν άλλη φοράν το μέρος τούτο της Ελλάδος εις περισσοτέραν χρείαν και ανάγκην παρά εις την εποχήν, εις την οποίαν ο πολυθρήνητος Μυλόρδος Μπάιρον επέρασε με κίνδυνον και αυτής της ζωής του εις το Μεσολλόγι, και τότε και εις όσον καιρόν συνέζησε μαζί μας, δεν εθεράπευσε το πλουσιοπάροχόν του χέρι ταις δεινόταταις χρείαις μας, χρείαις όπου η πτωχεία μας ταις άφηνεν αδιόρθωταις; Πόσα άλλα καλά πολύ ακόμα μεγαλύτερα, ελπίζαμεν από αυτόν τον άνδρα; Και σήμερον, αλλοίμονον! Σήμερον ο πικρός τάφος καταπίνει και αυτόν και ταις ελπίδαις μας!

Αλλά δεν ημπορούσε τάχα καθήμενος και έξω από την Ελλάδα, αναπαυόμενος και χαιρόμενος τα καλά της Ευρώπης, να τρέξει με μόνην την μεγαλοδωρίαν της καρδίας του εις βοήθειάν μας; Τούτο αρκούσε δια ημάς, επειδή η δοκιμασμένη φρόνησις και βαθεία εμπειρία του προέδρου της βουλής και διοικητού μας θα εξοικονομούσε με μόνα τα μέσα αυτά την ασφάλειαν των μερών τούτων. Αλλά, αν αρκούσε τούτο δ’ ημάς, δεν αρκούσεν, όχι, δι’ αυτόν. Πλασμένος από την φύσιν, δια να υπερασπίζεται πάντοτε τα δικαιώματα του ανθρώπου όπου και αν τα έβλεπε καταπατημένα, γεννημένος εις ελεύθερον και πάνσοφον έθνος, θρεμμένος από μικρός με την ανάγνωσιν των συγγραμμάτων των αθανάτων προγόνων μας, τα οποία διδάσκουν όσους ηξεύρουν να διαβάσουν, όχι μόνον τι είναι, αλλά και τι πρέπει να είναι και τι ημπορεί να είναι ο άνθρωπος της Ελλάδος να αποφασίσει και να επιχειρισθεί να συντρίψει ταις φρικταίς άλυσαίς του και τα συντρίμματα των αλύσων του να κάμει κοφτερά σπαθιά δια να ξαναποχτήσει με την βίαν ό,τι του άρπαξεν η βία. Είδε και άφησεν όλαις ταις πνευματικαίς και σωματικαίς απόλαυσαις της Ευρώπης και ήλθε να κακοπαθήσει και να ταλαιπωρηθεί μαζί μας, συναγωνιζόμενος όχι μόνον με τον πλούτον του, τον οποίον δεν ελυπήθηκεν, όχι μόνον με την γνώσιν του της οποίας μας έδωκε τόσα σωτηριώδη σημεία, αλλά και με το σπαθί του ακονισμένον εναντίον τη τυραννίας και της βαρβαρότητος. Ήλθεν, εις ένα λόγον, κατά την μαρτυρίαν των οικιακών του, με απόφασιν να αποθάνει εις την Ελλάδα δια την Ελλάδα. Πώς λοιπόν να μη συντριβεί όλων μας η καρδία δια την στέρησιν ενός τοιούτου ανδρός; Πώς να μη κλαύσωμεν την στέρησίν του ως γενικήν στέρησιν όλου του Ελληνικού γένους;

Αλλ’ έως αυτού, αδερφοί, είδατε τον φιλελεύθερον, τον πλούσιον, τον ανδρείον άνθρωπον, τον αληθινόν φιλλέληνα, είδατε τον ευεργέτην. Τούτο φθάνει βέβαια να μας κινήση τα δάκρυα. Δεν φθάνει όμως, δεν φθάνει διά την υπόληψίν του και το μέγεθος του ενδόξου επιχειρηματός του αυτός, του οποίου κλαίομεν τον θάνατον απαρηγόρητα, είναι άνθρωπος ο οποίος (εις το είδος του) έδωκε το όνομά του εις τον αιώνα μας. Η ευρυχωρία του πνεύματός του και το ύψος της φαντασίας του δεν τον άφησαν να πατήση τα λαμπρά, πλην κοινά ίχνη της φιλολογικής των παλαιών δόξας. Έπιασε νέο δρόμον, τον οποίον η γεροντική πρόληψις προσεπάθησε και προσπαθεί ακόμη να τον κλείση εις την σοφήν Ευρώπην. Αλλά όσω ζουν τα συγγράματά του (και θα ζουν όσω ζη ο κόσμος) θέλει μείνει πάντοτε ο δρόμος αυτός ανοιχτός επειδή και αυτός καθώς και ο άλλος είναι δρόμος αληθινής δόξας. Εδώ παρατρέχω όσα με βιάζει να σας κοινοποιήσω το βαθύ σέβας και ο μεγάλος ενθουσιασμός όπου πάντοτε ενέπνευσεν εις την καρδίαν μου η ανάγνωσις των συγγραμμάτων του και τον οποίον αισθάνομαι τώρα σφοδρότερον από άλλην φοράν. Εγκωμίασε και εγκωμιάζει τον ποιητήν του αιώνος μας όλη η σοφή Ευρώπη, και θέλει τον εγκωμιάσουν όλοι οι αιώνες, επειδή εγεννήθηκε διά όλην την Ευρώπην και διά όλους τους αιώνας.

Ένας άλλος συλλογισμός μού έρχεται εις τον νουν, συλλογισμός τόσον ορθός και αληθινός όσον προσαρμοσμένος εις την περίστασιν της πατρίδος μας. Ακούσατε, Έλληνες, με προσοχήν αυτόν τον συλλογισμόν, επειδή θέλω να γενεί και συλλογισμός εδικός σας και συλλογισμός παντοτινός.

Πολλά εστάθησαν τα λαμπρά έθνη εις τον κόσμον, αλλά ολιγώταταις αι εποχαίς της αληθινής των λαμπρότητος. Ένα όμως φαινόμενον, στοχάζομαι, λείπει από τα χρονικά όλου του λαμπρού κόσμου, φιανόμενον το οποίον εδίσταζεν, αν ποτέ ημπορεί να φανεί, και αυτός ο παρατηρητικός νους της φιλοσοφίας. Όλα σχεδόν τα έθνη της γης έπεσαν από τα χέρια του ενός εις τα χέρια άλλου αυθέντου. Κάποτε εκαλλιτέρευσαν, κάποτε εχειροτέρευσαν. Πουθενά όμως το μάτι του ιστορικού δεν είδε κανένα έθνος κατασκλαβωμένον από βαρβάρους και μάλιστα βαρβάρους ριζωμένους από αιώνας εις αυτό το έθνος, δεν το είδε, λέγω, να ξεσκλαβωθεί αφ’ εαυτού του. Ιδού το φαινόμενον. Τούτο σήμερον παρουσιάζεται κατά πρώτην φοράν εις τον κόσμον και φαίνεται εις μοναχήν την Ελλάδα. Ναι, εις μοναχήν την Ελλάδα φαίνεται. Το βλέπει μακρόθεν ο φιλόσοφος και χάνει τον δισταγμόν του, το βλέπει ο ιστορικός και ετοιμάζεται να το διηγηθεί ως νέαν ανακάλυψιν της τύχης των εθνών, το βλέπει ο πολιτικός και γίνεται σκεπτικότερος και προφυλακτικότερος. Τόσον παράδοξος είναι ο καιρός εις τον οποίον ζούμεν αγαπητοί μου Έλληνες! Η επανάστασις της Ελλάδος δεν είναι εποχή του έθνους μας μόνον, είναι εποχή όλων των εθνών, όλων των αιώνων, επειδή, καθώς σας είπα, είναι φαινόμενον μοναδικόν εις την πολιτικήν κατάστασιν των εθνών.

Αυτό το μοναδικόν φαινόμενον επαρατήρησεν ο μεγάλος νους του μεγαλόφρονος, του πολυθρηνήτου Μπάιρον, και ηθέλησε να ενώσει την αθάνατήν του δόξαν με την δόξαν σας και να εμβάσει το όνομά του εις την ιστορία των λαμπρών σας κατορθωμάτων. Δεν έγιναν και άλλαις επαναστάσεις εις ταις ημέραις του; Καμμίαν όμως δεν ακολούθησε, καμμίαν δεν υπερασπίσθη, επειδή ήτον πολλά διαφορετικός ο χαρακτήρ και πολλά διαφορετική η φύσις τους. Η μοναχή δόξα της Ελλάδος ήτον άξια δόξα δια εκείνον, τον οποίον δοξολογούν όλα τα σοφά στόματα. Βλέπετε, ω Έλληνες, βλέπετε εις τί καιρόν ζήτε, εις τί αγώνα εμβήκατε; Βλέπετε ότι με την δόξαν σας δεν ημπορεί να συγκριθεί καμμία δόξα περασμένη; Οι φιλελεύθεροι, οι φιλάνθρωποι, οι φιλόσοφοι όλων των εθνών, και μάλιστα της μεγαλόδωρης Αγγλίας, σας χαιρετούν όλοι μακρόθεν, όλοι σας συγχαίρονται, όλοι σας εμψυχώνουν, και ο ποιητής των καιρών μας, αγκαλά και στεφανωμένος αθανασίαν, εζήλευσε την δόξαν σας και ήλθε προσωπικώς να ξεπλύνει μαζί σας με το αίμα του τα μολυσμένα από την τυραννίαν χώματά μας.

Γεννημένος εις την λαμπρότατην μητρόπολιν της Λόνδρας, ευγενέστατος και από πατέρα και από μητέρα, πόσην χαράν αισθάνθηκε η φιλελληνική του καρδιά, όταν η πτωχή μας πόλις εις σημείον ευγνωμοσύνης, τον επολιτόγραψε; Εις αυτόν τον αγώνα του θανάτου του, ήγουν την στιγμήν όταν κρυμμένη η αιωνιότης δείχνεται εις τον άνθρωπον ευρισκόμενον εις τα όρια της θνητής και αθάνατης ζωής, όταν λέγω όλος ο ορατός κόσμος φαίνεται ένα μόνον σημείον ως προς τα λαμπρά έργα της θείας παντοδυναμίας, εις εκείνην την φοβεράν ώραν ο πολυένδοξος τούτος νεκρός αφήνοντας τον κόσμον όλον εβάσταξεν εις το στόμα του μονάχα δύο ονόματα, της μονάκριβης και πολυαγαπημένης του κόρης και της Ελλάδος. Αυτά τα δύο ονόματα βαθειά ριζωμένα εις τα σπλάχνα του, μήτε η στιγμή του θανάτου δεν μπόρεσε να τα εξαλείψη. «Κόρη μου!» είπεν, «Ελλάς!» είπεν, και η φωνή του έλειψε! Ποία ελληνική καρδία να μη συντρίβεται όσαις φοραίς ενθυμείται αυτήν την περίστασιν;

Δεκτά βέβαια, αγαπητοί μου Έλληνες, πολύ δεκτά είναι εις την σκιάν του τα δάκρυά μας, επειδή είναι δάκρυα ειλικρινή, δάκρυα των κληρονόμων της αγάπης του. Αλλά πολύ δεκτότερα δι’ αυτόν θα είναι τα έργα μας δια την πατρίδα, τα οποία και χωρισμένος από ημάς, θα παρατηρεί επάνωθεν από τους ουρανούς, τους οποίους του άνοιξεν η αρετή του· αυτήν και μοναχήν την ευγνωμοσύνην γυρεύει από ημάς εις ταις ευεργεσίαις του, αυτήν την ανταμοιβήν εις την προς ημάς αγάπην του, αυτήν την ελάφρωσιν εις ταις ταλαιπωρίαις του, αυτήν την πληρωμήν δια τον χαμόν της πολύτιμης ζωής του. Όταν, αγαπητοί μου Έλληνες, η δύναμίς σας κατορθώσει να αποσυντρίψει τα χέρια οπού μας αλυσόδεναν, τα χέρια οπού άρπαζαν από ταις αγκάλαις μας τους αδελφούς, τα τέκνα, την κατάστασίν μας, τότε θα χαρεί η σκιά του, τότε θα αγαλλιασθεί η κόνις του· ναι, εις την μακαρίαν εκείνην ώραν του ευτυχισμένου τέλους των αγώνων σας ο αρχιερεύς θ’ απλώνει την ιεράν του και ελεύθερην δεξιάν και θα ευλογεί και αγιάζει τον πολυένδοξον τάφον του, το Παλικάρι ζωσμένον το σπαθί από τα τυραννικά αίματα βαμμένον θα τον στολίζει με δάφναις, ο Πολιτικός με εγκώμια, ο Ποιητής γυρμένος εις την αρμονικότατην ταφόπετράν του θα γίνεται ποιητικώτερος τότε ανθοστεφανωμέναις οι Παρθέναις της Ελλάδος, την μαγευτικήν ωραιότητα των οποίων έψαλεν ο πολυένδοξος συμπολ´θτης μας Μπαρων εις πολλά του ποιήματα, τότε τα ωραία μας τέκνα, χωρίς πλέον να φοβούνται να μολυνθούν από τα αρπαχτικά χέρια των τυράννων μας, θα σταίνουν χορόν τριγύρω εις τον τάφον του, τραγουδώντας τα κάλλη της γης μας, τα οποία με τόσην χάριν και αλήθειαν ο ποιητής του αιώνος μας έψαλεν.

Αλλά ποία ιδέα λυπηρή μου έρχεται τώρα εις τον νουν; με επλάνεσεν η φαντασία μου, ενόμισα ότι βλέπω όσα η καρδία μου επιθυμεί υπόθεσα ευλογίαις Αρχιερέων, δφνοστεφανώματα, ύμνους, χορούς τριγύρω εις τον τάφον του ευεργέτου της Ελλάδος· αλλά ο τάφος αυτό δεν θέλει έχει μέσα του τα πολύτιμα λείψανα αυτού του ευεργέτου! άδειος θα μείνει ο τάφος! το σώμα του ολίγαις ημέραις ακόμη μένει εις το πρόσωπον της γης μας της νέας Πατρίδας του! δεν παραδίδεται εις ται αγκάλαις της! μεταφέρεται εις την γην, την οποίαν ετίμησεν η γέννησίς του!

Αι ιδικαίς σου αγκάλες, ακριβή του και πολυαγαπητή θυγάτερ, αι ιδικαί σου θα το δεχθούν, τα δάκρυα τα εδικά σου θα παρηγορήσουν τον σωματοφόρον τάφον του, και τα δάκρυα των ορφανών Ελλήνων θέλει χύνονται πάνω εις την θήκη του πολυτιμότατου πνεύμονός του και απάνω εις όλην την γην της Ελλάδος, επειδή όλη η γη της Ελλάδος του είναι ο τάφος του· καθώς εις ταις υστεριναίς στιγμαίς της ζωής του, εσέ, εις την Ελλάδα είχεν εις την καρδίαν του και εις τα χείλη του, δίκαιον ήταν και ύστερα από τον θάνατόν του να λάβη και αυτή μερίδιον από τα μεγαλοτίμητα λείψανά του. Η πατρίδα του, το Μεσολόγγι, σφιχταγκαλιάζει, ως σύμβολον της αγάπης του τον πνεύμονά του, δέξου και συ, γλυκύτατε καρπέ της καρδίας του αποθανόντος, δέξου το πτώμα του, την καρδίαν του, τα εντόσθιά του· σου τα ξεπροβοδεί όλη η Ελλάς μαυροφορεμένη, όλη απαρηγόρητη· σου τα ξεπροβοδεί με όλην την εκκλησιαστικήν, την πολιτικήν και στρατιωτικήν τιμήν και παράταξιν, και με όλον το πλήθος των συμπολιτών του Μεσολογγιτών και ομογενών του Ελλήνων· σου τα ξεπροβοδεί στεφανωμένα με την ευγνωμοσύνην της, παρηγορημένα με τα δάκρυά της, συνωδευμένα, με τας θεοδέκτους ευχάς και ευλογίας του πανιερωτάτου Αρχιεπισκόπου μας, του αληθινού ζηλωτού της ελευθερίας του γένους, Κυρίου Πορφυρίου, του φιλοπάτριδος αγίου επισκόπου (Ρωγών) Κυρ. Ιωσήφ, και ολου του κλήρου. Μάθε, ευγενεστάτη κόρη, μάθε ότι στρατηγοί τα εβάσταξαν εις τους ώμους τους, και τα έφεραν εις την εκκλησίαν· χιλιάδες Έλληνες στρατιώται εσκέπαζαν τα δεξιά και αριστερά μέρη του δρόμου, όθεν τα εδιάβαιναν, και τα στόματα των τουφεκιών, οπού εκατάφαγαν τόσους και τόσους τυράννους, ήσαν όλα γυρμένα κατά την γην, ωσάν να ήθελαν να πολεμήσουν την γην, οπού τους άρπαξε τον ειλικρινή φίλο τους. Όλα αυτά τα πλήθη των στρατιωτών με το σπαθί τούτην την στιγμήν εις την μέση, με το τουφέκι εις τον ώμον, και έτοιμα να εκστρατεύσουν εναντίον του άσπονδου εχθρού του Χριστού και του ανθρώπου, περικυκλώνουν το νεκρικόν κρεββάτι, και ορκίζονται να μη λησμονήσουν ποτέ τας θυσίας του πατρός σου, και ποτέ να μην αφήσουν να πατηθή από βάρβαρον και τυραννικόν ποδάρι ο τόπος εις τον οποίον ευρίσκονται απομεινάρια του. Χιλιάδες στόματα χριστιανικά ανοίγονται αυτήν την στιγμήν, και ο ναός του Υψίστου Θεού των Χριστιανών αναβοά όλος ύμνους, όλος ικεσίας, δια να κατευοδωθούν τα σεβάσμια λείψανά του εις την πατρικήν του γην, και να αναπαυθή η ψυχή του όπου οι δίκαιοι αναπαύονται».

Σπυρίδωνος Τρικούπη λόγοι επικήδειοι και επινίκειοι εκφωνηθέντες εις επήκοον του λαού επί της Ελληνικής Επαναστάσεως. Αίγινα Εθνικό Τυπογραφείο, 1829.

Σήμερα Συμπληρώνω Το Τριακοστό-Έκτο Έτος Μου

Του Λόρδου Μπάιρον

22α Ιανουαρίου 1824


Σήμερα συμπληρώνω το τριακοστό-έκτο έτος μου. –


Παγωμένη είναι η καρδιά μου από καιρό

Γιατί έπαψε καρδούλες να πυρώνει.

Όμως κι αν έπαψε καρδιές να βαλαντώνει

Διψά το πυρωμένο του έρωτα νερό.


Μαράθηκαν οι μέρες μου, κίτρινα φύλλα.

Λουλούδια της αγάπης και καρποί

Στον σκώληκα, στον σάρακα, σ’ανατριχίλα

θανατερή. Στης θλίψης την ντροπή.


Φωτιά τρυγάει τα κούφια σωθικά μου

Φαντάζουνε νησιά ηφαιστειογενή.

Μα η φλόγα της στα στήθια τα δικά μου

μια νεκρική πυρά. Μ’ αφήνει ημιθανή.


Ελπίδα, φόβο, της αγάπης το φαρμάκι

Να ξεχειλίζουν την καρδιά με πόνο,

δεν έχω εγώ, στις αλυσίδες λυώνω

δέσμιος σε κρυφό μεράκι.


Αλλά, μακριά από μένα! Όχι έτσι, μήτε εδώ

χαθείτε λογισμοί – όχι τώρα,

η δόξα ένα στεφάνι ήρθε η ώρα

στο μέτωπο να πλέξει πριν χαθώ.


Γύρω μου –δες!– σημαίες κυματίζουν

Στις λάμψεις των σπαθιών, η Ελλάδα, η δόξα.

Σπαρτιάτες γεννημένοι, μ’ ασπίδες και με τόξα

Το ίδιο ελεύθεροι, μαζί μας βηματίζουν.


Σήκω ψυχή μου! Η Ελλάδα σε προσμένει,

άγρυπνη, η Ελλάδα, πάντα! Ξύπνησε ψυχή.

Άκου στις φλέβες σου την ιαχή

του πατρικού σου αίματος, να υφαίνει.


Πάτα τα πάθη όταν σηκώνουνε κεφάλι

Ανάξια φύση του ανδρός!

Αδιάφορο αν χαμογελά ή αν κατσουφιάζει πάλι

η ομορφιά, ο κρυφός εχθρός.


Αν μετανιώνεις για την νιότη σου, προς τι η ζωή;

Της τίμιας θανής η γη, να την, εδώ, μπροστά σου:

Στης μάχης το πεδίο όρμα και στάσου

μέχρι την ύστερη πνοή.


Κοίταξε, ψάξε γύρω σου, τάφο για στρατιώτη.

Γύρεψέ τον, αν ζητήσεις θα τον βρεις.

Διάλεξε χώμα καλό κι απ’ την ζωή την πρώτη

Γείρε στην σιωπή ν’ αναπαυτείς.


Σ’ αυτή την κόλαση, δεν έχει άλλο να κάνεις.

Άσε τους στην παράκρουση, στην τρέλα.

Στου κακού τους την κατάρα άσ’ τους. Έλα!

Ο ουρανός τους δαιμονίζει. Έλα να πεθάνεις.

[Μετάφραση από την αγγλική]


Τόμας Φίλιπς (Αγγλία, 1770-1845). Προσωπογραφία Λόρδου Μπάιρον (1788-1824) με Αλβανική Ενδυμασία, 1813. Λάδι σε καμβά, 127 x 102 εκ. Παραχώρηση Κυβερνητικής Συλλογής Τέχνης του Ηνωμένου Βασιλείου, Λονδίνο.

Ο Μπάιρον είχε γίνει διάσημος εν μια νυχτί μετά τη δημοσίευση του 1812 των δύο πρώτων ασμάτων του Προσκύνημα του Τσάιλντ Χάρολντ, ενός μακροσκελούς αφηγηματικού ποιήματος εμπνευσμένου από τη μεγάλη περιοδεία του στη Μεσόγειο το 1809-1811. Στο Β’ Άσμα, ο νεαρός Χάρολντ μεταφέρεται στην Ελλάδα, συγκινημένος από το κάλλος του παρελθόντος σε μια χώρα που είναι πλέον σκλαβωμένη στους Οθωμανούς. Ο Μπάιρον επισκέφθηκε την Αλβανία το 1809 στο πλαίσιο της περιοδείας του. Λάτρεψε τα παραδοσιακά κοστούμια που έβλεπε όταν έμενε στην κατοικία του Οθωμανού ηγεμόνα Αλή Πασά Τεπελενλή (1740-1822) στα Ιωάννινα, τότε σε αλβανική επικράτεια. Η Αλβανία είχε διαχρονικά βαθιές σχέσεις με τον Ελληνισμό. Ο Μπάιρον έγραψε σε μία επιστολή στη μητέρα του ότι η αλβανική φορεσιά ήταν «η πιο υπέροχη στον κόσμο» και αφού αγόρασε το παρόν δείγμα ανατολίτικου ύφους, το έστειλε στην οικία του στο Νιούστεντ. Όταν πόζαρε για αυτήν την προσωπογραφία του Τόμας Φίλιπς το 1813, σε ηλικία 25 ετών, φόρεσε αυτήν την αγαπημένη φορεσιά – ένα υφαντό μεταξωτό κεφαλόδεσμο, ένα κόκκινο βελούδινο και χρυσοποίκιλτο σακάκι, με έναν παρόμοια επεξεργασμένο μανδύα ριγμένο στο αριστερό του χέρι. Το φόντο φανερώνει μία μακρινή άποψη σε ένα τμήμα αρχαίου ελληνικού ναού σε ερείπια με τρεις όρθιους κίονες. Η προσωπογραφία παραπέμπει στα ταξίδια και το περιπετειώδες πνεύμα του Μπάιρον, όπως αποτυπώνεται στο καταιγιστικό φόντο, ενώ παρουσιάζει τη μορφή του με ένα πρόσωπο ήρεμου και σκεπτόμενου ποιητή.

Μπέρτελ Τόρβαλντσεν (Δανία, 1770-1844). Προτομή Τζορτζ Γκόρντον, 6ου Λόρδου Μπάιρον (1788-1824), 1817. Μάρμαρο. Παραχώρηση Μουσείου Τόρβαλντσεν, Κοπεγχάγη.

Ο Δανός γλύπτης Μπέρτελ Τόρβαλντσεν θαυμάστηκε πολύ για το κάλλος της νεοκλασικής γλυπτικής του. Μετά τον θάνατο του Κανόβα, θεωρήθηκε ο εξέχων γλύπτης και μάλιστα, το εργαστήριό του στη Ρώμη ήταν ένας τόπος προσκυνήματος για τους πολυάριθμους θιασώτες του. Ο πιο επιφανής τέτοιος θιασώτης ήταν ο Τζορτζ Γκόρντον, 6ο Λόρδο Μπάιρον (1788-1824), η κορυφαία μορφή του βρετανικού ρομαντισμού. Είχε ποζάρει για μία μαρμάρινη προτομή από τον Τόρβαλντσεν στη Ρώμη το 1817. Η αρχική παραγγελία για τέτοια προσωπογραφία του Μπάιρον ζητήθηκε από τον φίλο του Τζον Χόμπχαουζ, 1ο Βαρόνο Μπρώτον (1786-1869). Οι συναντήσεις πραγματοποιήθηκαν στη Ρώμη μεταξύ 29 Απριλίου και 20 Μαΐου 1817. Ο Τόρβαλντσεν ανέφερε στον Χανς Κρίστιαν Άντερσεν πώς ο Μπάιρον πέλαβε ξαφνικά μία τραγική όψη όταν πόζαρε ως μοντέλο. Από αυτή τη πόζα ο Τόρβαλντσεν παρήγαγε ένα μποτσέτο (σκίτσο), το οποίο εν συνεχεία χρησιμοποιήθηκε ως πρότυπο για αντίγραφα. Η αρχική προτομή με ένα μεγάλο τμήμα του στήθους, περιλαμβανομένων των ώμων, με κλασική ένδυση και σε ένα κυκλικό βάθρο βρίσκεται στο Μουσείο Τόρβαλντσεν στην Κοπεγχάγη. Εννέα μαρμάρινα αντίγραφα περιλαμβάνονται στον κριτικό κατάλογο της προτομής του Τόρβαλντσεν, εκ των οποίων τα τέσσερα έχουν τη μορφή μίας μικρής ολόσωμης ερμαϊκής στήλης. Όλες οι προτομές φέρουν μία συνολική ομοιότητα με το πρωτότυπο, αλλά διαφέρουν ως προς το ύφος της κόμης, τα οποία στην πρώτη προτομή είναι χωρισμένη στο μέσον και πιο κοντή στα πλάγια. Εμφανίζεται στενά βασισμένη στο μποτσέτο του γλύπτη, το οποίο είχε ληφθεί από τις πόζες. Ο Μπάιρον έγραψε στον Τζον Μάρεϊ τον Ιούνιο του 1817, «Ο Τόρβαλτζεν (ούτως) μου φιλοτέχνησε μία προτομή στη Ρώμη για τον Κύριο Χομπχάουζ, η οποία θεωρείται πολύ καλή. Είναι ο καλύτερος μετά τον Κανόβα, και κάποιοι τον προτιμούν.» Αυτή η λευκή μαρμάρινη προτομή απεικονίζει τον ποιητή να κοιτάζει ευθέως μετωπικά, με κατσαρά μαλλιά χτενισμένα προς τα εμπρός. Η προτομή κληροδοτήθηκε στον βασιλέα Γεώργιο Ε’ το 1914 από τη Σάρλοτ, Λαίδη Ντόρτσεστερ, κόρη του Λόρδου Χόμπχαουζ, για τον οποίο φιλοτεχνήθηκε η προτομή.

Μπέρτελ Τόρβαλντσεν (Δανία, 1770-1844). Ανδριάντας Τζορτζ Γκόρντον, 6ου Λόρδου Μπάιρον (1788-1824), 1831-1834. Μάρμαρο. 183 x 90 x 90 εκ. Παραχώρηση Κολεγίου Τρίνιτι, Πανεπιστήμιο Κέιμπριτζ, Αγγλία.

Όντας ο μεγάλος θαυμαστής του Μπάιρον από τον καιρό του στο Τρίνιτι, ο Τζον Χόμπχαουζ, 1ος Βαρόνος Μπρώτον (1786-1869) ίδρυσε μία Επιτροπή Μνημείου Μπάιρον με γραμματέα τον Τζον Μάρεϊ Β’ (1778-1843) με σκοπό να αναθέσει ένα κατάλληλο μνήμα. Αναζητήθηκαν δημόσιες συνδρομές και μέχρι το 1829 είχε συγκεντρωθεί το ποσό των 1600 λιρών. Ο Χομπχάουζ πλησίασε τον Τόρβαλντσεν, ο οποίος δέχτηκε την ανάθεση με ενθουσιασμό. Η εργασία στα σχέδια ξεκίνησε το 1830 και στο μάρμαρο το 1831. Η μορφή αυτού του έργου διαδόθηκε από τις χαρακτικές παραστάσεις του. Ο βάρδος, ντυμένος με την τυπική του ρομαντική ενδυμασία, κάθεται στα συντρίμμια ενός ελληνικού ναού, με το αριστερό του πόδι ακουμπισμένο σε ένα θραύσμα πεσμένου δωρικού κίονα. Κρατά στο ένα χέρι το βιβλίο με την επιγραφή «Τσάιλντ Χάρολντ» και στο άλλο μία γραφίδα, η άκρη της οποίας αγγίζει στοχαστικά το πηγούνι, ενώ η κεφαλή του γυρίζει σκεφτικά μακριά. Η σύνθεση απεικονίζει μία στιγμή περισυλλογής και ηρεμίας, μία γαλήνια προσωπογραφία σε πλήρη αντίθεση με την έντονη και ταραχώδη ζωή που έζησε. Διακριτικά στη βάση του καθίσματός του υπάρχει ένα ανθρώπινο κρανίο, χαρακτηριστικό ρομαντικό εύρημα του μηνύματος «μεμέντο μόρι» (μνήσθητι αποθανείν). Παρά τη φήμη του Τόρβαλντσεν ως ταλαντούχου καλλιτέχνη, όταν αυτό το μεγαλοπρεπές λαξευμένο μαρμάρινο έργο του διαβόητου Λόρδου Μπάιρον παραγγέλθηκε από τους φίλους του ποιητή για το Αβαείο του Γουέστμινστερ, η άχαρη φήμη του Μπάιρον προηγήθηκε και απορρίφθηκε και τελικά κατέληξε στη βιβλιοθήκη Ρεν στο Κέιμπριτζ. Η εκλεπτυσμένη και ακριβής μέθοδος λάξευσης του Τόρβαλντσεν είναι εμφανής σε αυτό το έργο. Είναι ένα παράδειγμα προσωπογραφίας υπό την πιο κλασική έννοια.

Γεώργιος Βιτάλης (Ελλάδα, 1838-1901. Ανδριάντας Τζορτζ Γκόρντον, 6ου Λόρδου Μπάιρον (1788-1824), 1872-1881. Μάρμαρο. Παραχώρηση Κήπου των Ηρώων, Μεσολόγγι.

Ο μνημειώδης Ανδριάντας Λόρδου Μπάιρον του 1881 στον Κήπο των Ηρώων του Μεσολογγίου είναι έργο του Γεωργίου Βιτάλη (1838-1901). Ο καλλιτέχνης αυτός, σπουδαίος γλύπτης του ελληνικού νεοκλασικισμού, ήταν σύγχρονος και συναγωνίστηκε καλλιτεχνικά τον Δημήτριο Φιλιππότη (1839-1919). Γεννήθηκε στην Τήνο, υιός λαϊκού τεχνίτη. Σπούδασε με υποτροφία στη Βασιλική Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου με δάσκαλο τον Μαξ φον Βίντμαν (1812-1895) από το 1865 έως το 1870. Δημιούργησε αυτόν τον ανδριάντα από το 1872, όταν του ανέλαβε την ανάθεση, μέχρι το 1881, όταν αυτό το μνημείο αποκαλύφθηκε. Ο ποιητής στέκεται όρθιος και η κεφαλή του στρέφεται διαγωνίως σε μία κίνηση ονειροπόλησης. Είναι κομψά ντυμένος σε ύφος Άγγλου δανδή και στο αριστερό του χέρι κρατά μία τυλιγμένη περγαμηνή, προφανώς του ποιητικού έργου του. Είναι ένας ανδριάντας αισθητικής πληρότητας και τεχνικής τελειότητας.

Γεώργιος Βιτάλης (Ελλάδα, 1838-1901. Ανδριάντας Τζορτζ Γκόρντον, 6ου Λόρδου Μπάιρον (1788-1824), περ. 1890. Μάρμαρο. Παραχώρηση Αχιλλείου, Κέρκυρα.

Λόγω της λατρείας της για τον Λόρδο Μπάιρον, η Ελισάβετ, Αυτοκράτειρα της Αυστρίας (1837-1898) μετέφρασε στα γερμανικά πολλά ποιήματα του μεγάλου φιλέλληνα ποιητή. Αφού ταξίδεψε στο Μεσολόγγι για να επισκεφτεί τον τόπο όπου άφησε την τελευταία του πνοή, το 1888, εντυπωσιάστηκε τόσο από τον Ανδριάντα Μπάιρον του Βιτάλη που ανέθεσε στον ίδιο καλλιτέχνη να φτιάξει ένα νέο άγαλμά του που θα τοποθετηθεί στο Αχίλλειο, το χειμερινό της ανάκτορο, ως υπενθύμιση του φιλελληνισμού που μοιραζόταν μαζί του. Ο νέος αυτός ανδριάντας είναι μία γνήσια και πρωτότυπη δημιουργία, που απεικονίζει εύγλωττα τον ποιητή με απαράμιλλη τεχνική δεινότητα, υφολογική κομψότητα και ψυχογραφική δύναμη. Φτιαγμένο από λεπτόκοκκο λευκό μάρμαρο, απεικονίζει τον ποιητή να προσωποποιεί με ιδεαλιστικό νατουραλισμό την υψηλότερη στιγμή της πνευματικής δημιουργίας – την έμπνευση. Ο ποιητής κάθεται σε έναν νεοκλασικό θρόνο και ακουμπά το σώμα του στην πλάτη του. Το ένα χέρι στηρίζει την ελαφρώς λυγισμένη κεφαλή του, ενώ το άλλο κρατά τις σελίδες του χειρογράφου σταθερά στο τεντωμένο γόνατό του. Το σώμα του είναι καλυμμένο με μανδύα που αποκαλύπτει τα δαντελένια μανίκια και τον γιακά του και τα ψηλοτάκουνα παπούτσια. Όπισθεν της σύνθεσης, οι πλούσιες πτυχές του μανδύα ανοίγουν για να αποκαλύψουν κάτω από τον θρόνο τα βιβλία που εξέδωσε με σίγουρη αναφορά στα ποιήματα «Ο Γκιαούρης» (1813), «Η Νύφη της Αβύδου», (1813), «Ο Κουρσάρος» (1814), «Η Πολιορκία της Κορίνθου» (1816), «Προσκύνημα του Τσάιλντ Χάρολντ» (1816) και «Δον Ζουάν» (1819-1824).

Ανρί Σαπού (1833-1891) & Αλεξάντρ Φαλγκιέρ (1831-1900). Η Ελλάς στέφει τον Μπάιρονα, 1896. Μάρμαρο. Παραχώρηση Δήμου Αθηναίων.

Το γλυπτικό σύμπλεγμα Η Ελλάς στέφει τον Μπάιρον τοποθετήθηκε στο Ζάππειο της Αθήνας το 1896, παραμονές των πρώτων Ολυμπιακών Αγώνων, ως σύμβολο της οικουμενικότητας του ελληνικού πολιτισμού. Είναι έργο δύο Γάλλων καλλιτεχνών – του Ανρί Σαπού (1833-1891) ως σχεδιαστή και του Αλεξάντρ Φαλγκιέρ (1831-1900) ως γλύπτη. Η Ελλάδα με τη μορφή γυναίκας, στεφανώνει τον Μπάιρον με κλάδο φοίνικα, σύμβολο της αιωνιότητας, ως ένδειξη ευγνωμοσύνης για τις υπηρεσίες του προς αυτήν. Λεπτομερέστερα, τα βλέμματα των δύο μορφών συναντώνται με πάθος. Η συμβολική μορφή της Ελλάδας, αποδοσμένη σε μεγαλύτερη κλίμακα, με το δεξί της χέρι αγγίζει το στέρνο του φιλέλληνα. Αποδίδεται ημίγυμνη με εκτεθειμένα τα στήθη και τα πόδια, καθημένη στις φλόγες του Πολέμου της Ανεξαρτησίας. Φέρει έναν κεφαλόδεσμο, εν είδει μαφορίου, που φτάνει έως χαμηλά στην πλάτη, να καλύπτει τα μακριά μαλλιά της. Ο Μπάιρον εμφανίζεται ως νεαρός με περιποιημένη κόμμωση. Είναι πλήρως ενδεδυμένος με κομψά ευρωπαϊκά ενδύματα και μπότες. Στο αριστερό χέρι κρατά ένα τυλιγμένο χαρτί, σύμβολο της ποίησής του για την Ελλάδα, ενώ το δεξί χέρι απλώνεται αφοσιωμένα επάνω στα λυγισμένα γόνατα της Ελλάδας. Όπισθεν της σύνθεσης, η μισοξαπλωμένη γυμνή ανδρική μορφή συμβολίζει τον υπόδουλο Ελληνισμό.

The Giallina Gallery – An Unfulfilled Debt

By Megakles Rogakos, MA MA PhD

The Giallina Mansion, within the old city of Corfu, was originally the residence of the noble Quartano family. The painter Angelos Giallina bought the building from the above family in 1885. The name Giallina belongs to an old Corfiot noble family that came to Corfu from Crete during the Venetian occupation. The building was built gradually and its final form emerged during the period of the English protectorate, according to the 1840 plans by Ioannis Chronis (1800-1879), which are in the archives of the Corfu Reading Society. Angelos Giallina (1857-1939), is the first and most important painter who highlighted the genre of watercolour and excelled with it in international exhibitions. The non-profit foundation “Angelos Giallina Gallery” was established by the last descendant of the family, Stamos Giallina, the painter’s son, in 1993. The purpose of the foundation is the promotion and study of the painter’s work by creating a permanent exhibition on his property, the dissemination of Greek art and the organising of artistic events and competitions.

The Giallina Mansion is located at number 12 Kapodistriou Street. This street is essentially the front of the city towards the well-known Esplanade and the Old Fortress. Specifically, it is located on the southwest side of the square, in the immediate vicinity of other buildings of great cultural importance, such as the Maitland Monument on the southern Espianade, the Grimani Barracks (no. 1), the current rectorate of the Ionian University, the Flamburiari Mansion (no. 4), now Cavalieri Hotel, the Petretini Mansion (no. 10), the Corfu Conservatory (no. 16), the Cantoni Mansion (no. 36), the Corfu Reading Society (no. 120), the Ventura Mansion (no. 121), the Capodistria Mansion (no. 122) and the Palatianos Mansion (no. 124). The Giallina Mansion has a central entrance on the eastern side, facing the Espanade. It follows the type of mansion with a porch and a balcony on the first floor. Like most buildings in the city, it has undergone many conversions and additions according to the needs of the owners. It is a sample of a grand upper-class house, in which morphological elements typical of Corfiot architecture can be clearly distinguished, making it an important monument in the history of the town. The building is located on a plot of 800 m², of which 500 m² are covered. A landscaped courtyard at the front and two smaller open spaces at the back of the building complete the plot. On the façade of the building the dominant element is the porch with six stone pillars that support small domes. On the balcony above the porch on the first floor there is an elaborate cast iron perimeter railing. On the balcony on the second floor there is also a perimeter railing, which is a later addition. All façade openings have ashlar surrounds, while above the first-floor balcony doors have relief lintels. In the sitting room of the first floor, an entire ceiling painting is preserved, probably by the painter Spyros Skarvelis.

In 1996, the Giallina Mansion was declared a historical preserved monument by the Ministry of Culture, as it is a typical example of a grand house of Corfu. In 2013, a Restoration & Reuse Study of the Giallina Mansion was submitted by the architects Marilena Koskina, Stamos Vergis, Maximos Koulouris, Ari Efthymiadis and Danae Koulouris. Since then, the Giallina Gallery has been waiting to become a centre of culture and knowledge and, at the same time, a pole of attraction and recreation for the locals and visitors to the island. People are still patiently waiting for the Mansion to acquire its status and function as an Art Gallery. Although it has been included in the Corporate Agreement for the Development Framework by the Structural and Investment Funds of the European Union, the project has been frozen. Given that the entire Old Town of Corfu is a UNESCO World Heritage Site and that the Espianade is ranked 27th on the list of the largest squares in the world, this particular building should have a better fate and be the jewel in the crown of the Ionian!


Η Πινακοθήκη Γιαλλινά – Ένα Ανεκπλήρωτο Χρέος

Του Μεγακλή Ρογκάκου, MA MA PhD

Το Αρχοντικό Γιαλλινά, εντός της παλαιάς πόλης Κερκύρας, απετέλεσε αρχικά κατοικία της ευγενούς οικογενείας Κουαρτάνο. Ο ζωγράφος Άγγελος Γιαλλινάς αγόρασε το κτίριο από την ανωτέρω οικογένεια το 1885. Το όνομα Γιαλλινά ανήκει σε παλαιά κερκυραϊκή οικογένεια ευγενών που ήλθε στην Κέρκυρα από την Κρήτη κατά τη Βενετοκρατία. Το κτίριο κατασκευάστηκε σταδιακώς και η τελική μορφή του προέκυψε την περίοδο της αγγλικής προστασίας, σύμφωνα με τα σχέδια του 1840 από τον Ιωάννη Χρόνη (1800-1879), που βρίσκονται στο αρχείο της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας. Ο πατέρας του τελευταίου απογόνου της οικογενείας, Στάμου, Άγγελος Γιαλλινάς (1857-1939), είναι ο πρώτος και σπουδαιότερος καλλιτέχνης που ανέδειξε το είδος της υδατογραφίας και διέπρεψε με αυτό σε διεθνείς εκθέσεις. Το κοινοφελές ίδρυμα «Πινακοθήκη Αγγέλου Γιαλλινά» συστήθηκε από τον Στάμο Γιαλλινά, υιό του ζωγράφου, το 1993. Ο σκοπός του ιδρύματος είναι η προβολή και μελέτη του έργου του ζωγράφου με τη δημιουργία μόνιμης έκθεσης στο ακίνητο ιδιοκτησίας του, η διάδοση της ελληνικής τέχνης και η διοργάνωση καλλιτεχνικών εκδηλώσεων και διαγωνισμών.

Το Αρχοντικό Γιαλλινά βρίσκεται επί της οδού Καποδιστρίου στον αριθμό 12. Η εν λόγω οδός αποτελεί ουσιαστικά το μέτωπο της πόλης προς τη γνωστή πλατεία Σπιανάδα και το Παλαιό Φρούριο. Συγκεκριμένα, βρίσκεται στη νοτιοδυτική πλευρά της πλατείας, σε άμεση γειτνίαση με άλλα κτήρια μεγάλης πολιτστικής σημασίας, όπως τα Μνημείο Μαίτλαντ στη νότια Σπιανάδα, Στρατώνες Γκριμάνι (αρ. 1), νυν πρυτανεία του Ιονίου Πανεπιστημίου, το Μέγαρο Φλαμπουριάρη (αρ. 4), νυν Ξενοδοχείο Καβαλιέρι, Μέγαρο Πετρετίνι (αρ. 10), Ωδείο Κερκύρας (αρ. 16), Μέγαρο Καντώνη (αρ. 36), Αναγνωστική Εταιρία Κερκύρας (αρ. 120), Μέγαρο Βεντούρα (αρ. 121), Μέγαρο Καποδίστρια (αρ. 122) και το Μέγαρο Παλατιανού (αρ. 124). Έχει κεντρική είσοδο στην ανατολική όψη, στραμμένη προς τη Σπιανάδα. Ακολουθεί τον τύπο αρχοντικού με προστώο και εξώστη στον πρώτο όροφο. Όπως το περισσότερα κτίρια της πόλης, έχει υποστεί πολλές μετατροπές και προσθήκες σύμφωνα με τις ανάγκες των εκάστοτε ιδιοκτητών. Πρόκειται για ένα δείγμα μεγαλοαστικής οικίας, στην οποία διακρίνονται ευκρινώς μορφολογικά στοιχεία  τυπικά της κερκυραϊκής αρχιτεκτονικής, καθιστώντας το σημαντικό μνημείο στην ιστορία της πόλης. Το κτίριο βρίσκεται σε οικόπεδο εμβαδού 800 μ², από τα οποία είναι καλυμμένα τα 500 μ². Μία διαμορφωμένη αυλή στην εμπρόσθια πλευρά και δύο μικρότεροι υπαίθριοι χώροι στην όπισθεν πλευρά του κτιρίου συμπληρώνουν το οικόπεδο. Στην πρόσοψη του κτιρίου κυρίαρχο στοιχείο είναι το προστώο με τα έξι λίθινα υποστηλώματα που υποστηρίζουν μικρούς θόλους. Στον εξώστη, επάνω από το προστώο στον πρώτο όροφο, υπάρχει περιμετρικά περίτεχνο κιγκλίδωμα από χυτοσίδηρο. Στον εξώστη που διαμορφώνεται στον δεύτερο όροφο υπάρχει επίσης περιμετρικό κιγκλίδωμα, το οποίο είναι μεταγενέστερο. Όλα τα ανοίγματα στην πρόσοψη έχουν περιμετρικά περιθυρώματα από πωρόλιθο, ενώ επάνω από τις μπαλκονόπορτες του πρώτου ορόφου υπάρχουν ανάγλυφα υπέρθυρα. Στο καθιστικό του πρώτου ορόφου διατηρείται ολόκληρη οροφογραφία, πιθανόν του ζωγράφου Σπύρου Σκαρβέλη. Το 1996, το Αρχοντικό Γιαλλινά κηρύχθηκε ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο του Υπουργείου Πολιτισμού, καθώς αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα μεγαλοαστικής οικίας της Κερκύρας. Το 2013 υποβλήθηκε Μελέτη Αποκατάστασης & Επανάχρησης του Αρχοντικού Γιαλλινά από τους αρχιτέκτονες Μαριλένα Κοσκινά, Στάμο Βέργη, Μάξιμο Κουλούρη, Άρη Ευθυμιάδη και Δανάη Κουλούρη. Από τότε η Πινακοθήκη Γιαλλινά εκκρεμεί να γίνει φορέας πολιτισμού και γνώσης και, ταυτοχρόνως, πόλος έλξης και αναψυχής των εντοπίων και των επισκεπτών του νησιού. Ακόμη ο κόσμος αναμένει υπομονετικά την αποκτατάστασή του Αρχοντικού και τη λειτουργία του ως Πινακοθήκης. Παρότι έχει ενταχθεί στο Εταιρικό Σύμφωνο για το Πλαίσιο Ανάπτυξης από τα Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το έργο έχει παγώσει. Δεδομένου ότι όλη η παλαιά πόλη Κερκύρας αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO και ότι η Σπιανάδα κατατάσσεται στην 27η θέση της λίστας με τις μεγαλύτερες πλατείες του κόσμου, το συγκεκριμένο κτίριο θα έπρεπε να τύχει καλύτερης μοίρας και να είναι τιμή και καμάρι του Ιονίου!

1. Diagonal view of the Giallina Mansion, 2023. Courtesy of the Corfu Heritage Foundation, Corfu.
1. Διαγώνια όψη του Αρχοντικού Γιαλλινά, 2023. Παραχώρηση του Ιδρύματος Κερκυραϊκής Κληρονομιάς, Κέρκυρα.

2. Frontal view of the Giallina Mansion, 2023. Courtesy of the Corfu Heritage Foundation, Corfu.
2. Εμπρόσθια όψη του Αρχοντικού Γιαλλινά, 2023. Παραχώρηση του Ιδρύματος Κερκυραϊκής Κληρονομιάς, Κέρκυρα.
3. Ioannis Chronis (1800-1879). Façade of the Quartano Mansion, 1840. Courtesy of the Corfu Reading Society, Corfu.
3. Ιωάννης Χρόνης (1800-1879). Πρόσοψη του Μεγάρου Κουαρτάνο, 1840. Παραχώρηση της Αναγνωστικής Εταιρίας Κέρκυρας, Κέρκυρα.
4. “Restoration & Reuse Study of the Giallina Mansion”, submitted by the architects Marilena Koskina, Stamos Vergis, Maximos Koulouris, Ari Efthymiadis and Danae Koulouris in 1996. Courtesy of the Angelos Giallina Gallery, Corfu.
4. «Μελέτη Αποκατάστασης & Επανάχρησης του Αρχοντικού Γιαλλινά» από τους αρχιτέκτονες Μαριλένα Κοσκινά, Στάμο Βέργη, Μάξιμο Κουλούρη, Άρη Ευθυμιάδη και Δανάη Κουλούρη. Παραχώρηση της Πινακοθήκης Αγγέλου Γιαλλινά, Κέρκυρα.
5. Restoration study of the façade of the Giallina Mansion by the architects Marilena Koskina, Stamos Vergis, Maximos Koulouris, Ari Efthymiadis and Danae Koulouris, 1996. Courtesy of the Angelos Giallina Gallery, Corfu.
5. Μελέτη αποκατάστασης της πρόσοψης του Μεγάρου Γιαλλινά από τους αρχιτέκτονες Μαριλένα Κοσκινά, Στάμο Βέργη, Μάξιμο Κουλούρη, Άρη Ευθυμιάδη και Δανάη Κουλούρη, 1996. Παραχώρηση της Πινακοθήκης Αγγέλου Γιαλλινά, Κέρκυρα.

200th Anniversary of the Ionian University

“Your most obedient servant and friend Earl of Guilford”


An Anniversary Greeting

With the present album, we honour the 200th anniversary of the Ionian Academy, founded by Lord Frederick North, 5th Earl of Guilford, in 1824.

Now known as the Ionian University, this Academy was the first Greek-speaking academic institution of modern times. Guilford envisaged a Greek academy’s creation; which he was determinably to achieve in the Ionian Islands, a place that is as hard and rugged as it is soft and wonderful.

This noble Englishman’s embrace of Hellenism, together with its religious Orthodoxy, enabled all his great achievements. And, thus, it was that there was established by him, in manifest and tangible form, the first great cultural bridge between Greece and the United Kingdom.

Guilford had also created a very extensive library comprising rare books and manuscripts that was considered outstanding, even during his own lifetime. His intention and stated wish was to house it in ‘his’ Ionian Academy, set within the soul of Ithaca, the homeland of Odysseus.

Howsoever that it transpired that Guilford’s relatives dishonoured that dying wish as stated in his will. But fate was on his side, despite his heirs’ moral turpitude in dealing with his effects, in that these most precious books and manuscripts are preserved in the British Library. For fate decides certain things despite man’s follies.

For indeed, had his library remained in its building in the Old Town of Corfu, it would have had suffered the same destruction by fire of Prosalenti’s legendary bust of Guilford, which, together with the building in which was housed, was completely destroyed by the German Luftwaffe’s incendiary terrorist bombing of Corfu, during that horrific night of its own “Guernica”, on the 13th of September 1943.

I am delighted that the Earl of Guilford’s portrait as well as the Degree awarded to him by the University of Oxford in 1819 – both together now adorn the entrance hall of the Ionian University’s Rectory.

May this achievement, due to the collaboration of the Rothschild Foundation and the Corfu Heritage Foundation, in 2022, be an example to others and to us all.

This album shows us the necessary timelessness of educational values, which the Ionian University still holds high.

Everyone contributing to this anniversary publication is a philhellene. In the past, philhellenes, like Guilford, were visionary protagonists who endeavoured to bring attention to Hellenic culture and to enable its dissemination. Today philhellenism is manifest throughout all the sciences – such archaeology, sociology, history, geometry and mathematics.

The Ionian University is ideally suited to serve its cause. We are most appreciative of all those noteworthy philhellenes of the past – and, now, those who continue in our own times – such as they who have contributed their essays in this noble academic memorialising context.

The 200-year history of the Ionian Academy is rich with advances and, alas, setbacks – such as war and the privations it brings in its malign wake.

Yet, may this anniversary mark an ascending and advancing curve for the Ionian University – that all such may be for the benefit of its students, for those that are to follow and so onwards for the benefit of society as a whole, present and future.

Count Spiro Flamburiari

Chairman of the Corfu Heritage Foundation


Frederick North, Earl of Guilford, Founder of the Ionian Academy in 1824

Exhibition proposal curated by Megakles Rogakos, MA MA PhD

With the present catalogue of material (works of art, archives and documents) a visual art exhibition entitled “Your most obedient servant and friend Earl of Guilford” is proposed, about Lord Frederick North, 5th Earl of Guilford (1766-1827), founder of the Ionian Academy in 1824, for the 200th anniversary of the Ionian University in Corfu.

Guilford – British classicist scholar and collector of rare books and manuscripts; son of the 2nd Earl of Guilford; first British Governor of Ceylon 1798-1805; and founder of the Ionian Academy, Corfu, 1824 – is known above all for his philhellenic activity, especially during his life in the British protectorate of the United States of the Ionian Islands (1815-1827). In spite of the fact that the Ionian Academy was short-lived and eclipsed with the Union in 1864, it was the first Greek academic institution of modern times and forerunner of the University of Athens. Guilford promoted not just classical Greek culture but helped establish modern Greek as a language of education. His fascination with all things Greek had led him, earlier in life, to secretly become a member of the Orthodox Church, secretly, at the instigation of Georgios Prosalentis. The Protopapás (Protopope) Dimitrios Petrettinis (1722-1795) baptised Guilford in the Orthodox faith in the Petrettinis Mansion, at 10 Kapodistriou Street, on 23 January 1791, at the age of 25, giving him the name “Dimitrios”. He later became a Member of the British House of Commons and the first British Governor of Ceylon, before becoming involved in his Ionian project.

It is proposed that the Ionian University takes charge of organising the overall project, under which both the Corfu Reading Society and the Corfu Heritage Foundation will collaborate. The best conditions for this exhibition would be to be present it at the Municipal Gallery of Corfu during the summer months of 2024.


Lord Guilford, the forgotten philhellene: How an eccentric British aristocrat founded the first university in modern Greece

By Alex Sakalis, MA

The distinguished writer on Greek affairs, C.M. Woodhouse, once wrote that the two most influential Hellenophiles in Europe were Lords Byron and Guilford. But while Byron, whose life exemplified the golden age of the romantic idealist and roving revolutionary, remains idolised in both Britain and Greece, Guilford has faded into obscurity. Yet Lord Guilford, the eccentric aristocrat who founded modern Greece’s first university, remains one of the most fascinating and elusive figures of the golden age, unlike anyone else of that era, a rogue among rogues.

Guilford was born Frederick North in 1766, the youngest of three sons of Lord North, who was Prime Minister between 1770 and 1782, during which time he notoriously ‘lost’ the American colonies. Like his father, the young Guilford attended Eton and Oxford after which he travelled aimlessly and took sinecure posts in Ceylon and Corsica. All this was meant to groom him for a political career like his father.

Instead, while on a visit to Greece, Guilford fell madly in love with the country, mastering the language and converting to Greek Orthodox Christianity, much to the displeasure of his family. He spent the rest of his life working for the cause of Greek emancipation through education, establishing in Corfu the first university in modern Greece, providing scholarships for Greek students to study abroad, and embellishing the university with thousands of valuable books from his personal library. During this time, he rubbed shoulders with iconic figures such as Lord Byron, Ali Pasha and Ioannis Kapodistrias, independent Greece’s first President. Largely disowned by his family back in England, he continued to devote his entire life and finances to helping the Greek people until his death, unmarried and childless in 1827.

Guilford first visited Greece in 1791, arriving in Corfu and spending the next two years travelling the country, most of which was under Ottoman rule at the time. He quickly fell in love with Greece, mastering the language and absorbing the history. In 1792, Guilford returned to Corfu where, at the age of 25, he converted to Greek Orthodox Christianity, causing him to be shunned by his family. Incidentally, he became the first Greek Orthodox Christian to sit in the British Parliament – he was MP for Banbury at the time – and perhaps the only one until the election of Bambos Charalambous as MP for Enfield Southgate in 2017. For political reasons the conversion was kept secret from everyone except his family and close friends – this was at a time when Catholics were banned from sitting in Parliament and having to deal with a Greek Orthodox MP would have been too much of a headache for the political establishment.

Although Guilford continued to travel extensively, including a stint as governor of Ceylon, his heart remained in Greece. In 1814, he became president of the Society of the Friends of the Muses in Athens, an organisation that brought together philhellenes and members of the Greek intelligentsia. His time in Athens, still under Ottoman rule, consolidated his desire to do something for the cause of Greek emancipation.

In 1815, he attended the Congress of Vienna where he met Ioannis Kapodistrias, the future President of Greece. They discussed founding an institute of higher education in the Ionian Islands, which had just become a British Protectorate. They reasoned that an autonomous, self-governing Greek university, with Greek professors and Greek students, would be an important step in the emancipation of the Greek people. Guilford was enraptured – he had finally found his calling.

By this time, he had inherited the title of Lord Guilford from his father and began to exploit all his connections to realise his mad project of building a university on Corfu. He convinced Lord Bathurst, Secretary of State for War and the Colonies, to appoint him director of education for the Ionian Islands. In 1824, the Ionian Academy opened its doors. Its professors numbered some of the finest Greek minds of the day, teaching subjects as diverse as mathematics, botany and English.

Perhaps in protest of Britain, where Catholics were forbidden from attending Oxford or Cambridge, Guilford made sure the Academy was open to any man of any faith. However, as in Britain, only men were eligible for admission. There was also a strict code of conduct that banned everything from drunkenness to “conduct unworthy of a gentleman”. Rulebreakers were confined to the island’s fort for up to a month. This was to be a place for serious academic study only.

Guilford nearly bankrupted himself by buying rare books to fill the Academy’s library, which had already been embellished with his own collection. At its peak, the library had 30,000 tomes, including “the most complete collection of modern Greek literature in the world”. He paid scholarships for promising Greek students to study abroad, with the expectation that they would return to teach at the Academy. He also financially supported many Greek students from the mainland who could not afford living expenses in Corfu.

Guilford died in 1827, unmarried and childless, having devoted his entire adult life to the cause of Greek emancipation through education. Unfortunately, this would be the beginning of the end for the Ionian Academy. His relatives in Britain fought over his will and managed to reclaim many of his books, decimating the library. Without Guilford’s patronage, the Academy struggled for funding and lost many of its most talented staff. After the union of the Ionian Islands with the Kingdom of Greece in 1864, the Ionian Academy was closed to support the newly established University of Athens. Corfu would be without an institute of higher education until 1984, when the Ionian University was created as the successor to the Academy.

Guilford was certainly eccentric. He dressed in ancient Greek robes like Plato and conversed in an archaic form of Greek with the locals in Corfu. He also insisted on a strict dress code for students at his university, which was based on ancient Greek robes, with different colours for the different tiers of students. On the other hand, he recognised the importance of education to Greek emancipation and was conscious of the need to establish strong, self-governing institutions in Greece in preparation for the country’s eventual independence.

Contemporaries undoubtedly saw the importance of Guilford to the Greek national revival and state-building process, as can be seen by the naming of prominent streets in Corfu and Athens after him. A statue of Guilford stands in a garden not far from today’s Ionian University. Despite this, Guilford has largely been forgotten in both Greece and Britain. Byron, the swashbuckling hero, womaniser and poet whose untimely death during the Siege of Missolonghi helped galvanise international support for the Greek War of Independence, fits easily into a narrative of romantic philhellenes giving their life for the noble cause of Greek emancipation.

By comparison, it is difficult to fit Guilford into this narrative. His eccentricity was ridiculed, rather than admired. He was not a self-publicist and his contributions were far less dramatic, though no less important. He had no great affairs, no military exploits, limited contact with key figures in Greece and abroad and largely confined his activities to the academic field. As a result, he was excluded from Greece’s post-independence meta-narrative and largely forgotten.

But as Greece celebrated 200 years of independence, there has been a reappraisal of Guilford, rescuing him from the margins of history and restoring his status as one of the most important philhellenes. The Ionian University has recently set up the Guilford Project to research and promote his legacy while plans are afoot to nominate him as Corfu’s “personality” in the centenary celebrations. Meanwhile, last year’s Corfu Literary Festival hosted an event celebrating Guilford and venerating him as a pioneer of Anglo-Hellenic friendship, a full century before the Durrells arrived. Of course, Guilford, being the modest man that he was, would find all this fuss over him a bit embarrassing. And yet it’s modest men like him who deserve to live long in the memory.

[Talk given at the Holy Trinity Anglican Church, 16 September 2021]


An attempted modern-era envisionment of the 5th Lord Guilford

The sublimest achievements, achieved against monstrous odds

By Robert Christoforides – author of The Life and Times of Wilfred Owen – A Biographical Novel

Detail from Pietro Mancion’s Portrait of Frederick North, 5th Earl of Guilford (1766-1827), c. 1830. Etching on paper, 45 x 36 cm. Courtesy of the Corfu Reading Society, Corfu Old Town.

The monstrous odds, with which this extraordinary man, Frederick North, the 5th Earl of Guilford, sometimes known as Lord Guilford (referred to in this essay as ‘our Guilford’), had to contend, were both of inner familial malignities as well as having to struggle against staggering external obstacles and prejudices. A picture, such as the present case, is worth a thousand words…

But perhaps it would be best to begin with this great man’s final achievement, in physical form, on the soil of the nation which now is Greece. Once that final achievement is considered, it is then that this great man’s background – and his trials and tribulations – will be seen as enablers of his achievements.

Ithaca was the home of our Guilford’s hero, Odysseus. In Homeric speech, Odysseus tells us of his birthplace (here, adapted from Richmond Lattimore’s translation).

I am Odysseus son of Laertes, who’s known before all men

for the study of crafty designs, and my fame goes up to the heavens.

I am at home in sunny Ithaka. There, there is a mountain,

leaf-trembling Neritos, which stands tall and, near, other islands float

around it, lying very close to one another.

There is Doulichion and Same, wooded Zakynthos,

But my island lies low and saturnine, last of all on the water, as it leans toward the dark,

The others facing east and sunshine. Mine’s a rugged place,

but a good nurse of men; and, for my part,

I cannot think of any sweeter place on earth.

(Homer’s Odyssey, ix.19-28)

The map below shows Ithaca – as it is in relation to the other Ionian Islands and the modern coasts of Greece. Note that Same is located on the Ionian Island now known as Kefalonia.

Map of the Ionian Islands, focusing on Ithaca.

In July 1821, the engineer John Hulme designed the architectural plan for our Guilford’s intended building of the Ionian Academy on Ithaca. This was done in collaboration with our Guilford. It was based on a rough drawing by Charles Robert Cockerell RA (1788-1863). Here is a drawing of our Guilford’s dream, which implies Pythagorean proportionality.

John Hulme (England). Architectural plan for the Ionian Academy building in Ithaca, July 1821. Ink on paper, 50 x 40cm. Courtesy of the University of Oxford – Bodleian Library, Oxford.

But, alas, it was not to be. The War of Independence was raging in western Greece and Ithaca was a very unsettled place at that time. Our Guilford was thus conflicted. He was a fanatic supporter of Greece’s struggle; but it had terminally disastrous consequences for his plan for the establishment of his Ionian Academy on the island of Odysseus’ birthplace. So, he picked himself up from the gutters of despair and sited his Academy in Corfu – but, despite its huge success as a project, this, for him, was barely consolatory. But he accepted it stoically. And so, he died burdened with this tragic disappointment – at age 61 on 14th October 1827.

Often, it appears that history has little value. Certainly, it proves little. And most of its facts are either irretrievably lost or redacted by individual and collective omertàs. This is even more so the case in respect of individuals.

There is a plethora of facts about our Guilford. This essay attempts to explore how some facts in an individual’s life press upon that life, how their intervention shapes him consciously and unconsciously, how his inner world may be shaped by such and, finally, how such a conglomeration of events manifests itself in that individual’s life’s works. In this context, how are we to approach a historical understanding of Guilford, who was a British eccentric, politician, colonial administrator ‘who wanted to be Greek’?

His family began it climb of the ‘greasy pole’ of ennoblement when a Francis North was created 1st Baron Guilford (1637-1685). By today’s standards, the spelling of the name ‘Guilford’ is eccentric because any place with a name with such spelling appears not to exist in the whole of the United Kingdom – so the actual place of this name of ennoblement must be Guildford, which is a city south of London in the county of Surrey – in common English parlance the name of this city is spoken with the first ‘d’ being silent – so it is that, in fact today, this city’s name is spoken as our Guilford’s name is phonetically spelt. The meaning of the name, seems lost. Certainly, indicating a fording place across the river Wey – which is a tributary of the Thames – it may mean simply ‘people’s crossing’ or ‘toll crossing’ which would be a place where one can ford across the river, but only on payment of a toll.

Our Guilford was the fifth of six children – George Augustus North (1757-1802); Catherine Anne North (1760-1817), who married Sylvester Douglas, 1st Baron Glenbervie, and had no children; Francis North (1761-1817); Lady Charlotte North (died 25 October 1849), who married Lt. Col. The Hon. John Lindsay (1762-1826), son of the 5th Earl of Balcarres; Frederick North (1766-1827), our Guiford; Anne North-Holroyd (1782-1832). As is seen from the aforementioned list, he was preceded by two older sibling male heirs to the title and so, in his youth, would have had no reasonable expectation of inheriting the title – but, by chance’s strange arithmetic, he did so after the deaths, childless, of his brothers, George and Francis – hence he, becoming 5th Lord Guilford, was 51 years of age at the time.

He would have had a difficult childhood. His family was prominent and his father was Prime Minister when one of the most catastrophic events occurred in British history; that is, the humiliating loss of the American colonies. This was so catastrophic that it was suggested that his father should be impeached and the King even considered abdication. The national opprobrium against the family must have been considerable.

The war had become an international one for France and Spain – unwisely for them as it turned out – supported the colonies in their struggle. Their fleets were decisively defeated by the British admiral George Brydges Rodney (1718-1792) in the West Indies at the naval Battle of the Saintes. This transferred the strategic initiative to the British, whose dominance at sea was reasserted. News of the defeat reached the colonists, who realised they were no longer to have French and Spanish support in the future. During this war’s final crisis, Spain had put Gibraltar under siege with the intention of seizing it. Admiral Rodney’s victory enabled it to be relieved and so Gibraltar was retained by Britain.

No longer humbled, the British stiffened their resolve. They refuted claims by the colonists to the Newfoundland fisheries and to Canada. Not only did they drop their minimum demands and insist on the single precondition of recognition of their independence, they also put forward America’s abandonment of its commitment to make no separate peace treaty without the French. The victory at the Saintes brought about the collapse in the Franco-American alliance. Although Admiral Rodney’s victory might well have prevented a revolution in the United Kingdom, it could not reverse the American colonists’ inevitable march to independence, nor could it restore Lord North’s reputation – he had resigned in early 1782 – and his name, even today, is associated with, and a byword for, monumental and catastrophic failure.

Our Guilford would have been about 16 years old when the American War of Independence was coming to an end. The atmosphere at home must have been dreadful for him and his siblings. This unhappy atmosphere would have been of very long duration indeed, for the war was a long one – its official dates being 19 April 1775 – 3 September 1783. So, from the age of 8 to the age of 16, our Guilford, as boy and adolescent would have suffered greatly – and in the war’s aftermath, no less. He would have felt his father’s and family’s disgrace keenly. In these circumstances, the sensitive child turns inward. He creates his own world which takes him away from external sorrows and the contentions over which he has no control. None of Lord North’s children had children. This irregularity may have had the long shadow of the family’s enduring disgrace as its significant cause.

Now we can turn to the image – the face of this man. Pietro Mancion’s engraved portrait of our Guilford is said to be of or after the bust that Sir Pavlos Prosalentis (1784-1837) sculpted posthumously in 1827. This bust was destroyed by German fire-bombing of Corfu in 1943 and there is no photograph of it. None of the surviving pictures and sculptures of our Guilford has the inner characterisation which is disclosed in the printed image. In this face, we surely see one who saw himself as…

“A man despised and rejected of men, a man of sorrows and acquainted with grief…” [Isaiah 53:3-8 New King James Version Bible]

It is thus that “the sins of the parents are subtly visited upon the children” (Exodus 20:5). If this informed supposition is correct, then it must be that this image was created by someone acquainted with our Guilford towards the end of his life. It would seem likely that sketches from life were made as would disclose the face of one with such sorrowful memories inwardly conferred.

This implies a man of escapist fantastical imaginations. Perhaps, this is why, subconsciously, our Guilford had the support of George IV (1762-1830), for that Regent and King was also an indulgent fantasist and very prone to escapism– hence, for example, his extraordinarily brilliant Brighton Pavilion and his succumbing, alas, to gluttony. So, if we consider our Guilford in the context of his – perhaps subconscious – escapism and fantasism, perhaps we find keys to his visions and genius.

In his childhood and early manhood, he would have had an in depth classical education which would have included the ancient poets, most particularly, in ancient Greek, the epic poetry of Homer. This would have given a sensitive and unhappy child much escapism and fantasist relief from familial unhappiness. In the last years of his life, this was to revisit him, but with a severe and last blow of disappointment; all which may have brought about his premature death from stomach ailments – which may have been stress-induced ulceration – uncurable and giving him much pain.

Later, his ‘escape’ to Ceylon – a fantasist’s island par excellence – enabled his significant administrative achievements there. This very obvious success would have justified his escapism and fantasism to him; that is to say, as useful assets in his chosen day to day life.

Also, our Guilford and George IV loved dressing up (!) in, sometimes, bizarre and – in the case of the former – ancient Greek costume. And, as both grew older, their inclinations to do so became more emphasised and extreme. For Guilford, his own personal passage to the world of Ancient Greece – and transposing it into the then and now modern era – was the apogee of all his inner inclinations, which in his ordinary life and community became, and would have been seen as eccentric in the extreme.

But these eccentricities were found to serve the very highest of purposes and achievements, such as – the re-establishment of the Greek language as the first and foremost language of use throughout the new Greek State; the establishment of the Ionian Academy as the first Greek university of the modern era; the establishment of scholarships for very many promising Greek students, whom he was to identify as specially gifted – in which respect he was proved right in that many of these, his ‘scholars’, became either professors in his university or active in the public institutions of modern Greece; his own library collection of rare manuscripts and early books about Greece which, despite the provisions of his will, wherein it was stated that such were to be given to his university, were sold to the British Library.

But with this latter misstep and other twists of fate, this remarkable collection of books and manuscripts escaped destruction of the Corfiot ‘Guernica’ – that is, the German terrorist fire-bombing and brutal atrocity occupation of the island which took place on the 13th September 1943, after the Italian surrender to the Allies. The Germans, having destroyed many historical buildings, in its bombing of the Old Town of Corfu, finally occupied the island on the 27th of September 1943. Corfu was eventually liberated by British troops on the 14th of October 1944.

“The pen is mightier than the sword.”

[Edward Bulwer-Lytton from his historical play Cardinal Richelieu (1839)]

“Imagination is more important than knowledge, for imagination contains the whole world.”

[Albert Einstein’s quote in an interview with George Sylvester Viereck, “What Life Means to Einstein”, Evening Post (26 October 1929)] Corfu, 8 September 2023]


The need for one more special portrait of Guilford

By Megakles Rogakos, MA MA PhD

The philhellenic movement is a unique phenomenon that focuses exclusively on the culture of Greece. There are Philhellenes all over the world. Their common denominator is Greek education, which according to the famous definition of Isocrates, “Greeks are those who partake in our education or share our common nature”.

Guilford is a leading Philhellene. Testimonies of his contemporaries present him as having an exaggerated philhellenism, which prompted him to declare sometimes that he is Greek and not philhellenic and sometimes that he is not the same as any of his fellow countrymen and that in England itself he is half Greek, to sign as an Athenian citizen and to not take off the ring with the Athenian owl that was donated to him by the Philomuse Society of Athens (Nikolaos K. Kourkoumelis, Education in Corfu during the British Protectorate – 1816-1864, Athens 2002:155). In addition, his ancient university garb, despite the derisive comments caused by circles of the British civil service of the protectorate, gave prestige to the Ionian Academy and organised the foundations of a unique university community in the European area. Thus Guilford was esteemed and praised by all cultured Greeks. His philhellenism was known throughout the 19th century, the era covered by his known portraits – that is, from 1790 to 1883. In fact, the portraits created after his death outnumber those created while he was alive.

From the 20th century until today, however, the name Guilford for the vast majority of residents mainly of Athens and Corfu is nothing more than a street that bears his name in these two cities! Unfortunately, numerous other Philhellenes have suffered similar depreciation. For Guilford in particular, however, it is worth keeping his memory alive. Let it be known that thanks to him the modern Greek language is spoken. The conquest of the Byzantine Empire by the Ottomans in the middle of the 15th century resulted in the sudden interruption of the intellectual life of Hellenism in general and especially of its educational life (Ioannis K. Vogiatzidis, “The gap in the spiritual tradition of the Greek people” in Historical Studies, Thessaloniki: Aristotle University 1933). The main reasons were the flight of almost all Greek scholars to Western Europe, the withering of the intellectual centres of the Byzantine Empire, the serious decrease in the population of the urban centres, the great decline of all economic activity and the impoverishment of the populations and the demographic changes that occurred in the conquered areas due to the flight of the local people and the settlement by Turkish or Slavic populations (Konstantinos K. Hatzopoulos, Greek Schools in the Period of Ottoman Rule 1453-1821, Thessaloniki: Vanias 1991). In the Ionian Islands during Venetian rule, the official language was no longer Greek, but Italian (Venetian dialect). The local lords and townspeople preferred the language of the conquerors, with the result that Greek was self-taught only by the inhabitants of the countryside! The recognition of modern Greek as an official language in the Ionian Islands was established during the British Protectorate with the Constitution of 1817 (articles 4-6) and with the contribution of Guilford. The use of the modern Greek language is due to him and he defended more than the members of the Senate its predominance in the Ionian Academy, the first Greek university of the modern era founded by Guilford in Corfu before Greece gained its independence. Guilford always considered the main goal of his Academy to be the progress and dissemination of the modern Greek language (Angelomatis-Tsougarakis, The Ionian Academy, Athens: Mikros Romios 1997:76). Guilford with his teaching staff benefited Greece, reforming its education in the best possible way!

The beginning of the unjust languishing of Guilford’s hindsight can be traced to the unexpected fate of his statue created by Kosmas Apergis in 1883 to be placed alongside Adamantios Korais in the propylaea of the National University in Athens (Nikos-Dimitrios Mamalos, “The Adventures of the Statue of Guilford” in Portoni, Summer 2020, pp. 50-53). Although the sculptor emerged as the winner of the competition, the Senate considered the final work unsuitable to be exhibited where it was intended and decided it would be better to set it up in Corfu. And there, however, a majority of the advisory committee, which included the artists Charalambos Pachis, Antonios Villas, Angelos Giallina and Vikentios Bokatsiampis, underestimated the artistic value of the work, but decided to judge it mildly if the place found for it were “not very ostentatious”! Retrospectively, by today’s criteria, this particular negativism comes to the detriment not so much of art but of history more broadly. When cultural heritage is at stake, petty differences should be put aside and magnanimity should prevail.

It is surprising that on the 100th anniversary of the Ionian Academy, in 1924, no known celebration ever took place! Of course, all of Greece was recovering from the consequences of the ‘Asia Minor Catastrophe’ of 1922. However, on the occasion of the 200th anniversary, when the Ionian University makes leaps in extroversion and innovation, the creation of another portrait, even non-material, of Guilford is a critical and imperative need for Greece to honour its supreme admirer.



1.         Hugh-Douglas Hamilton (Ireland, 1740-1808). Portrait of Guilford, 1790, Rome.

2.         Jean-Auguste-Dominique Ingres (France, 1780-1867). Portrait of Guilford, 1815, Rome.

3.         Charles-Joseph Halmandel (England, 1789-1850). Portrait of Guilford after Ingres, 1815, Rome.

4.         William-Thomas Fry (England, 1789-1843). Portrait of Guilford after John Jackson, August 1817.

5.         Edward Orme (England, 1775-1848). Portrait of Guilford, 1 May 1818, London.

6.         Ioannis Kalosgouros (Corfu, 1794-1878). Bust Portrait of Guilford after Pavlos Prosalentis, 1827.

7.         Pietro Mancion (Italy, 1803-1888). Portrait of Guilford, c. 1830, Rome.

8.         Petros Pavlidis-Minotos (Ioannina, 1800-1862). Portrait of Guilford, c. 1846, Athens.

9.         Periklis Skiadopoulos (Greece, 1833-1875). Portrait of Guilford after Pavlidis-Minotos, c. 1872.

10.        Spyridon Prosalendis (Corfu, 1830-1895). Portrait of Guilford after Skiadopoulos, 1882, Athens.

11.        Kosmas Apergis (Tinos, 1836-1898). Statue of Guilford, 1883, Athens.

12.        Anonymous (England). The late Earl of Guilford in his Greek College Dress, c. 1830, Corfu.

1. Hugh-Douglas Hamilton (Ireland, 1740-1808). Portrait of the Hon. Frederick North, Later 5th Earl of Guilford, in Rome, 1790. Graphite, pastel and gouache on paper mounted to canvas, 95 x 68 cm. Courtesy of the National Gallery of Art, Washington DC, USA.

This picture of the young Guilford encapsulates the romantic vision of Rome. The sitter is positioned in the heart of the Roman Forum, centre of ancient Rome and home to the city’s most impressive temples and monuments. He stands resting his hand on the wall before the Temple of Saturn (497 BC), with its familiar columns of the Ionic order, an icon of Rome’s architectural heritage. In the distant background can be seen the Basilica of Maxentius (306-312 AD) and the Colosseum (72–80 AD). On the side of Guilford rests a broken fragment from the entablature of the nearby Temple of Vespasian (80s AD). Its sculpted representations include instruments of sacrifice: from the left to the right appears the horn of the bucranium hung with rope on the temple, the ceremonial jug containing the wine to be sprinkled on the head of the animal just prior to execution, the knife for cutting it up and the patera (shallow plate) for holding the wine. Aged twenty-four, this is the earliest known representation of Guilford. His gaze seems to be lost in the reverie of the Classical world, of which he was so fond. He wears a blue tailcoat and holds with the bare right hand his hat and with the gloved left his other glove.

2. Jean-Auguste-Dominique Ingres (France, 1780-1867). Portrait of Frederick North, Earl of Guilford (1766-1827), 1815, Rome. Graphite on paper, 21 x 17 cm. Courtesy of Art Gallery of New South Wales, Sydney, Australia.

Jean-Auguste-Dominique Ingres (1780-1867) was a French Neoclassical painter. Although he considered himself to be a painter of history in the tradition of Nicolas Poussin and Jacques-Louis David, in whose studio he studied, it is his portraits, both painted and drawn, that are recognised as his greatest legacy. He was profoundly influenced by past artistic traditions and aspired to become the guardian of academic orthodoxy against the ascendant Romantic style, exemplified by Eugène Delacroix and Théodore Géricault. Following the fall of Napoleon in 1815, Ingres found an enthusiastic clientele among the English tourists in Rome, who had flocked back to the city liberated from French rule. One tourist after another beat a path to his door wanting their portrait drawn. The first Englishman to sit to Ingres was Frederick North (1766-1827), 5th Earl of Guilford and youngest son of Lord North, prime minister to George III. He was an engaging eccentric portrayed with a penetrating eye for his quickness of mind. Ingres made several drawings of Guilford, whose spare but lively descriptive pencil line impressed his sitter. One of these is in the Art Gallery of New South Wales, Sydney. A passionate philhellene and linguist, North travelled widely and lived much of his life abroad. After a stint as governor-general of Ceylon (1798-1805), he led the campaign to establish the Ionian University at Corfu, becoming its first chancellor in 1824. When Guilford retired to London a few years later, he amused his friends by going about in academic robes, or turning up to dinner wearing the vestments of an archbishop of the Orthodox church, to which he was a convert. [Dr Mark Stocker, Curator, Historical International Art – April 2018]. At the time of this work Ingres was unquestionably at the height of his powers as a graphic portraitist. [Brinsley Ford, “Ingres portrait drawings of English people at Rome 1806-1820”, The Burlington Magazine, pp 3-13, London, July 1939, p 4]

3. Charles-Joseph Hullmandel (England, 1789-1850). Portrait of Frederick North, 5th Earl of Guilford (1766-1827), after Ingres, 1815. Etching on paper, 25 x 20 cm. Courtesy of The Metropolitan Museum of Art, New York, USA.

Invented in Bavaria in 1796, lithography was still a new medium when Charles-Joseph Hullmandel (1789-1850), an English printmaker, enthusiastically took up the process in Munich and set up a printing press in London in 1818. This lithographic Portrait of Frederick North, Earl of Guilford is an early one in the history of the medium and was printed between 1818-1827, after the original drawing by Jean-Auguste-Dominique Ingres (1780-1867). As lithography could produce numerous high-quality copies of an original, it was significant in the development of popularising obscure yet significant works, like this one, for a wide audience.

4. William-Thomas Fry (England, 1789-1843). Portrait of Frederick North, 5th Earl of Guilford (1766-1827), after John Jackson, August 1817. Stipple engraving on paper, 38 x 33 cm. Courtesy of the National Portrait Gallery, London.

The British artist John Jackson (1778-1831) was a prolific and successful portrait painter. Aristocratic patronage enabled him to attend the Royal Academy Schools, where he befriended David Wilkie and Benjamin Haydon. At Castle Howard, residence of the Earl of Carlisle, he could study and copy from a large collection of paintings. His watercolours were judged to be of uncommon quality. He was elected full member of the Royal Academy in 1817. On the same year William-Thomas Fry (1789-1843), one of the earliest engravers to experiment with steel plates, created the portrait of Guilford after a now lost original painting by Jackson. The portrait conveys the sitter’s solemnity at the age of fifty-one. He wears a riband from shoulder to hip under his coat; a ceremonial acknowledgement of high achievement. It is worth noting that on the one side of Guilford an accumulation of books signifies his love of the letters. The spine of the flat book inscribed “Greece”, the ultimate object of his lifelong philhellenism, could be a volume from William Mittford’s best known work, “The History of Greece” (1784-1810). Guilford is positioned in a typical Grecian landscape, against a rocky terrain descending to a glimpse of the calm Mediterranean Sea in the distance. Atop the rock the ghostly presence of an abstract draped figure from Classical times rises from the ground and bends forward like a dramatic sculpture fragment.

5. Edward Orme (England, 1775-1848). Portrait of Frederick North, 5th Earl of Guilford (1766-1827), 1 May 1818, London. Stipple engraving on paper, 35 x 25 cm. Courtesy of the National Portrait Gallery, London.

The legend reads “From a Drawing made in Ceylon, and Engraved by desire of the Inhabitants of that Island.” Then follows text written in Sinhalese: “The King of England to Ceylon, for the benefit of its people and for the development of the people and the country, appointed Lord Frederick North as the Honourable Governor. The noble King appointed him after one year at the request of the people of Ceylon. The seal of the King shows his approval. Sri Vikrama Rajasinha, King of Kandy.” During his Ceylon administration (1798-1805), Guilford contributed improvements in various areas of public life, including building, draining, mining, the creation of canals, the formation of a battalion of infantry made up of Madras sepoys and the introduction of vaccinations against smallpox (Add MS 88900/2/11). Here he is sitting in an armchair on a balcony overlooking the bank of the Kelani River in the capital Colombo. He wears a gold embroidery coat that befits him as Governor and rests with his hand on his knee a book likely about the country.

6. Ioannis Kalosgouros (Corfu, 1794-1878). Bust of Frederick North, 5th Earl of Guilford (1766-1827), after Pavlos Prosalentis, 1827. Marble, 90 x 63 x 61 cm. Courtesy of the National Gallery – Alexandros Soutsos Museum, Athens.

Ioannis Kalosgouros belongs, along with Pavlos Prosalentis the Elder and Dimitrios Trivolis-Pieris, among the Ionian island artists who revived the art of sculpture there, creating the first works of modern Greek sculpture. The bust of the great Hellenist and Philhellene Frederick North, Earl of Guilford (1776-1827), who in 1824 founded the Ionian Academy on Corfu and with whose financial assistance a number of Greeks studied abroad, was made in the year of his death, 1827, initially by Prosalentis, on commission from the society of the professors of the Ionian Academy. Kalosgouros then made a similar bust on his own initiative, more than life-size, which was nearly an exact copy of the one by Prosalentis. When the latter was requested in Athens, it was replaced by the bust of Kalosgouros. But its base, with its inscription composed by the distinguished scholar and colleague of Guilford Christophoros Filitas, stayed at the Ionian Academy and on it was placed Prosalentis’ work, which was destroyed by the bombing of 1943. The sitter is depicted wearing the specially designed ancient-style uniform of the Lord of the Ionian Academy, fastened on his right shoulder by a brooch. His mature age is expressed by the wrinkled cheeks and the stringy but at the same time rather loose neck while his gaze is fixed, in keeping with the neoclassicist model, his eyebrows heavy and lips fleshy, with a slight smile. The thin hair on his head is framed in relief by a decorative band with an owl in the centre, the symbol of education. The imposing rendering of the figure expresses self-confidence and satisfaction and stresses the Earl’s dynamic personality. (Tonia Giannoudaki. National Glyptotheque – Permanent Collection. Athens, GR: National Gallery – Alexandros Soutzos Museum, 2006, p.30).

7. Pietro Mancion (Italy, 1803-1888). Portrait of Frederick North, 5th Earl of Guilford (1766-1827), c. 1830. Etching on paper, matted and glazed in gilt wood frame, 45 x 36 cm. Courtesy of the Corfu Reading Society, Corfu Old Town.

The creator of the present posthumous Portrait of Guilford is largely unknown – one Pietro Mancion, born in 1803 in Ragusa and active in Rome, where he died in 1888. He modelled the portrait based on the famous marble bust of 1827, the year of his death, by Pavlos Prosalentis (1784-1837). Guilford looks off with the authority of a Lord / Rector and is dressed classically as a Doctor of Law, after a design by Prosalentis himself. According to a description in his letter to his sister Anne, written from Otranto on 1 June 1824, he wears a fleshy white tunic and above it a purple robe that holds a gold flower-shaped buckle on the shoulder. A distinctive accessory is the archaic way that keeps the rich side crown of his head steady. He characteristically writes: “However, instead of Odysseus’ hat, I wore around my head a narrow black velvet ribbon embroidered on the front with gold laurel leaves and a golden owl” (British Library, Add. MS 61983, p. 129).

8. att: Petros Pavlidis-Minotos (Ioannina, 1800-1861). Portrait of Frederick North, Earl of Guilford, c. 1846. Lithograph on paper, 5 x 5 cm. Courtesy of the Library of the Hellenic Parliament, Athens.

Petros Pavlidis-Minotos was a professor of oil painting at the National Technical University of Athens between 1854-1862. His painting specialised on portraiture, distinguished by its academic idiom. With painting studies in Italy and knowledge of the painting trends of Paris and Munich, he was clearly influenced by the Ionian School, discerned by fine design and characterised by lyricism. This portrait reveals the hallmark of Ionian portraiture, as it developed during the period of its prominence during Nikolaos Koutouzis and Nikolaos Kantounis, and was preserved by their descendants, to whom Pavlidis-Minotos belongs. This is a half-length figure of Guilford. The gaze turns away from the viewer serenely towards the left. His eyes are fixed and his lips are sealed. He wears an official dress – a European jacket, a shirt with high neck and a cravat. The opening of the jacket reveals a sash with the badge of the Knight Commander of the Order of St Michael and St George. The star of the Knight Grand Cross distinctly adorns the lapel of his jacket. Finally, a magnifying glass pendant hanging on neck cord evokes his widely known love of studying closely ancient Greek manuscripts. Pavlidis-Minotos benefited from the new lithographic presses brought to Nafplion by Kapodistrias from Paris, and from the experienced contribution of Bavarian artists to the art of lithography. He was distinguished in this form of art and made two lithographs on the subject of Kapodistrias (Corfu Reading Society and Municipal Historical Library of Zante).

9. Periklis Skiadopoulos (Koroni, 1833-1875). Posthumous Portrait of Frederick North, Earl of Guilford, c. 1872. Etching on paper, 25 x 20 cm. Courtesy of the George Ch. Sourtzinos Collection, Corfu.

Periklis Skiadopoulos was one of the most skilled Greek printmakers, having studied woodcut in Athens, Paris and London, and known for the quality of his work [John Bolis & Dimitris Pavlopoulos, Greek Printmaking, 1843-1915. History – Dictionary of Printmakers, Athens 2012, pp 59-62]. To cut on wood the Posthumous Portrait of Frederick North, 5th Earl of Guilford, circa 1872, Skiadopoulos used the relevant 1846 lithograph by Petros Pavlidis-Minotos as a prototype. Evidence of this reference is the preservation of the neck cord although the present composition does not include the magnifying glass pendant. The technique in this particular woodcut has reached its peak, as even the minutest engraving is masterfully studied.

10. Spyridon Prosalendis (Corfu, 1830-1895). Posthumous Portrait of Frederick North, 5th Earl of Guilford (1766-1827) after Periklis Skiadopoulos, 1882. Oil on canvas, 100 x 80 cm. Courtesy of the National Historical Museum, Athens.

Spyridon Prosalendis is an important representative of this artistic family – son of the painter and sculptor Pavlos the elder and father of the painters Emilios and Pavlos the younger. He took his first painting lessons at the art school founded and directed by his father in Corfu and completed his studies at the Accademia di Belle Arti di Venezia, graduating with first prize. After a rather long stay in Venice he returned to Corfu, while in 1865 he was appointed professor of painting at the Athens School of Fine Arts and settled in that city. After a short period of teaching he resigned and returned to Venice, where he was awarded at the city’s International Exhibition. In 1870, at the urging of King George I, he permanently settled in Athens and undertook the decoration of the chapel of the old palace, while in 1876, with the establishment of a second painting chair at the School, he was again appointed professor, remaining in this position until his death. Primarily a portrait painter, he depicted various personalities, as well as fighters of the Greek Revolution, combining academic style with realistic rendering. To create the Posthumous Portrait of Frederick North, 5th Earl of Guilford in 1882 he used as a prototype the relevant woodcut by Periklis Skiadopoulos. His painting bears the clear hallmarks of the Ionian School – fine design and lyrical atmosphere. This picture also reveals the typical features of Ionian portraiture – the size of the figure, the position of the body, the expression of the character and its declared identity are elements developed during the period of its prominence by Nikolaos Koutouzis and Nikolaos Kantounis, and preserved by their descendants, to whom Prosalendis belongs. However, the new trends of the time and his encounter with artistic circles abroad and Athens are evident in this work. The half-length figure of Guilford, seated in an armchair dominates the picture’s centre against a dark background. He has a slight inclination to the right, while the gaze turns the other direction away from the viewer. His style is serene and his lips are sealed. He wears an official dress – a European jacket, a shirt with high neck and a cravat. His left hand, resting on the chair’s draped back, brings attention to the star of the Knight Grand Cross that adorns the lapel of his coat. His right hand, finding support on his bent knee, supports a leather-bound book, likely on his beloved subject of Greece. The riband, passing from the right shoulder to the left hip, presents on its lower end the badge of the Knight Commander of the Order of St Michael and St George.

11. Kosmas Apergis (Tinos, 1836-1898). Statue of Guilford, 1883. Marble, 175 x 85 x 120 cm. Courtesy of Boschetto, Corfu.

Crafting the Statue of Guilford, Kosmas Apergis faithfully immortalised the highest moment of the official opening of the Ionian Academy at 8.30 in the morning of 29 May 1824. He is formally presented on a throne on a raised pedestal, as he mentions, “between Politis and Filitas in the big hall of the Academy, which was packed with all the officials of both genders” (Angelomatis-Tsougarakis 1997:207). He is anciently dressed in a robe fastened to his right shoulder with a gold button and wears around his head a narrow black velvet ribbon embroidered on the front with gold laurel leaves and a golden owl. His hand, resting on his knee, holds a book probably about ancient Greece.

12. Anonymous (England). The late Earl of Guilford in his Greek College Dress, c. 1830. Gouache on paper, 27 x 19 cm. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

Here Guilford appears as the public remembers him. He wears a simple and lightly coloured garment that resembles both a Roman cassock and a priestly vestment. Above this a purple cloak is fastened with a buckle. Also characteristic is the cappello saturno (Saturn hat), known as such because its appearance resembles the ringed planet Saturn, which is a priest’s hat with a wide, circular brim and usually a rounded crown worn outdoors by Catholic clergy. Finally, a magnifying glass pendant hanging from the neck cord recalls Guilford’s well-known love of closely studying ancient Greek manuscripts. He had been presented with this at least two more times (see the engraved portraits by Petros Pavlidis-Minotos and Periklis Skiadopoulos). The intense colour on the red ankle boots was probably chosen to attract people’s attention.


1.         Petros Pavlidis-Minotos (Ioannina, 1800-1862). Isabella Teotochi-Albrizzi (1760-1836), c. 1830.

2.         Petros Pavlidis-Minotos (Ioannina, 1800-1862). Count Ioannis Kapodistrias (1776-1831), 1849.

3.         Sir Francis Chantrey (1781-1841). King George IV (1762-1830), 1827.

4.          Sir Pavlos Prosalentis (1784-1837). Sir Thomas Maitland (1760-1824), 1822.

5.          Sir Pavlos Prosalentis (1784-1837). Sir Frederick Adam (1784-1853), 1825.

1. Petros Pavlidis-Minotos (Ioannina, 1800-1862). Portrait of Isabella Teotochi-Albrizzi (1760-1836), c. 1830. Oil on canvas, 55 x 40 cm. Courtesy of the Corfu Reading Society, Corfu.

Isabella Teotochi-Albrizzi (1760-1836) was a famous salonnière and intellectual. An Italian of Greek origin, she was born in the summer of 1760, to a father from Corfu, Count Antonios Theotokis, of the famous Theotokis-Kalokardiari branch, and a Venetian mother, the Countess Nicoletta de Vejia. Her father took a personal interest in his daughter’s education, choosing notable teachers who taught her Italian, French, Latin and ancient Greek. At the age of 16, after the mediation of her family, she married the middle-aged naval officer and then well-known author of historical treatises Carlo Antonio Marin (1745-1815) from Venice. They had a son, after whose birth they decided to move to Venice. Isabella did not return to her birthplace again, but she made sure to keep it alive in her thoughts and to support in her own way every struggle in pursuit of the freedom of the Ionians. In 1796, having divorced her first husband, she married Count Giovanni Battista IV Giuseppe Albrizzi, with whom she had another son. Her second husband particularly admired Isabella’s strong personality and supported the meetings she now organised at Palazzo Albrizzi. At that time, Venice was an important centre of European cultural, social and artistic activity. Isabella soon emerged as a charismatic hostess. Her home became a hangout for people of culture who discussed the new currents and ideas brought by the French Revolution, while she herself was distinguished for her broad education, humour, acuteness and the directness she had with her audience, both as a hostess as well as a writer. Personalities from all over Europe, like Lord Byron, Antonio Canova, Chateubriand, Madame de Staël, Ugo Foscolo, Goethe, Ioannis Kapodistrias, Andreas Moustoxidis, Mario Pieri, Ippolito Pindemonte and Sir Walter Scott, flocked to her literary salon. After the dissolution of the Republic of Venice, in 1797, she travelled for a long time to other Italian cities as well as to Paris, where she organised literary meetings with people who shared her progressive ideas. In 1807 she published her book Ritratti (Portraits), a series of literary portrayals she composed of men she knew and who frequented her salon, expressing the cosmopolitan ideals of sociability. She died in Venice on 27 September 1836 and her death plunged the intellectual world of Italy into mourning. [www.capodistriasmuseum.gr/persons/isavella-theotoki-albritzi/]. The Guilford Archive for the Ionian Academy in the British Library, London, holds a letter from her to Guilford (Add MS 88900/1/13).

2. Petros Pavlidis-Minotos (Ioannina, 1800-1862). Seated Bust Portrait of Count Ioannis Kapodistrias (1776-1831), 1849. Oil on canvas, 70 x 57 cm. Courtesy of the Corfu Reading Society.

Count Ioannis Kapodistrias (Corfu, 1776- Nafplio, 1831) was a Greek diplomat and politician. He was born into an aristocratic family with a political tradition, which is why he was involved in politics from 1803, when he was appointed secretary of the Septinsular Republic. With the occupation of the Ionian Islands by the French he withdrew and joined the Russian diplomatic service. There, he took important positions managing to be distinguished as minister of foreign affairs of the Russian Empire from 1815 to 1822, at which time he was forced to resign owing to the Greek Revolution of 1821. On 14 April 1827 the Third National Assembly of Troezen selected him first Governor of Greece, a position from which he came into friction with local chieftains resulting in his murder on 9 October 1831, in Nafplio, by the brother and son of Petrobey Mavromichalis, in retaliation for the imprisonment of the latter. As Governor of Greece he promoted significant reforms for the restoration of the state machinery, as well as for the establishment of the legal framework of the state, necessary for the establishment of law and order. He also reorganised its armed forces under a unified command. § Petros Pavlidis-Minotos (1800-1862) was a professor of oil painting at the National Technical University of Athens between 1854-1862. His art represents a painting of fine design and is characterised by the sweetness of and specialisation on figuration. With painting studies in Italy and knowledge of the painting trends of Paris and Munich, he was clearly influenced by the Ionian School. His half-length figure of Count Ioannis Kapodistrias (1776-1831), seated in an armchair dominates the picture’s centre against a dark background. He has a slight inclination to the right, the gaze turns towards the viewer, his style is serene and his lips are sealed. He wears an official dress, a rich cape, a European suit, a shirt with high neck. His decoration distinctly adorns the lapel of his coat. His left hand rests on the chair’s arm, while the right remains below. This portrait reveals the hallmark of Ionian portraiture. The size of the figure, the position of the body, the expression of the character and its declared identity are elements of Ionian portraiture, as it developed during the period of its prominence during Nikolaos Koutouzis and Nikolaos Kantounis, and was preserved by their descendants, to whom Pavlidis-Minotos belongs. However, the new trends of the time and his encounter with artistic circles abroad and Athens are evident in his work. Distinguished in printmaking he made two lithographs on the subject of Kapodistrias (Corfu Reading Society and Municipal Historical Library of Zante) loosely based on this painting. § With the Treaty of Paris (1815) the Ionian Islands became a protectorate of Great Britain and in the same year Guilford started discussions with Kapodistrias about a possible Ionian University. Kapodistrias called Guilford in his letters “our great Greek” (British Library, Add. Ms 41535).

3. Sir Francis Chantrey, RA (1781-1841). Bust of George IV (1762-1830), King of the United Kingdom of Great Britain & Ireland, 1827. Marble, 85 x 80 x 30 cm. Courtesy of the Palace of Saint Michael & Saint George, Corfu.

George IV (1762-1830) was King of the United Kingdom of Great Britain and Ireland and King of Hanover from the death of his father, King George III, in 1820, until his own death ten years later. At the time of his accession to the throne, he was acting as Prince Regent, having done so since 1811, during his father’s final mental illness. George was described as the “First Gentleman of England” on account of his style and manners. He was bright, clever and knowledgeable, but his self-indulgence led him to squander much of his talent. The Regency period saw a shift in fashion that was largely determined by George. He was the greatest royal supporter of art, architecture, music and science. His many legacies include Regent’s Park and the National Portrait Gallery. The Duke of Wellington’s eulogy delivered in the House of Lords praised George’s knowledge and talent and called him “the most accomplished man of his age”. During his reign a large number of statues of George were erected, which include a bronze equestrian one by Sir Francis Chantrey in Trafalgar Square. Chantrey carved the first version of fifteen similar marble busts in plaster in 1821, the year of his coronation (now in the Ashmolean Museum, Oxford). With Sir Thomas Lawrence’s full-length portraits in oils it established the King’s official likeness throughout his ten-year reign. It epitomises the sculptor’s ability to idealise without losing a resemblance. The King appears both lofty and amiable, cloaked as an ancient field-marshal but wearing one of his own curled brown wigs. George knew that the British considered Guilford a personality presented as an authority on Greek education at the time (Nikolaos K. Kourkoumelis. Education in Corfu during the British Protection (1816-1864). Athens, GR: Association for the Dissemination of Greek Letters, 2002:155). Beyond his personal esteem and the value of his friendship, George supported him with invisible actions. He seems to have given him the assurance of the commission of the founding of the Ionian University before May 1819. This explains the bestowing upon Guilford of the degree of doctor of law by the University of Oxford on 25 October 1819. After his accession to the throne, January 1820, George awarded Guilford the title of “Archon” (ibid. 2002:158-159).

4. Sir Pavlos Prosalentis (1784-1837). Bust of Sir Thomas Maitland (1760-1824), First High Commissioner of the Ionian Islands, 1822. Bronze, 85 x 60 x 40 cm. Courtesy of the Palace of Saint Michael & Saint George, Corfu.

Sir Thomas Maitland (1760-1824) was a Governor of Malta and served as Lord High Commissioner of the Ionian Islands during 1815-1824, with a seat of administration at Corfu. Popularly known as “King Tom”, he was a sound administrator. He established government banks, built roads and lighthouses. Mindful of the importance that the Ionians attached to titled people, he instituted the Order of St Michael and St George, whose honours were to be bestowed on suitable recipients in the Ionian Islands and Malta. To equip the new Order with headquarters as well as to house the Senate and provide a home for the Lord High Commissioner, he commissioned the Palace that still graces the lower Esplanade in Corfu Town. When he died and was buried in Malta in 1824, he was mourned in Corfu with special requiem ceremonies. His bust, made by Prosalentis, is the first in modern Greece to be cast in bronze. Interestingly, an 1817 plaster study of this bust, housed in The Thorvaldsen Museum, Copenhagen, suggests that Prosalentis had sought the advice of his fellow sculptor Bertel Thorvaldsen (1797-1838) for the casting. § Soon after George IV’s award of the title “Archōn” (Chancellor) to Guilford, on 24 February 1820 Maitland requested the Ionian Parliament to make the Senate recognise him, as per his wish, as the unpaid coordinator of all education in the Ionian State. In keeping with this, on 25 March 1820 the Senate appointed Guilford “Archōn” and on 28 March he took office (Nikolaos K. Kourkoumelis. Education in Corfu during the British Protection 1816-1864. Athens, GR: Association for the Dissemination of Greek Letters, 2002:160). On 17 May 1821, Maitland decided to endorse Guilford’s original desire to found the Academy in Ithaca, as the birthplace of Odysseus. However, the outbreak of the Greek Revolution upset the island societies and troubled the British authorities. On 4 March 1823, Maitland brought the matter back to the Ionian Parliament, presenting his fears and solutions to the problem. In the arguments he used, he stated that the institution originally envisaged in Ithaca, near the rebel sites, would create increased operational and other problems. For this reason, he proposed Corfu as more appropriate, where the Government was able to cede the Headquarters of the Venetian Superintendent in the Old Fortress (ibid. 2002:180). After the convening of Guilford with the views of Maitland, at the suggestion of the Commissioner, it was decided on 29 May to open the Academy within the next year, in 1824, in Corfu (ibid. 2002:181).

5. Sir Pavlos Prosalentis (1784-1837). Bust of Sir Frederick Adam (1784-1853), 2nd High Commissioner of the Ionian Islands, 1825. Marble, 80 x 60 x 40 cm. Courtesy of the Palace of Saint Michael & Saint George, Corfu.

General Sir Frederick Adam (1784-1853) was a Scottish major-general at the Battle of Waterloo. Between 1824 and 1832 he became the second Lord High Commissioner of the Ionian Islands. He married the Corfiot Diamantina Palatianou and for her sake built the Palace of Mon Repos. In the Bust of Adam Prosalentis emphasises the purely idealistic elements, the heroic expression and the imperial style in a faithful rendition of the classicist ideals. On the bust’s pedestal, he presents four reliefs in an order: on the front side Ares, on the right side Agraios Nómios (Protector of the Fields), on the left side Athena and on the back the personification of Corfu. These are symbolic figures, in order to highlight the virtues of the subject, his military status, his contribution to the island’s agriculture, his wisdom and his love of the island.


1.         Andreas Idromenos (1764-1843), Archimandrite of the Ionian Academy.

2.         Athanasios Psalidas (1767-1829), Honorary Doctor of Philosophy of the Ionian Academy.

3.          Theoklitos Farmakidis (1784-1860), Professor of Theology at the Ionian Academy.

4.          Konstantinos Asopios (1785-1872), Professor of Greek Letters at the Ionian Academy.

5.         Christoforos Filitas (1787-1867), Professor of Philology at the Ionian Academy.

6.          Athanasios Politis (1790-1864), Professor of Chemistry of the Ionian Academy.

7.          Andreas Kalvos (1792-1869), Professor of Philosophy of the Ionian Academy.

8.         Nikolaos Piccolos (1792-1865), Professor of Philosophy at the Ionian Academy.

9.          Andreas Papadopoulos-Vretos (1800-1876), Librarian of the Ionian Academy.

1. Andreas Idromenos (1764-1843). Portrait of Andreas Idromenos (1764-1843), Archimandrite of the Ionian Academy, 1874. Etching on paper, 26 x 22 cm. Courtesy of the Giorgos Ch. Sourtzinos Collection, Corfu.

Andreas Idromenos (1764-1843) was born in Parga and studied alongside Akakios Desyllas, who was his uncle, and Agapios Leonardos, a learned monk. In 1791 he was ordained a priest and subsequently studied texts by ancient Greek authors, succeeding in cultivating his philological education. He was appointed archivist and then director of the community school in Parga. His personal assistant was Christoforos Perraivos, through whom he was introduced to the revolutionary plans of Rigas Velestinlis. After all this, Idromenos emerged as the main political advisor of the residents of Parga and Souli in their fight against Ali Pasha. Ali Pasha unsuccessfully invited him to Ioannina, with the ulterior motive of murdering him. When, in 1797, Corfu was captured by the French, Andreas Idromenos pleaded Napoleon to include the area of Parga under his protection. The events that followed, such as the Fall of Preveza by Ali Pasha in 1798 and the submission of Souli in 1803, disappointed Idromenos, who was forced to move to Corfu in 1804, at the invitation of Ioannis Kapodistrias. There he was director of the Hellenic School, while from 1808 he was a member of the Académie Ionienne. In 1824 he was elected honorary professor of Theology at the Ionian Academy, while at the same time he wrote morality treatises, speeches, letters, religious services and odes using archaic meter. Guilford awarded the degree of Doctor of Theology to Idromenos at the opening ceremony of the Ionian Academy on 24 May 1824 (Helen Angelomatis-Tsougarakis, The Ionian Academy: The Chronicle of the Founding of the First Greek University (1811-1824), Athens, GR: Little Romios, 1997:207).

2. Anonymous (Greece). Portrait of Athanasios Psalidas (1767-1829), Honorary Doctor of Philosophy of the Ionian Academy, 1874. Woodcut from the book of Anastasios N. Goudas, Parallel Lives of the Distinguished Men of the Rebirth of Greece, vol. II, 1874 Athens. Courtesy of the Corfu Reading Society, Corfu.

Athanasios Psalidas (1767-1829) was a Greek author, scholar and one of the most renowned figures of the modern Greek Enlightenment. He was born in 1767 in Ioannina, where he completed ground level education. He continued his studies in the Russian Empire (1785-1787) and in Austria (1787-1795). In 1791 he published his first work, Real Bliss, with which he re-established fundamental theoretical positions on the existence of God, immortality, afterlife, freedom of man and the concept of the limits of freedom. During his studies in Vienna, he worked in several Greek editorial companies and printing houses. In 1792, together with the Cypriot Ioannis Karatzas (1767-1798), he published Love’s Results (1792), consisting of three romantic stories. In refutation of conservative circles, who distrusted his ideas and novelties, he published the work Moves towards Progress (1795), where he denounces the entire official spiritual leadership of the Greeks, who, according to his opinion, kept the subjugated Greek people in ignorance and barbarism. In 1796 he returned to Ioannina, where he became the director of the city’s most renowned school, the Kaplaneios, and remained at this post for 25 years. During this time he enhanced the school’s curriculum by introducing lessons in history, geography, natural sciences, economics and foreign languages. Psalidas also brought with him educational equipment and special instruments in order to teach astronomy and perform a number of chemical and physical experiments. His lessons were not only watched by his students, but also by locals that admired his work. He also equipped the school’s library and hired qualified teaching personnel. Moreover, he offered scholarships to the best of his students. He had become one of the most distinguished personalities of city of Ioannina, participating in local courts and councils and being also adviser to Ali Pasha. When armed conflict between Ali Pasha and the Ottoman Empire broke out (1820-1822) he found refuge in nearby Zagori. Thereafter he lived in Corfu, where he became doctor of the Ionian Academy, but he was denied the opportunity to teach because of his progressive ideas. Later he became director of the school of Lefkada, where he died, in 1829.

3. Anonymous (Greece). Portrait of Theoklitos Farmakidis (1784-1860), Professor at the Department of Theology of the Ionian Academy, c. 1860. Courtesy of the Corfu Reading Society, Corfu.

Theoklitos Farmakidis (1784-1860) was a Greek scholar and journalist. He was a notable figure of the Modern Greek Enlightenment. He was born in 1784 in Nibegler near Larissa, in the Thessaly region of northern Greece. He studied at the Great School of the Nation of Constantinople (1804-1806). After Anthimos Gazis he continued the publishing of “Hermes o Logios” (Hermes the Scholar) with his partner Konstantinos Kokkinakis. He joined the Philiki Etaireia and became an admirer of Adamantios Korais, supporter of Greek independence and critic of the Ecumenical Patriarchate of Constantinople. After the outbreak of the Greek War of Independence, he befriended Dimitrios Ypsilantis. In August 1821, in Kalamata he started publishing the Greek newspaper “Salpinx Elliniki” (Hellenic Trumpet). He took part at the National Assemblies of Epidaurus and Astros and later taught in the Ionian Academy (1823-1825). He was a supporter of the English party and Alexandros Mavrokordatos. During the reign of Otto, he was advisor on ecclesiastical matters and supporter of the establishment of the Church of Greece. He was liberal and tolerant to the different dogmas and became friend with Jonas King (1792-1869), the controversial Protestant missionary in Greece. A strongly pro-West supporter, he was against the Greek involvement in the Crimean War.

4. Periklis Skiadopoulos (Koroni, 1833-1875). Portrait of Konstantinos Asopios (1785-1872), Professor of Greek Letters of the Ionian Academy, 1873. Lithograph from the “Attic Calendar of the Year 1874”, vol. VIII. Courtesy of the Corfu Reading Society, Corfu.

Konstantinos Asopios (1785-1872) was a 19th century Greek scholar and university professor from Epirus. He was born into a poor family in Grammeno, Ioannina, and bore the surname Rados. After his father’s death, he followed his mother to Ioannina when she found work in the Melas family home. Thanks to his achievements in the letters, he became a scholar of Zois Kaplanis, while later he received from his headmaster, Athanasios Psalidas, the surname “Asopios”, which he adopted. Along with his studies, he worked as a private teacher and with the amount of money he collected, he went with Christoforos Filitas to Naples to study medicine, but a health problem forced him to go to Corfu in 1813 for treatment. After his recovery, he returned to Italy, specifically to Venice, where he worked as a translator and later settled in Trieste where, at the urging of the vice-president of the parish, Iakovos Rotas, he worked for five years as a teacher at the Greek school in the city. Thanks to his meeting with Guilford, whom he knew from Ioannina, he studied at his expense at the universities of Göttingen, Berlin and Paris in order to become a professor at the Ionian Academy, which the English nobleman intended to found. Guilford offered Asopiοs the office of orator and rector for the Academy’s first year in 1824. After the death of Guilford in 1827 and the decline of the Ionian Academy that followed, Asopios accepted the proposals of the Greek state and took a position at the University of Athens, serving three times as rector (1843-1844, 1856-1857, 1861-1862). He retired in 1866 due to the serious health problem he had been facing for some time and died in 1872. In addition to The Soutseia (1854), his works include a syntax and a grammar as well as an introduction to Pindar.

5. Anonymous (Greece). Designed Portrait of Christoforos Filitas (1787-1867), Professor of Philology at the Ionian Academy. Etching from Elli Droulia’s book, The office of a cosmopolitan scholar of the 19th century: The handwritten notebooks of Christoforos Filitas, Library of the Hellenic Parliament, 2019 Athens.

Christoforos Filitas (1787-1867) was a Greek teacher, scholar, doctor and university professor who lived in the 19th century. He was born in 1787 in Grammeno of Ioannina and completed his first studies at the Kaplaneios School of Ioannina, where Athanasios Psalidas was also his teacher. After completing his studies in Ioannina, he went to Corfu and then to Naples, Italy, together with his friend Konstantinos Asopios. There he studied medicine, succeeding in 1817, at the age of 30, to be declared a doctor. After completing his studies, he initially taught in Trieste at the urging of the vice-president of the Greek parish, Iakovos Rotas. It was then that he met the English Philhellene Guilford, who believed in his abilities and decided to grant him a scholarship to study philology at the University of Oxford. On his way to England in 1819 he first stopped in Paris where he met Adamantios Korais and adopted his positions on the language issue. Then he arrived in England where he stayed for a few months studying Greek manuscripts and prints. Returning to the Greek area via Venice, where he studied the rich Municipal Library, in 1820 he became director of the Lyceum of Corfu. He was nominated for the office of rector and dean for the Ionian Academy’s second year of operation, in 1825, the first Greek-speaking university founded by Guilford. After Gilford’s death in 1827 and the decline of the Academy, in 1829 he took over as director of the Zakynthos School, in 1840 a teacher at the Corfu High School, at the time when Dionysios Solomos lived there. He also taught in Greek schools of Melenikos in present-day Bulgaria. He was appointed rector of the Ionian Academy in the period 1853-1854 and director of the Mansion of Education in the period 1862-1865. In 1866 he was appointed professor of Greek philology at the University of Athens, but he died in July of the following year in Corfu. Filitas left a rich work, a large part of which remained unpublished. He studied the vernacular and folk songs. His main works are “Grammar of the Greek language” (Corfu, 1827) and “Philological Side Works” (two issues, Athens, 1847). He also translated a number of works and articles such as “Iliou Persis” (Sack of Troy), the 2nd book of the Aeneid, “The defence of the Greek Church recently insulted by Domenico Teixeira”, “On the encyclical of Pius IX to the Easterners” etc. Also, in 1843, as a professor of philosophy at the Ionian Academy, he compiled the inscription of the “Douglas Obelisk” in Garitsa, Corfu, referring to the benefactions of the Lord High Commissioner of the Ionian Islands Sir Howard Douglas (1776-1861) in Corfu, as well as the epitaph for the benefactor Dimitrios Karytsiotis (1741-1819) in Trieste. Unfortunately, Filitas’ physical appearance is not preserved. The present engraving depicting him was chosen by Elli Droulia, Director of the Library of the Hellenic Parliament, to suggest his form, placing his face through his absence in the shadow of history.

6. Anonymous (Greece). Portrait of Dr Athanasios Politis (1790-1864), Professor of Chemistry of the Ionian Academy, c. 1880. Courtesy of the Corfu Reading Society, Corfu.

Dr Athanasios Politis from Lefkada was Professor of Chemistry at the Ionian Academy. Being a student of the School of Tenedos, he studied medicine at the University of Pavia in Italy. Continuing his studies in Paris, he met Guilford and Kapodistrias. Both of them helped him to complete his studies and to procure the necessary equipment for the establishment of a Chemical Laboratory in Corfu. At the same time he studied the method of mutual instruction (allilodidaktikí méthodos), which he was the first to introduce in Greece and started teaching it in 1819, when he returned to Corfu, where he founded his own school. The positive results of this method convinced those responsible for education in the Ionian Islands to implement it in all the schools of the Ionian Islands. For many years, a professor at the Ionian Academy, he taught chemistry, offering a lot to Greek science. He translated into Greek the novel The Last Letters of Jacopo Ortis (1802) by Ugo Foscolo.

7. Christos Rouseas (1896-1978). Portrait of Andreas Kalvos (1792-1869), Professor at the Department of Philosophy of the Ionian Academy, c. 1960. Oil on hardboard, 71 x 60 cm. Courtesy of the Museum of Solomos & Eminent Zakynthians, Zakynthos.

Andreas Kalvos (1792-1869) was one of the most important Greek poets. He was born in Zakynthos and matured linguistically in Italy (1802-1816). Until 1820 he traveled and lived in Switzerland, England and France. His education and poetic culture were sealed by the personality of the greatest Italian Romantic poet of the 19th century, Ugo Foscolo, who originated in Zakynthos in whose service he worked as a secretary from 1812-1816. Guilford invited Kalvos to teach general philology at the Ionian Academy. In addition to this, he appointed him to organise, record and publish his collection of manuscripts (Nikolaos K. Kourkoumelis. Education in Corfu during the British Protection (1816-1864). Athens, GR: Association for the Dissemination of Greek Letters, 2002:205). He was irritable, depressed and misanthrope. He lived alone by choice, always dressed in black and always painted the furniture black. Despite the importance of his work, no portrait of his is preserved and the artists represent him in accordance with descriptions taken from his students. It is known that he was of medium height with a heavy gait, a large head, lively and penetrating eyes, a dark complexion with a strict and idiosyncratic set. It is interesting to see his inner world, which is governed by honesty, philanthropic perseverance, abrupt transitions of style as well as nuggets of touchiness. His education was classicising and an archaic tendency is reflected in his poetry. His whole poetry is influenced and inspired by the national struggle but also in some poems there is the atmosphere of romance – melancholy, cloudy skies and ruins. He remained deeply committed to virtue, which he praised. His is a special personality without precursors in his passage and without imitators in his course.

8. Anonymous (Greece). Portrait of Dr Nikola Piccolo (1792-1865), Professor of Philosophy at the Ionian Academy, c. 1880.

Dr Nikola Piccolo (1792-1865) was a Greek physician, philologist and writer. He belongs to the leading representatives of modern Greek letters of the first half of the 19th century because of his original studies of ancient authors. He was born in 1792 in Veliko Tarnovo, Bulgaria, and at the beginning of the 19th century settled in Bucharest where he studied at the Academia Domneasca (Princely Academy), under professors Lambros Fotiadis and Konstantinos Vardalachos. At the Academia Domneasca he himself taught the French language, from 1810 for five years, and at the same time he participated in the Philological Society of Bucharest. In 1815 he followed Vardalachos who went to teach together with Neophytos Vambas at the Greek School of Chios. He taught at this school during the two years 1815-1816. In 1818 he followed Vardalachos to Odessa, where he presented his play The Death of Demosthenes (1818) and a translation of Sophocles’ Philoctetes and then went to Paris where he studied medicine and was initiated into the Filiki Eteria (Society of Friends). There he became friendly with Adamantios Korais and met the philhellene Claude Fauriel with whom he collaborated on the collection of Greek folk songs. At the start of the Greek revolution he was in Paris and worked to support the revolutionaries in Greece with money and supplies. But his actions disturbed the Sublime Porte and so, after pressure from it, he and other scholars were excommunicated from the Patriarchate. In the summer of 1822 he returned to Greece and settled in Hydra where he developed close relations with the elite of the island and especially with the Kountouriotis brothers. Although he was appointed a member of the delegation for the conference of the Holy Alliance in Verona in the fall of the same year, he ultimately did not participate due to his rift with the elders of Hydra. From 1823 and for two years he was the first professor of philosophy at the Ionian Academy of Corfu. In 1824 he published in Corfu the Greek translation of René Descartes’ Discourse on Method and the translation of part of The Logic (1662) by Antoine Arnault and Pierre Nicole with his own comments. In addition, the same year he published the translation of Paul et Virginie (1788) by Bernardin de Saint-Pierre. In 1825 he continued his medical studies in Bologna and Pisa, where he became a doctor in 1829. In 1838 he published Philomuse Pastimes, a collection of poems by ancient Greek and earlier Western European poets and editions of ancient Greek texts. Until 1840 he practiced medicine in Bucharest and then lived in Paris. Shortly before his death, in 1863, he published Aristotle’s History of Animals. He died in Paris in 1865.

9. Anonymous (Greece). Portrait of Andreas Papadopoulos-Vretos (1800-1876), Librarian of the Ionian Academy, 3 December 1842. Courtesy of the “Echo of the Provinces” newspaper, Patras.

Andreas Papadopoulos-Vretos (1800-1876) was a Greek scholar and bibliographer of the 19th century. He was born in Ithaki in 1800. His father’s origin was from Lefkada and he served as the secretary of the administration of the island during the time of the French republicans. He studied at the school of Lefkada, and from 1811 his father sent him with his mother to Naples to attend the high school there. He enrolled at the University of Naples, where he graduated with a doctorate in medicine. He was studious and learned Latin, French and Italian. In 1822 he returned with his mother to the Ionian State under British protection. There he had the opportunity to meet the British philhellenes, Count Guilford and poet Lord Byron. Finally he settled in Corfu where he assumed the position of the first Director of the Library of the Ionian Academy. Guilford’s death in 1827 had a dramatic impact on Papadopoulos-Vretos’ life. The Academy’s famous Library, estimated to have housed some 6,000 volumes, was moved to London in the late 1830s, when it was sold at auction by the legal heir, son of Guilford’s sister, Lord Sheffield. The inability of the Ionian State to purchase the exceptional collection of books resulted in the end of the term of office of the Librarian, who after his resignation, decided to seek his fortune in liberated Greece from 1832. He published in Nafplion, together with Georgios Rallis, the Greek-French newspaper “Ellinikos Kathreptis – Miroir Grec” (1832-1833), which openly supported the Kapodistrians. He edited a series of documents that prove the correctness of the political choices of Kapodistrias and composed a biography of him. His political choices brought him into conflict with Kapodistrias’ political rivals who had prevailed and made him eventually flee to hospitable Russia. In 1844 he married the daughter of the Russian colonel Aleksandr Faydrov and had a son, the well-known journalist Marinos. With the help of Alexandros Sturtzas, he managed to work as a translator at the Ministry of Foreign Affairs of the Russian Empire, in Saint Petersburg. However, life in Russia did not please him and he soon left for Europe. He moved to Paris for two years trying to popularise a bulletproof chest of his own patent. In 1849 he was appointed to the Greek Consulate in Varna, which belonged to the Ottoman Empire, engaged in archaeological excavations and channelled all his energy into writing a study on the history of Bulgaria. A little later he went to Italy where he worked intermittently for the Greek Consulate in Venice until 1855, when he returned for a while to the Ionian Islands. In 1857 he published the volume Modern Greek Literature. The loss of his only son, in 1871, shook him and hastened his own death in 1876. He was buried in the native land of his father, Lefkada.


1.         John Flaxman RA (England, 1755-1826). Monument to Frederick North, 1792, Oxford.

2.          Anonymous (Greece). Monastery of the Virgin of Tenedos, 1678-1688.

3.         Invitation for students of the School of Tenedos to enroll in departments, 18 December 1806.

4.         Marios Pierris (Corfu, 1906-1990). Ionic Academy 1808-1814, c. 1960.

5.          Marios Pierris (Corfu, 1906-1990). Panagia Spilaiotissa and the Forestis Mansion, c. 1960.

6.          Gazzetta (Corfu). The procession of the inauguration of the Ionian Academy, 17 May 1824.

7.         Gazzetta (Corfu). Opening of Ionian Academy and speech of Christoforos Filitas, 24.5-5.6.1824.

8.          Anonymous (Greece). The Venetian Superintendent’s Mansion in the Old Fortress, c. 1890.

9.          Anonymous (Greece). The Venetian Superintendent’s Mansion in the Old Fortress, c. 1941.

10.        Marios Pierris (Corfu, 1906-1990). Venetian Superintendent’s Mansion, Old Fortress, c. 1960.

11.        Nakis Pieris (Corfu, 1890-1964). The Ionian Academy and the Kapodistrias Statue, b. 1960.

12.        Anonymous (Greece). The Rectorate of the Ionian University, 1985-2024.

1. John Flaxman RA (England, 1755-1826). Monument to Lord Frederick North, 2nd Earl of Guilford, with Britannia and Lion, 1792. Marble. Courtesy of All Saints Church, Wroxton, Oxfordshire.

The monument to Frederick North, 2nd Earl of Guilford KG, PC (1732-1792), Prime Minister to George lll during the American Revolutionary War (1775-1783), is typically Neoclassical. The new craze for all things ‘classical’ flourished during the reign of George III (1760-1820), inspired by art from antiquity and recent finds at Pompeii and Herculaneum.

2. Anonymous (Greece). Monastery of the Virgin of Tenedos, 1663-1678. Courtesy of the Municipality of Corfu, Corfu.

The Monastery of the Virgin of Tenedos (1663-1678) was originally built as a Catholic church of the Virgin of Carmel with the founding icon of the same name from Tenedos. In 1680, the Latin Bishop Marcantonio Barbarigo also built the Seminary there. When in 1797 Corfu passed into the hands of the French Democrats (1797-1799) the property of the monastery was confiscated. Subsequently, its history is intertwined with the educational history of reborn Greece. The first Public Library of Corfu operated in its premises. The books were collected from monasteries on the island and from the bequest of the Venetian nobleman Doria. Later it was enriched with donations from the Zosimades brotherhood and the Ionian State and formed the basis for the library of the Ionian Academy. In 1798 it housed the first Public Printing Office. The Thurios (1797) by Rigas Velestinlis was also printed there in 1800. During the Septinsular Republic (1800-1807), special importance was given to education. Following a proposal by the then Secretary of State Ioannis Kapodistrias, the famous School of Tenedos was founded there. By decision of the Ionian Senate of 23 October 1805, it was used as the first Public School to teach young people the Greek language. The same resolution appointed Kapodistrias as Inspector of this School. The Académie Ionienne (Ionic Academy) also operated there from 1808 to 1814. The program and the personalities who taught at the School (Asopios, Filitas, Idromenos, Coulson, Moustoxidis, Perraivos and Villas) created a high level of studies. The School of Tenedos went through other uses until it was destroyed during World War II. The arched Renaissance-style dome above the sanctuary and the tower-like bell tower make the Monastery of the Virgin of Tenedos a monument with particular plasticity, which adds to its important history.

3. Advertisement inviting students to officially enroll in their departments, 18 December 1806. Courtesy of the General State Archive, Corfu.

Advertisement by which the Inspector of the School of Tenedos, Count Ioannis Kapodistrias, invites the students to officially enroll in their departments, 18 December 1806.

4. Marios Pierris (Corfu, 1906-1990). Ionic Academy 1808-1814, c. 1960. Watercolour on paper, 28 x 21 ? cm. Courtesy of the Corfu Reading Society, Corfu.

Depiction of the Ionic Academy in the Church of St Francis of Assisi in Corfu during the period of its operation, 1808-1814.

5. Marios Pierris (Corfu, 1906-1990). Panagia Spilaiotissa and the Forestis Mansion, c. 1960. Watercolour on paper, 28 x 21 ? cm. Courtesy of the Corfu Reading Society, Corfu.

This is an imaginary picture based on fact of Panagia Spilaiotissa (f. 1577) and the Forestis Mansion (c. 18th), at the vicinity of the Old Port of Corfu. George Forestis granted his friend Guilford a personal residence in his mansion. Nowadays, a marble plaque on the mansion’s façade commemorates, “This building was the residence of the Philhellene English Lord Frederick North Guilford, and in its halls the classes of the Ionian Academy began in the fall of 1823”.

6. Anonymous (Greece). The procession of the inauguration of the Ionian Academy, 17 May 1824, “Gazzetta” #335. Etching on paper, 8 x 17 cm. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

The present drawing shows the procession of the inauguration of the Ionian Academy on 17 May 1824. The composition presents the faculty of the Academy framed by the public of the time in the Upper Esplanade of Corfu Old Town, overlooking the Old Fortress. The antique-style costumes, designed by Prosalentis based on instructions by Guilford, may have provoked unfavourable public comment, but they lent prestige to the Ionian Academy. The drawing in question was printed for the first time on sheet number 153 of the Gazette of the Ionian Government in 1824.

7. Description of the opening ceremony of the Ionian Academy and the speech of Christoforos Filitas, 24 May – 5 June 1824, “Gazzetta” #336. Courtesy of the General State Archive, Corfu.

“The “Gazzetta” #336 of 24 May – 5 June 1824 describes the opening ceremony of the Ionian Academy and the speech of Christoforos Filitas.

8. Anonymous (Greece). Interior of the Citadel, 1923. Postcard, 9 x 28 cm. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

The present postcard is inscribed “Interior of the Citadel” and presents on the left the British Army Barracks (1843) and on the right the Mansion of the Venetian Superintendent (1753). The photograph was taken from the south side of the Old Fortress in 1923 and mainly records refugees in the wake of the 1922 population exchange between Greece and Turkey, following the Asia Minor Catastrophe.

9. Anonymous (Greece). The Venetian Superintendent’s Mansion, c. 1941. [Antonio Rusconi, “Monumenti eraldici e epigrafici veneti dell’ isola di Corfu” in Annuario della Scuola archeologica di Atene e delle missioni italiani in Oriente, (1949-1953) pp. 381-446].

Photograph of the Venetian Superintendent’s Mansion in the Old Fortress, which housed the Ionian Academy from 1824 to 1838, as it was after the Italian bombardments of 1940-1941.

10. Marios Pierris (Corfu, 1906-1990). The Venetian Superintendent’s Mansion in the Old Fortress, c. 1960. Watercolour on paper, ? x ? cm. Courtesy of the Corfu Reading Society, Corfu

Marios Pierris painted a view of the Venetian Superintendent’s Mansion in the Old Fortress in c. 1960.

11. Nakis Pieris (Corfu, 1890-1964). The Ionian Academy and the Kapodistrias Statue in Corfu, c. 1960. Gouache and ink on paper, 20 x 25 cm. Courtesy of the Corfu Reading Society, Corfu.

Nakis Pierris presents the building complex of the barracks of Porta Remounda, where in 1838 the Ionian Academy was relocated, and the Statue of Kapodistrias of 1887, which is the work of Leonidas Drossis (1834-1882).

12. Anonymous (Greece). The Rectorate of the Ionian University, 1836-1864 & 1985-2024. Courtesy of the Corfu Heritage Foundation, Corfu.

The original building was built around 1710 as the Caserma (Barracks) Grimani, a name given in honour of the Venetian Superintendent General of the Sea Francesco Grimani who oversaw its construction. In 1836 the seat and the library of the Ionian University moved there. At the time of the union of the Ionian Islands with the Kingdom of Greece, in 1864, the institution was abolished and its teaching staff was transferred to the University of Athens. The interior of the building was destroyed by arson on 14 September 1943, caused by a Luftwaffe air raid as part of the 2nd World War. Thus the bust of the founder, which until then adorned the staircase, was lost. In 1985 the building was renovated and since then it functions as the rectorate of the Ionian University.

V.         DOCUMENTS

1.         Anonymous (Greece). Coat of arms of the United State of the Ionian Islands, c. 1815.

2.         Anonymous (Greece). Coat of arms of the Ionian Academy (1824-1864), 1824.

3.         Anonymous (Greece). Medal for Top Students of the Ionian Academy, 1841 Corfu.

4.         Election Diploma of Guilford as President of the Philomuse Society of Athens, 27 May 1814.

5.         Diploma from the University of Oxford to Guilford, 30 October 1819.

6.         Two publications in The Gentleman’s Magazine, 1819, London.

7.         Cutting entitled “University of Corfu” in the Times, London, 30 December 1826.

8.         Anonymous (Britain). Bookplate of the Honourable Frederick North, c. 1790.

9.         Anonymous (Britain). Bookplate of Frederick North, 5th Earl of Guilford, c. 1820.

10.        Two letters from Papadopoulos-Vretos to Guilford with offerings from the Ithacans, c. 1820.

11.        Topographic plan of the area of the Ionian Academy in Ithaca, c. 1820.

12.        Gerasimos Pitsamanos (1787-1825). Plan of the Ionian Academy in Ithaca, c. 1820.

13.        John Hume (England). Architectural plan of the Ionian Academy in Ithaca, c. 1820.

14.        John Hume (England). Façade plan of the Ionian Academy in Ithaca, c. 1820.

15.        Map of the Old Fortress in the 18th century – the Venetian Superintendent’s Mansion, 1976.

16.        Venetian Land Registry: Venetian Superintendent’s Mansion, c. 1790.

17.        Sketch of the Venetian Superintendent’s Mansion. 1942.

18.        Pasqualigo Barracks (π. 1600), Ionian Academy since 1838. Ground plan and façade, 1976.

19.        Prospectus of the Schools of the Ionian Academy, c. 1824.

20.        Christoforos Filitas epigram dedicated to Guilford for the founding of the Ionian Academy, 1824.

21.        Decision of the Parliament for the operation of the Ionian Academy, 24 May 1824.

22.        Announcement of the Ionian Academy about the courses of the year, 18 October 1825.

23.        Catalogue of Courses of the Ionian Academy, 1 November 1825, Corfu.

24.        Anonymous Greek Engraver. Bookplate of Guilford as Rector of the Ionian Academy, c. 1824.

25.        Portrait and Letter of Guilford to Papadopoulos-Vretos, 1824.

26.        Diploma in Theology of the Ionian Academy to Apostolos Mazarakis (1801-1868), 1831, Corfu.

27.        Athanasios Politis. Handbook of the Peer Teaching Method, 1829 Corfu.

28.        Christoforos Filitas. Lecture about Kartanos, Damaskinos and Pachomius, 1847 Corfu.

29.        Daphne I. D. Kyriaki. Extraordinary Bulletin: Corfu Guilford Archive, 1984.

1. Anonymous (Greece). Coat of arms of the British Protectorate of the “United States of the Ionian Islands”, 1815-1864. Courtesy of the General State Archives, Corfu.

The coat of arms of the British protectorate of the “United States of the Ionian Islands” was used in the period 1815-1864. The official British seal is surrounded by the emblems of the seven Ionian islands, clockwise from top: Corfu, Zakynthos, Ithaca, Paxoi, Kythira, Lefkada and Kefalonia.

2. Anonymous (Greece). Coat of arms of the “Ionian Academy”, 1824-1864. Courtesy of the book of Nikolaos K. Kourkoumelis, The Education in Corfu during the British Protectorate (1816-1864), Athens: Association for the Dissemination of Greek Letters, 2002, p. 151.

The coat of arms of the Ionian Academy was used in the period 1824-1864. It presents centrally the owl, as an emblem of wisdom, perched on a branch of an olive tree and flanked by the two-word name of the institution in Greek and capital letters.

3. Anonymous (Greece). Commemorative Medal for Leading Students of the Ionian Academy, 1841 Corfu. Silver, Ø: 4 cm. Courtesy of the Spyros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

Silver commemorative medal awarded as a prize by the 4th High Commissioner Sir Howard Douglas through the Parliament of the Ionian Islands to the top students of the Ionian Academy. The obverse presents an owl standing on a branch flanked by two crossed olive branches with the following text in relief in the periphery: “WISHES FOR SUCCESS – CORFU 1841”. The reverse presents a wreath of two bound laurel branches with the following text in relief in the centre: “THE PARLIAMENT OF THE IONIAN MUSOPHILES”. It should be noted that the particular owl is a speculative loan from the coat of arms of the Ionian Academy and is due to Guilford’s passion for this particular emblem of wisdom.

4. Election Diploma of Guilford as President of the Board of Directors of the “Philomuse Society of Athens”, in Greek, 27 May 1814. Ink on paper, 22 x 33 cm. Courtesy of the Corfu Reading Society, Corfu Old Town.

The Philomuse Society of Athens was founded by the city’s elite and scholars on 1 September 1813. The purpose of the founders was “to see the sciences return to the Lyceum and their ancient Academy”. All the financial contributions of its members were given secretly for the liberation struggle of the Greeks. With Guilford as President from 1814, it came under the support of the English who were interested in expanding their influence in the Mediterranean. [See Elli Giotopoulou-Sicilianou, “The Philomuse Society”, where also the relevant bibliography. During his stay in Athens, Guilford showed signs of his philhellenism. A document (receipt of receipt) from the Philanthropic Society of Athens dated 9 March 1813 has been preserved in the Corfu Guilford Archive of the Reading Society of Corfu, from which it appears that Guilford had donated to the city a sum of money for the construction of a clock tower in the Agora and a donation to its church of the Great Virgin (see Daphne Kyriaki, d.p., p. 30 F. II 5). It is also mentioned that he paid for the construction of a fountain whose marble inscription has been preserved. Guilford sent from London the “earthen” cast of the Caryatid that Elgin had abducted. See Joannes Gennadius, Biographies, pp. 526-527 and note 1, where he notes that he has the information from Edward Dodwell, Classical Tour through Greece, London 1819, 1, p. 353 and Thomas Smart Hughes, Travels in Sicily, Greece and Albania, London 1820, I, p. 158. See Elli Giotopoulou-Sicilianou, d.p., p. 236-237 where Lykourgos Logothetis in his letter of 15 March 1829 informs Guilford that he received the plaster Caryatid. After the honorary distinction given to him by the Philomuse Society by electing him “Superintendent of Superintendents”, Guilford expressed his thanks with his well-known letter where he signs “Citizen of Athens”. It was later published in the magazine Hermes o Logios, issue 5, 1 March 1817. A much later and little known reprint of the same letter by Dimitrios Kambouroglou, “Guilford president of the Philomuse Society of Athens”, ep. Dipylon, 28 February 1911, p. 1-2. See on the letter Georgios Metallinos, “Guilford-Vamvas and a historical letter”, Parnassos 25 (1983) 500-509. Gilford never parted with the gift of the Philomuse Society, the gold ring with its emblem, the owl, Andreas Papadopoulos-Vretos, d.p., p. 31.]

5. The Honorary Certificate in Latin awarded to Guilford by the University of Oxford, 30 October 1819. Overall length: 73 cm; vellum: 55 x 40 cm; and silver box: 9 x 7 cm. Courtesy of the Rothschild Foundation, Waddesdon, and the Corfu Heritage Foundation, Corfu.

This is the degree that the University of Oxford awarded to Guilford on 30 October 1819, as part of the honoured person’s efforts to establish and organise the Ionian Academy. It is a manuscript on vellum with tasselled ribbon supporting the wax seal of Oxford University within a George III silver-gilt oval box by William Bateman, London. The cover is finely engraved with the coat of arms of the University of Oxford, flanked by a doctoral cap. The degree is inscribed in the official Latin language and states the following: “The Chancellor, Masters and Scholars of the University of Oxford, all to whom the present Document shall come, everlasting greetings in the Lord. Since the most honourable Lord Frederick Earl of Guilford, Baron Guilford distinguished in rank, intellect and study of humane pursuits, has auspiciously enhanced the glory and honours of his ancestors, and has given exceptional service both to this university and, especially, to all Greek universities. And since he has been elevated to the highest office and dignity of the Chancellorship in the Academy established by his own counsels in the Ionian Islands, be it known that we, the Chancellor, Masters and Scholars, praying for all that is favourable and auspicious for him and for his Academy, adorning with our greatest honour the aforesaid man, being distinguished with such great and varied merits, appoint and announce this same most honourable Lord, Lord Frederick, Earl of Guilford, Baron Guilford, as a Doctor of Civil Law, and desire him to enjoy and rejoice in all rights and privileges of the doctorate. As evidence whereof we have affixed hereto the common Seal of the University of Oxford, used for this function. Announced in our Convocation House on the thirtieth of October 1819.” [Translation by Barnaby Taylor, MA MSt DPhil Oxford – Faculty of Classics – University of Oxford]. This important artefact was donated to the Ionian University in 2021 with the joint sponsorship of Lord Jacob Rothschild and Count Spiro Flamburiari.

6. Two cuttings about the Ionian University in “The Gentleman’s Magazine”, London, July to December 1819, Volume LXXXIX, pp. 443-445.

The present two cuttings appeared in The Gentleman’s Magazine, London, in July to December 1819. The first cutting of page 443, states: “Oxford, Nov. 6. The Prince Regent having appointed the Earl of Guilford to be Chancellor of the University in the Ionian Islands, it was resolved, in acknowledgment of his Lordship’s zeal in the promotion of Greek Literature, and as a testimony of the interest which the University takes in the success of the Institution, to confer upon his Lordship the degree of Doctor in Civil Law. With the same view it was also resolved to present to the Library of the Ionian University all such books, printed at the Clarendon Press, as are likely to be useful to the general design of the Institution.” The second cutting on page 445, states: “Grecian University – A University has been established at Corfu, by Lord Guilford, under the auspices of the British Government (see p. 443). His Lordship has appointed to the different chairs, Greeks of the first abilities; and his intentions have been seconded with much effect by Count Capo d’Istria [sic, with reference to Ioannis Kapodistrias], a native of Corfu, who being apprized that M. Politi [sic, with reference to Athanasios Politis], a young Leucadian possessed of knowledge and talents, desired to profess chemistry in the Ionian islands, remitted to him funds sufficient to procure the apparatus necessary for the laboratory, &c.”

7. Cutting entitled University of Corfu in the “Times”, London, 30 December 1826. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

The present cutting in the Times announces the opening of the studies in the Ionian University a fortnight ago, on 15 November 1826. It describes the whole ritual in detail and ends with the closing discourse of the Archon, Guilford, as follows: “Great was my joy at the close of the second year of our University, to see the number of our young philologists amount to 80. How much better founded, and greater, must my satisfaction be, at now seeing triple that number of youths, whose progress in every branch of learning inspires the fairest hopes for the honour of this institution, and whose conduct has on no occasion given me any trouble! And it is not only from the philologists that our academy expects its future splendour, as many other youths in the gymnasium ensure it continued prosperity; it is especially pleasing to see among them so many who are destined to the education of youth and the service of the altars. Heaven grant, O my beloved and promising philologists, O youths, both ecclesiastics and laity, that you may persevere in the conduct which has hitherto done you so much honour, and may the Almighty, who has so benignantly protected us, guide and prosper our feeble efforts, to the glory of his name and the observance of his holy laws.”

8. Anonymous (Britain). Bookplate of the Honourable Frederic[k] North, Later 5th Earl of Guilford, c. 1800. Etching on paper, 11 x 9 cm (?). Courtesy of The British Library, London.

This heraldic design consists of a shield topped by a dragon’s head. The arms present a lion passant between three fleurs-de-lis. A ribbon around the lower part of the shield bears the motto reads “La vertu est la seule noblesse” (virtue is the only nobility).

9. Anonymous (Britain). Bookplate of Frederick North, 5th Earl of Guilford, c. 1820. Etching on paper, 11 x 9 cm (?). Courtesy of Houghton Library, Harvard University, MA.

This heraldic design consists of a shield supported by two dragons rampant, wings elevated, ducally gorged and chained, topped by an earl’s crown. The arms present a lion passant between three fleurs-de-lis. The motto reads “La vertu est la seule noblesse” (virtue is the only nobility). The shield is encircled by the ribbon supporting the badge of the Knight Commander of the Order of St Michael and St George, that the Prince Regent granted to Guilford on 26 October 1819.

10. Two letters of Count Nikolaos Vretos to Guilford with the offers of the Ithacans for the establishment of the Ionian Academy in Ithaca, c. 1820. Corfu Guilford Archive, Φ Χ 2α-β, pp. 1-2. Courtesy of the Corfu Reading Society, Corfu.

Two letters of Count Nikolaos Vretos to Guilford with the offers of the Ithacans for the establishment of the Ionian Academy in Ithaca in c. 1820.

11. Topographic plan of the Ionian Academy as it would be in Ithaca, c. 1821. Ink and watercolour on paper, 25 x 40 cm. Courtesy of the University of Oxford – Bodleian Library, Oxford.

This is a topographic plan of the area where the Ionian Academy would be built in Ithaca in c. 1821. On the left side appear the names of the owners of the plots; on the right topographic notes on the nature of the soil in relation to the architectural plans.

12. Gerasimos Pitsamanos (Kefalonia, 1787-1825). Plan for the building of the “Ionian Academy” in Ithaca, c. 1820. Pitsamanos Album, no. inv. 1483/2. Courtesy of the National Historical Museum, Athens.

Gerasimos Pitsamanos designed the plan for the intended building of the Ionian Academy in Ithaca in c. 1820.

13. John Hulme (England). Architectural plan for the Ionian Academy building in Ithaca, July 1821. Ink on paper, 50 x 40cm. Courtesy of the University of Oxford – Bodleian Library, Oxford.

The engineer John Hulme designed the architectural plan for the intended building of the Ionian Academy in Ithaca in July 1821 in collaboration with Guilford and based on a rough drawing by Charles Robert Cockerell RA (1788-1863).

14. John Hulme (England). Drawing of the façade of the building of the Ionian Academy in Ithaca, 1821. Archive of Dimitrios Kollas. Courtesy of the General State Archives – Archives of the Prefecture of Corfu.

The engineer John Hulme designed the façade of the intended building of the Ionian Academy in Ithaca in 1821.

15. Map of the Old Fortress during the 18th century. From the dissertation of Aphrodite Agoropoulou-Birbili, The Architecture of the Town of Corfu, 1976.

Professor Aphrodite Agoropoulou-Birbili designed the map of the Old Fortress, Corfu, during the 18th century. On number 10 is the Venetian Superintendent’s Mansion.

16. Venetian Land Registry: Venetian Superintendent’s Mansion, c. 1790. Courtesy of the General State Archives, Corfu.

This is the Venetian Land Registry’s record of the ground plan of the Venetian Superintendent’s Mansion in c. 1790.

17. Guglielmo De Angelis d’Ossat (Italy, 1907-1992). Sketch of the façade of the Venetian Superintendent’s Mansion, 1942. Illustration from the article Guglielmo De Angelis d’Ossat, “Il volto veneziano di Corfù” in Le vie d’Italia, May 1942, pp. 473-481

The Italian engineer and architect Guglielmo De Angelis d’Ossat designed a sketch of the façade of the Venetian Superintendent’s Mansion, 1942.

18. Aphrodite Agoropoulou-Birbili (Greece). Ground plan and elevation of the Caserma Grimani of the c. 18th, 1710. Illustration from the dissertation of Aphrodite Agoropoulou-Birbili, The Architecture of the Town of Corfu, 1976.

The original building was built around 1710 as the Caserma (Barracks) Grimani.

19. Anonymous (Greece). Curriculum of the Schools of the Ionian Academy, c. 1824, Corfu (in Italian). Ink and watercolour on paper, 20 x 25 cm. Courtesy of the General State Archives – Archives of the Prefecture of Corfu – Α.Ι.Γ. ΒΟΥΛΗ Φ303-097.

This document records the four faculties of the Ionian Academy – from left to right Theology (in black outline), Law (in red outline), Medicine (in yellow outline) and Philosophy (in blue outline).

20. Christoforos Filitas (Greece, 1787-1867). Page 372 of Manuscript Notebook with an epigram to Guilford and reference to the Academy’s Professors, 1824. Courtesy of the Library of Parliament, Athens.

On page 372 of his manuscript notebook, Christoforos Filitas inscribed an epigram dedicated to Guilford for the founding of the Ionian Academy and with reference to the names of the professors of the year 1824. The names that appear are Ioannis Aristeidis, Konstantinos Asopios, Christoforos Filitas, Gaetano Grassetti, Georgios Ioannidis, Andreas Idromenos, Leopoldos Joss, Andreas Kalvos, Ioannis Karantinos, Paschalis Karousos, James Lusignan, Nikolaos Maniakis, Stylianos Maratos, Stefanos Paramythiotis, Andreas Papadopoulos-Vretos, Athansios Politis, Stamatellos Pylarinos, Konstantinos Sakellaropoulos, Stylianos Spathis, Georgios Terianos, Georgios Tourlinos and Konstantinos Typaldos (in alphabetical order by surname).

21. The decision of the Parliament for the operation of the Ionian Academy. “Gazzetta”, no. 335, 24 May 1824. Courtesy of the General State Archives, Corfu.

The decision of the Parliament for the operation of the Ionian Academy in Corfu, signed by the Lord High Commissioner Frederick Adam, Parliament President Marino Veja, HM Confidential Secretary Thomas Lane and Secretary of the Senate Sidney Osborne on 24 May 1824.

22. Announcement of the Ionian Academy about the beginning of the courses of the 2nd academic year (1825-1826), 18 October 1825, Corfu. Courtesy of the Corfu Reading Society, Corfu.

Announcement of the Ionian Academy about the beginning of the courses of the 2nd academic year (1825-1826) on 18 October 1825.

23. Catalogue of the Courses of the Ionian Academy, 1 November 1825, Corfu. Courtesy of the General State Archives – Archives of the Prefecture of Corfu – ANK / IK / 19/146/1.

The catalogue of the courses of the Ionian Academy, published on 1 November 1825, includes Theology with Konstantinos Typaldos; Law with Paschalis Karousos and Nikolaos Maniakis; Medicine with Georgios Therianos, Stylianos Spathis, Christoforos Filitas and Stylianos Maratos; Philosophy with Georgios Ioannidis, Ioannis Karantinos, Stamatis Pylarinos, Athanasios Politis, Konstantinos Asopios Gaetano Grassetti, Ioannis Aristeidis and James Lusignan.

24. Anonymous (Greece). Bookplate in Greek of Frederick North, 5th Earl of Guilford, c. 1824. Etching on paper, 3 x 6 cm. Courtesy of St John’s College Cambridge, United Kingdom.

Bookplate in Greek of Guilford, from a 17th century work on Swedish church history by Johannes Baazius (1581-1649). The text reads: “O Archon tes Ionikes Akademias Komes Guilford” (The Chancellor of the Ionic Academy, Earl of Guilford), referring to the Ionian Academy that he was instrumental in founding, owing to his lifelong philhellenism.

25. Portrait and Letter of Guilford to Andreas Papadopoulos-Vretos, 20 February 1824, Corfu. Courtesy of the Corfu Reading Society, Corfu.

In the present letter of Lord Frederick North, 5th Earl of Guilford (1766-1827), founder of the Ionian Academy, to Andreas Papadopoulos-Vretos (1800-1876), Librarian of the Ionian Academy, it is significant to note the noblesse oblige of manners, that the aristocrat former, 60 years old, greets his subordinate latter, 24 years old, in Greek as a “philos kai doulos” (friend and servant)! The accompanying portrait is after a lithograph of c. 1846 attributed to Petros Pavlidis-Minotos.

26. Doctoral Diploma in Theology of the Ionian Academy to Apostolos Mazarakis (1801-1868), 3 January 1831, Corfu. Etching on paper, 34 x 46 cm. Courtesy of Spyros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

The Ionian Academy’s Doctorate in Theology was awarded to Apostolos Mazarakis (1801-1868), at the age of 30, on 3 January 1831, during the reign of William IV of the United Kingdom (1765-1837) and the commission of Frederick Adam (1784-1853) and Angelos Kondaris as head of public education. A Kefalonian scholar, he became a pioneering figure in the early production of Heptanesian historiography and folklore. Assuming the name ‘Anthimos’, he was ordained Metropolitan of Seleucia, an ancient Greek city in the northern part of Pisidia, in present-day Turkey.


1.         Athanasios Politis. Handbook of the Mutual Teaching Method. Corfu, 1829.

2.         Earl Frederick Guilford. Catherine I pacify. Pindaric Ode, Athens, 1846.

3.         Chr. Filitas. Ioannikios Kartanos, Damaskinos Stouditis, Pachomios Rousanos. Corfu, 1847.

4.         S. Th. Lascaris. The Ionian Academy under Napoleonic Rule. Paris, 1925.

5.         Spyros Melas (ed). Ionian Academy – 17 May 1824. Athens, 1949.

6.         Konstantinos Ath. Diamandis. The Ionian Academy of Lord Guilford. Athens, 1949.

7.         Dinos Konomos. The Ionian Academy. Athens, 1965.

8.         Gerasimos Salvanos. The Ionian Academy and its expected revival. Athens, GR: Parnassos, 1969.

9.         Athanasios Karathanasis. Guilford’s efforts for the founding of the Ionian Academy. Athens, 1975.

10.         Bulletin of the Ionian Academy – Volume I. Corfu, 1977.

11.        George Patrick Henderson. The Ionian Academy. Corfu, 1980.

12.        Georgios Metallinos. The Ionian Academy. Presentation of the book by Henderson. Athens, 1981.

13.        George Typaldos-Iakovatos. History of the Ionian Academy. Athens, 1982.

14.        Dafni I. D. Kyriaki. ΕxtraordinaryBulletin: Corfu Guilford Archive. Corfu, 1984.

15.        Bulletin of the Ionian Academy. Volume II. Corfu, 1986.

16.        George Patrick Henderson. The Ionian Academy. Edinburgh, 1988.

17.        Stella Georgala-Priovolou. Latin in the Ionian Academy. Athens, 1989.

18.        Michael G. Lykissas. The History of the Ionian Academy. Athens, 1993.

19.        Helen Angelomatis-Tsougarakis. Ionian Academy: The Chronicle (1811-1824). Athens, 1997.

20.        Vasiliki Bobou-Stamati. Testimonies for the Guilford Library. Athens, 1999.

21.        Helen Angelomatis-Tsougarakis. Travels of Lord Guilford in the Mediterranean. Athens, 2000.

22.        Proceedings of Conference. Christoforos Filitas & Modern Greek Philology. Athens, 2022.

1. Athanasios Politis. Handbook of the Peer Teaching Method, published at the expense of the Government for the use of the Teachers of the Ionian State. Corfu, GR: Government Press, 1829. Courtesy of the Library of the Hellenic Parliament, Athens.

The Lefcadian doctor Athanasios Politis (1796-1864) started between 1819-1820 the dissemination of the Peer Teaching Method in the Ionian Islands, which were then under British Protection. For the preparation of the teachers, he published the Handbook of the Peer Teaching Method in Corfu, which was printed in the first edition in 1820 and in the second in 1829, for the use of the teachers of the Ionian State. The peer teaching method was seen not only as a way suitable for the rapid literacy of the poor, but also as a system of thorough popular education.

2. Frederick, Lord Guilford. Catherine Pacifier. Pindaric Ode. Athens, GR: Public Press, 1846. Courtesy of the Library of the Hellenic Parliament, Athens.

The Greek translation of Frederick, Lord Guilford’s, book “Catherine Pacifier. Pindaric Ode” (Vienna 1792) was published in Corfu in 1846.

3. Christoforos Filitas. Epistle Lecture about Ioanikios Kartanos, Damaskinos Stouditis and Pachomios Rousanos. Corfu, GR: From the Government Printers, 1847. Courtesy of the Library of the Hellenic Parliament, Athens.

In his Epistle Lecture of 1847, Christoforos Filitas (1787-1867) wrote about three enlightened scholars of the 16th century – the Corfiot hieromonk and mega-priest Ioannikios Kartanos, the Thessalonian Damaskinos Stouditis who became a saint of the Orthodox Church, and the Zakynthian monk Pachomios Rousanos.

4. S. Th. Lascaris. L’ Académie Ionienne: Un institut littéraire a Corfou sous la domination Napoléonienne. Paris, FR: Les Imprimeries Techniques, 1925. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

S. Th. Lascaris published “The Ionian Academy: A literary institute in Corfu under Napoleonic rule” in 1925.

5. Spyros Melas (ed). Ionian Academy – 17 May 1824. Athens, GR: Hellenic Creation 31, 1949. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

The Hellenic Creation magazine, under the editor Spyros Melas, published the book “Ionian Academy – 17 May 1824” in 1949.

6. Konstantinos Ath. Diamandis. The Ionian Academy of Lord Guilford. According to the manuscript of the Yannis Vlachogiannis Collection. Αθήνα, GR: Hellenic Creation, 1949. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

Konstantinos Ath. Diamandis published the book “The Ionian Academy of Lord Guilford. According to the manuscript of the Yannis Vlachogiannis Collection” in 1949.

7. Dinos Konomos. The Ionian Academy. Athens, GR: Corfiot Association of Athens, 1965. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

Dinos Konomos published the book “The Ionian Academy” in 1965.

8. Gerasimos Salvanos. The Ionian Academy and its expected revival. Athens, GR: Parnassos, 1969. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

Gerasimos Salvanos.published the book “The Ionian Academy and its expected revival” in 1969.

9. Athanasios E. Karathanasis. Guilford’s Unknown Efforts to Establish the Ionian Academy. Athens, GR: The Fundraiser 67, 1975. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

Athanasios E. Karathanasis published the book “Guilford’s Unknown Efforts to Establish the Ionian Academy” in 1975.

10. Bulletin of the Ionian Academy – Volume I. Corfu, GR: Ionian Academy, 1977. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

The Ionian Academy published the “Bulletin of the Ionian Academy – Volume I” in 1977.

11. George Patrick Henderson. The Ionian Academy. Corfu, GR: Ionian Academy, 1980. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

The translation in Greek of George Patrick Henderson’s book “The Ionian Academy” was published in 1980.

12. Georgios Metallinos. The Ionian Academy. Critical presentation of the namesake book by G.-P. Henderson. Athens, GR: Parnassos, 1981. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

Georgios Metallinos published the article “The Ionian Academy. Critical presentation of the namesake book by G.-P. Henderson” in 1981.

13. George Typaldos-Iakovatos. History of the Ionian Academy. Athens, GR: Ermis – New Hellenic Library, 1982. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

George Typaldos-Iakovatos published the book “History of the Ionian Academy” in 1982.

14. Daphne I. D. Kyriaki. Εxtraordinary Bulletin: Corfu Guilford Archive, 1984. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

Daphne I. D. Kyriaki published the book “Εxtraordinary Bulletin: Corfu Guilford Archive” in 1984. The Corfu Guilford Archive comprises 644 documents that the Corfu Reading Society purchased from the Phillips auction house in London on 2 July 1981. This Archive, whose content relates to the foundation of the Ionian Academy, was compiled by Daphne I. D. Kyriaki in 1984.

15. Bulletin of the Ionian Academy. Volume II: Tribute to the memory of Linos Politis. Corfu, GR: Ionian Academy, 1986. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

The Ionian Academy published the “Bulletin of the Ionian Academy. Volume II: Tribute to the memory of Linos Politis” in 1986.

16. George Patrick Henderson. The Ionian Academy. Edinburgh, UK: Scottish Academic Press, 1988. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

George Patrick Henderson published the book “The Ionian Academy” in 1988.

17. Stella Georgala-Priovolou. Latin in the Ionian Academy. Anecdotal Testimonies from the Guilford Archive. Teaching Manuals. Athena, GR: 1989. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

Stella Georgala-Priovolou published the book “Latin in the Ionian Academy. Anecdotal Testimonies from the Guilford Archive. Teaching Manuals.” in 1989.

18. Michael G. Lykissas. The History of the Ionian Academy. Athens, GR: Society of Friends of the Great Idea, 1993. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

Michael G. Lykissas published the book “The History of the Ionian Academy” in 1993.

19. Helen Angelomatis-Tsougarakis. The Ionian Academy: The Chronicle of the Founding of the First Greek University (1811-1824). Athens, GR: Little Romios, 1997. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

Helen Angelomatis-Tsougarakis published the book “The Ionian Academy: The Chronicle of the Founding of the First Greek University (1811-1824)” in 1997.

20. Vasiliki Bobou-Stamati. Testimonies about the Guilford Library from the Guilford Archive of the Corfu Reading Society. Anecdotal Correspondence and Other Related Papers (June 1827 – July 1830). Athens. Αθήνα, GR: Hellene, 1999. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

Vasiliki Bobou-Stamati published the book “Testimonies about the Guilford Library from the Guilford Archive of the Corfu Reading Society. Anecdotal Correspondence and Other Related Papers (June 1827 – July 1830)” in 1999.

21. Helen Angelomatis-Tsougarakis. Lord Guilford’s Travels in the Eastern Mediterranean. Athens, GR: Academy of Athens, 2000. Courtesy of the Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu.

Helen Angelomatis-Tsougarakis published the book “Lord Guilford’s Travels in the Eastern Mediterranean” in 2000.

22. Proceedings of the Conference 13-14 December 2019. Christoforos Filitas (1787-1867) and the formation of Modern Greek Literature in the 18th and 19th centuries. Athens, GR: Library of the Hellenic Parliament, 2022. Courtesy of the Corfu Heritage Foundation, Corfu.

The proceedings of the conference of 13-14 December 2019 entitled “Christoforos Filitas (1787-1867) and the formation of Modern Greek Literature in the 18th and 19th centuries” were published in 2022.



The contemporary art exhibition entitled “Your most obedient servant and friend Earl Guilford” aims to update Guilford and his vision. Contemporary artists are called openly to revive the great personality and eccentric appearance of Guilford. The artists below have already been invited.

1.         Christos Antonaropoulos (Filiatra GR, b. 1958).

2.         Emmanouil Bitsakis (Athens GR, b. 1974).

3.         Ismini Bonatsou (Kefalonia GR, b. 1964).

3.         Lamprini Boviatsou (Athens GR, b. 1975).

4.         Manolis Charos (Kythira GR, b. 1960).

5.         Ricardo Cinalli (Froilán Palacios AR, b. 1948).

6.         Angeliki Douveri (Athens GR, b. 1974).

7.         Konstantin Fischer (Hamburg DE, b. 1967).

8.        Milly Flamburiari (London UK, b. 1945). Lear and Guilford, 2023.

9.       Antonis Frantzeskakis (Chania GR, b. 1965).

10.        Dimosthenis Gallis (Athens GR, b. 1967).

11.        Christos Garoufalis (Agrinio GR, b. 1959).

12.        Nikos Giavropoulos (Thessaloniki GR, b. 1971).

14.        Marion Inglessi (Athens GR, b. 1961).

15.        Stella Kapezanou (Athens GR, b. 1977).

16.        Vassilis Karakatsanis (Athens GR, b. 1957).

17.        Diane Katsiaficas (Texas US, b. 1947).

18.        Aris Katsilakis (Romania GR, b. 1974).

19.        Harris Kondosphyris (Lesbos GR, b. 1965).

20.        Aggelika Korovessi (Pyrgos GR, b. 1952).

21.        George Koumouros (Yialousa CY, b. 1955).

22.        Nikos Kryonidis (Xanthi GR, b. 1963).

23.        Kostas Lavdas (Athens GR, b. 1980).

24.        Agalis Manesi (Corfu GR, b. 1952).

25.        Georgia Matsamaki (Greece GR, b. 1971).

26.        Georges Megoulas (Euboea GR, b. 1952).

27.        Alkistis Michaelidou (Greece GR, b. 1959).

28.        Dimitris Miliotis (Corfu GR, b. 1961).

29.        Ioannis Monogyios (Kavala GR, b. 1965).

30.        Nicholas Moore (London UK, b. 1958).

31.        K.N. Patsios (Athens GR, b. 1977).

32.        Konstantinos Pardalis (Athens GR, b. 1977).

33.        Margarita Petrova (Athens GR, b. 1979).

34.        Lea Petrou (Heraklion GR, b. 1978).

35.        Achilleas Pistonis (Athens, b. 1980).

36.        Artemis Potamianou (Athens GR, b. 1975).

37.        Irene Pouliassi (Athens GR, b. 1989).

38.        Marina Provatidou (Thessaloniki GR, b. 1978).

39.        Margot Roulleau-Gallais (France, b. 1986).

40.        Alexei Siozov (Athens GR, b. 1987).

41.        Dimitris Skourogiannis (Athens GR, b. 1973).

42.        Vassilis Solidakis (Sitia GR, b. 1948).

43.        Aris Stoidis (Thessaloniki GR, b. 1971).

44.        Yorgos Taxiarchopoulos (Athens GR, b. 1972).

45.        Olga Tobreluts (Leningrad SU, b. 1970).

46.        Amikam Toren (Jerusalem IL, b. 1945).

47.        Praxitelis Tzanoulinos (Tinos GR, b. 1955).

48.        Katia Varvaki (Athens GR, b. 1957).

49.        Margarita Vasilakou (Sparta GR, 1966).

50.        Lydia Venieri (Athens GR, b. 1964).

Milly Flamburiari (London UK, b. 1945). Lear and Guilford, 2023. Digital print on paper, 52 x 34 cm. Courtesy of the Corfu Heritage Foundation, Corfu.

Inspired by two cultural figures of note – Edward Lear (1812-1888) and Lord Guilford (1766-1827) – Milly Flamburiari has brought them together, though the two were not contemporary. However, they both associated with Corfu and were both interested in the owl for different reasons – the former as a zoological illustration and the latter for its value as an emblem of wisdom. Flamburiari used as a base Lear’s Eagle Owl of 1837 and placed on it a figure of Guilford resting on its back as if in a gesture of comradeship. The figure of Guilford originates in the marble statue of 1883 by Kosmas Apergis, whose artistic value was underestimated. Using photoshop techniques, Flamburiari accentuated the sitter’s eccentric appearance by adding colour to this statue and also the large hat, based on the period illustration entitled The late Earl of Guilford in his Greek College Dress (Spiros P. Gaoutsis Collection, Corfu).

K.N. Patsios (Athens GR, b. 1977). The man who speaks to owls, 2023. Painting and collage on canvas, 50 x 50 cm. Courtesy of the Corfu Heritage Foundation, Corfu.

K.N. Patsios was inspired by Guilford as a philhellenic visionary who cared for the education of young Greeks as the continuation of ancient Greece. He begins with an ink scribble based on the classical portrait of him drawn by Ingres in Rome in 1815. Then, in an entertaining mood, he offers a postmodern palimpsest. The basis of the work is a collage of newspapers from the “Kathimerini” newspaper in various directions to express the fact that Guilford dynamically supported the new Greek language over the ancient one. Photographs from the newspaper serve a deconstructive mood inspired by the aesthetics of the enfants terribles of the artistic avant-garde – mainly Warhol and Rauschenberg. On a second level he uses a red wrapping paper as a wallpaper with retro polka dots that evokes a vintage aesthetic to touch on urban gentility in a humorous way. Another wrapping paper with pink flowers in nature dyed blue from the night includes the motif of the owl. Since Guilford adored the owl as an emblem of wisdom, here they appear three times to the right in front of him and inspire the work’s title. On the left side are presented three contemporary children’s portraits which, like the cherubsof the Renaissance, refer to the Ionian Academy as something new and hopeful. Children’s stickers from other elements of the animal and plant kingdom have been added to the composition, to endow it with an exotic air, reminiscent of the Botanical Garden of the Academy at Kastrádes (today’s Garitsa). The work gives off a contemporary atmosphere of a cabinet of curiosities, thus updating the practice of the old nobility.



Φ III 46.- 25.10.1819 | Printed announcement of the book offering from the University of Cambridge to the Ionian Academy, in English.

Φ IV 4.- 5.4.1820 | Printed presentation of the founding of the Ionian Academy in Ithaca, in Italian.

Φ IV 5.- 7.3.1820 | Letter from K. Logothetis to Guilford, in Greek, praising and thanking the English.

Φ IV 11.- 25.3.1820 | Document of the senate of the Ionian State, in Italian, which appoints Guilford lord of the university.

Φ IV 25.- 31.1.1820 | Printed notification in Latin of the book offering from the University of Cambridge to the Ionian Academy.

Φ V 5.- 17.5.1824 | Plan for the founding of the Ionian Academy, in English.

Φ V 14.- 11.11.1824 | Announcement of the Archon of the Academy, in Italian, announcing uniforms, appearance and conduct.

Φ V 17.- 27.12.1824 | Letter from Guilford to D. Schinas (Librarian 1819-1824), in Italian, containing the sender’s coat of arms.

Φ V 20.- 14.2.1825 | Letter from Guilford to A. Batherst, in English, referring to the operation of the Academy.

Φ V 28.- 22.4.1825 | Letter from Guilford to A. Batherst, in English, referring to the secularism of the Academy.

Φ VIII 46.- 30.11.1827 | Letter from F. Adam to anonymous, in English, mentioning Guilford’s death.

Φ VIII 47.- 24.12.1827 | Letter from I. Chronis to anonymous, in Italian, mourning Guilford’s death.

Φ VIII 48.- 27.12.1827 | Letter from Guilford to Sheffield, in French, informing him of Guilford’s instructions for the operation of the library after his death.

Φ VIII 64.- 15.8.1829 | Report by A. Papadopoulos-Vretos, in Italian, on the library.

Φ VIII 66.- 10.1830 | Catalogue of books from the library, in Italian.

Φ IX 6.- after 1819 | Document with text praising Guilford, in Latin.

Φ IX 10.- about 1820 | Document with four verses by hieromonk Daniel Varizios praising Guilford, in Greek and calligraphic.

Φ IX 18.- about 1820 | Document with praise of the hieromonk Manuel Petalas Ioannis for the Kingdom of England, for Great Britain and Guilford, in Greek.

Φ IX 35.- circa 1820 | Hymn, with elements from classical literature, by an anonymous author for Guilford, in Greek.

Φ IX 36.- circa 1820 | A hymn, with 39 verses, for the Greek education of Guilford, by Bernardo Zamania, in Latin.

Δ 1.- 27.5.1814 | Diploma of the election of Guilford as President of the Board of Directors of the Philomuse Society, in Greek.

Δ 2.- 4.3.1817 | Guilford’s certificate from the Italian Academy, in Italian.

Δ 3.- 10.4.1820 | Guilford’s certificate from the Etruscan Academy, in Italian.

Δ 4.- 8.8.1820 | Letter from the University of Cambridge to Guilford, as Chancellor of the Academy, in Latin.

Δ 5.- 19.4.1822 | Guilford’s certificate from the Royal Academy of Lucca, in Italian.

Τ 1.- 13.10.1827 | Guilford’s will, which among other things defines his donations to the Ionian Academy, in English.

• Daphne I. D. Kyriaki. Corfu Guilford Archive. Corfu, GR: Corfu Reading Society, 1984.


Guilford papers about the Ionian Academy in the British Library

Western Manuscripts 1815-1827

Ref: Add MS 88900/1/13-68

Extent: 56 volumes in English, Italian, Modern Greek, French, Latin and Spanish

Creators: North, Frederick, 5th Earl of Guilford, 1766-1827; Lusignan, James, fl 1815-1830, Professor of English in the Ionian Academy.

Contents: By the Treaty of Paris (1815), the Ionian Islands became a protectorate of Great Britain, and in the same year Guilford began discussions about a possible Ionian University with Ioannis Kapodistrias, the Greek diplomat and eventual first head of state of independent Greece. This part of the collection includes many letters relating to the Ionian Academy, from both before and after its foundation in 1824. Guilford’s correspondents on the subject include academics, scientists, the nobility, diplomats, government officials and clergy, mostly Italian but also from throughout Europe. Copies of his own letters and replies are frequently present. There are letters from the following Professors of the Academy: Ioannis Aristeidis, Francis Belfour, Giovanni Carandino, Georgios Falireus, Theoklitos Farmakidis, Christoforos Filitas, Gaetano Grassetti, Leopoldos Joss, Nikolaos Maniakis, Nikolao Piccolo, Athanasios Politis, Stamatello Pylarinos, Konstantinos Sakellaropoulos, Georgio Teriano and Giovanni Turlinos. There are lists of books and scientific equipment purchased for the Academy. There are also numerous Greek and Italian petitions addressed to Guilford (some from refugees), and many letters dealing with administrative matters addressed to Guilford’s assistant, and Professor of English in the Academy, James Lusignan. As part of the valuation of the papers at Christie’s, Guilford’s Greek correspondents were identified and the contents of their letters briefly summarised in English. The slips of paper on which this was done have been retained with the letters; each has been placed immediately after the letter to which it refers.

• 1 letter from Isabella Teotochi Albrizzi (Add MS 88900/1/13) salonnière and intellectual.

• 1 letter from Conte Dionisi de Roma (Add MS 88900/1/49) rector of Corfu and senator in the Ionian Islands.

• 6 letters from Dionysios Salomon (Add MS 88900/1/52) poet and lyricist of the Greek anthem.

• 1 letter from Baron Emmanuel Theotokis (Add MS 88900/1/58) president of the Ionian Senate.

• 45 letters from Spyridon Trikoupis (Add MS 88900/1/61) first Prime Minister of Greece.




The Orthodox Churches and the West

Papers read at the Fourteenth Summer Meeting and the Fifteenth Winter Meeting of the Ecclesiastical History Society

Edited by Derek Baker

Published for the Ecclesiastical History Society by Basil Blackwell, Oxford 1976

The Fifth Earl of Guilford (1766-1827) and his Secret Conversion to the Orthodox Church

By Metropolitan Kallistos Ware (1934-2022)

In September 1725 archbishop Wake of Canterbury wrote to patriarch Chrysanthos of Jerusalem, warning him that the non-jurors were in schism from the official and established church of England;1 and so the remarkable correspondence between the non-juring bishops and the patriarchs of the east was suspended without ever coming to any decisive conclusion. Wake’s letter marks in many ways the end of an era. During the previous hundred years, from the reign of king James I onwards, there had been a series of surprisingly positive contacts between England and the Orthodox world. Archbishop Abbot, for example, exchanged letters with Cyril Lukaris (I572-1638), patriarch first of Alexandria and then of Constantinople; and as a result of this Cyril not only sent the Codex Alexandrinus as a gift to king Charles I in 1628, but also despatched his most promising disciple, Mitrophanis Kritopoulos (I589-1639), future patriarch of Alexandria, to study for five years at Balliol College, Oxford (1617-1622). Later in the century Orthodoxy was made known in England through a series of books, such as Thomas Smith’s An Account of the Greek Church, published in Latin in 1676 and in English four years later, and Paul Rycaut’s The Present State of the Greek and Armenian Churches, published in 1679. To these should be added John Covel’s magnum opus entitled Some Account of the Present Greek Church, which did not appear until 1722, but which reflects experience gained in the Levant some fifty years before. During 1699-1705 there was even a short-lived Greek College at Gloucester Hall, Oxford. Last but not least, in 1716-1725 came the negotiations between the non-jurors and the Orthodox, to which reference has been already made.

In the hundred years following 1725 the situation is strangely dif-ferent. A century of flourishing contacts is followed by a century of mutual isolation and ignorance. Visiting Constantinople in the 1830s, Robert Curzon was disconcerted to find that the ecumenical patriarch had never so much as heard of the archbishop of Canterbury.2 Relations were not effectively renewed until the pioneer visit of William Palmer of Magdalen to Russia in I840-1841.3 In comparison with the seventeenth and the nineteenth centuries, the eighteenth century—more exactly, the period 1725-1840—appears to be, from an Anglo-Orthodox standpoint, almost entirely a blank.

Yet there were always contacts. On the Isle of Wight, for example, the family of Paleologos-Colnot, whose members claimed to be heirs to the Byzantine throne, possessed at their residence in Strathwell House an Orthodox chapel, with vestments, reliquaries, icons and censers.4 A number of them maintained an ecclesiastical double life as prince-bishops of the Orthodox church and as incumbents in the established church of England. In 1763 John Wesley had some of his preachers ordained by one Erasmus, claiming to be Greek bishop of Arcadia in Crete; it has been argued that Wesley was duped by an imposter, but the truth of the matter remains uncertain. Rycaut, Smith and Covel found a worthy successor in the person of John Glen King, whose weighty volume on The Rites and Ceremonies of the Greek Church, in Russia was published in 1772. But perhaps the most unexpected Anglo-Orthodox happening in the hundred years following 1725 was the secret baptism of the honourable Frederick North during a visit to the island of Corfu.

Frederick North, subsequently fifth earl of Guilford, was born in 1766.6 He was the third and youngest son of Frederick North, second earl of Guilford, who as head of the government during 1770-1782 failed to prevent the loss of the American colonies. Frederick North the younger, although always weak in health, lived to survive his two elder brothers, succeeding to the earldom in 1817, and dying unmarried in 1827. Because of the extreme delicacy of his constitution, he spent much of his childhood abroad at health resorts, thus laying the basis of his future wide-ranging knowledge of languages. He was at Eton for a short while and went up to Christ Church, Oxford, in 1782. After Oxford he travelled in Europe, visiting Italy and then sailing from Venice to Corfu, where he arrived on 4 January (OS), probably in the year 1792.7 He was at that time approaching twenty-six; the island was still under Venetian rule.

The Greeks of Corfu quickly noted that in behaviour the new visitor was wholly different from the usual young aristocrat making the grand tour. He went constantly to church, following the Greck services with marked reverence. As one Corfiot noted in his diary for 14 January in that year:

He speaks a little modern Greek, but with a difficult pronunciation different from our own. He loves our church services and is closely familiar with the Orthodox ritual. He has attended the liturgy in the churches of the Most Holy Mother of God Spiliotissa and of saint Spyridon, and he delights to hear the Constantino-politan chanting. He repeatedly makes the sign of the cross as if he were a monk, which is scarcely consistent with the outlook and character of the English.8

North spent his evenings at the chief coffee-house in the city, conversing with leading Corfiots; and here he met among others a certain George Prosalendis, a layman in his late seventies with a keen interest in religious topics, and a senior member of the local nobility.9 Prosalendis took every opportunity to speak with the Englishman about the Orthodox church, and was delighted to find that North was already familiar with its theology, having acquired during the earlier part of his travels books by patriarch Dositheos, Meletios Syrigos and Symeon of Thessalonika.10 Prosalendis accompanied North to church for the Sunday liturgy, and observed with satisfaction how the young nobleman—the archon, as the local Greeks called him—made the sign of the cross in the Orthodox way on entering the church, prostrating himself three times to the ground; throughout the service he continued to make profound bows and prostrations.11

One evening in the coffee-house North asked whether the Orthodox church accepted the validity of anglican baptism. Prosalendis inquired how the anglicans baptise, and North replied that the priest dips three fingers in water, and with these moistens the forehead of the child, invoking the name of the Holy Trinity (this is revealing evidence as to the anglican practice at this date.) Prosalendis said that baptism ought strictly to be by threefold immersion, but in cases of illness and emergency it is sufficient to baptise by affusion, pouring water over the candidate’s forehead. For this reason, he continued, the Orthodox receive Roman catholic converts by anointing them with chrism; their Latin baptism, albeit performed by affusion and not by immersion, is accepted as valid. But moistening the child’s forehead cannot by any standards be considered genuine baptism, and so an anglican convert must be baptised.12 A point of interest here is that Prosalendis appears to know nothing of the decree issued at Constantinople in I755, requiring all Latin and other converts to Orthodoxy to be without exception rebaptised. The 1755 decree takes a Cyprianic stand: regardless of the manner in which the rite is per-formed, whether by immersion, affusion or otherwise, all non-Orthodox baptism is deemed invalid, if performed outside the church.13 Although Corfu and the other Ionian Islands were under the jurisdiction of the patriarchate of Constantinople, presumably the 1755 decision was never applied there because of the offence that it would have given to the Venetian authorities.

After this last conversation with Prosalendis, North asked to see him privately, and they had a long conversation about the Orthodox faith.14 A few days later, on 22 January, North expressed a firm desire to receive Orthodox baptism.15 He had made up his mind with some speed: he had only arrived at Corfu eighteen days previously, on 4 January, and his first meeting with Prosalendis was not until I0 January;16 but perhaps the idea of becoming Orthodox was already in his mind some time before this. The matter was referred to the protopope of Corfu, father Dimitrios Petrettinos. The title ‘protopope’ calls for some explanation: the Venetians did not allow the Orthodox to maintain a hierarchy in the Ionian Islands, and so in each island the bishop’s place was taken by a senior married priest elected, in the case of Corfu, for a five-year period–who was styled the protopope and exercised episcopal jurisdiction, while lacking of course the sacramental power to ordain.17

North laid down one condition: the baptism must be performed in strict secrecy. As he explained, perhaps a little naively, to the protopope:

For many years I have been convinced, through my study of the old and new testaments, the holy ecumenical councils and the holy fathers, that I find myself in error. But the social and economic circumstances of myself and my family led me to shrink back. Eventually I decided to travel through the world, in the hope that the Lord would show me some way of giving my soul to Him, while still preserving the social status of my family … I desire my baptism to be secret, because of the social and economic commitments of my family.18

To this request for concealment the protopope agreed. The baptism took place in the late evening of 23 January, in an inner room at the protopope’s residence. Apart from North, only four others were present: the priest Spyridon Montesanto, in whose company North had travelled from Venice to Corfu and who was deputed to perform the ceremony; the protopope himself and Prosalendis, who acted jointly as sponsors or godparents (anádochoi); and a deacon. Earlier in the day North had submitted to the protopope a profession of faith, written in Italian,19 and had made his confession to Montesanto.20 Prosalendis describes the service thus:

The doors of both the outer and the inner rooms were closed, and the nobleman withdrew to the inner bedroom, where the curtains were drawn. Here he removed his outer garments and came out clothed only in his shirt, as the rubrics prescribe. At once father Montesanto began the service, with the protopope standing on the nobleman’s right and myself on his left. First the exorcisms were read, and then the questions about renouncing the devil and accepting Christ: the nobleman gave the answers himself and recited the creed three times. The protopope named him by his own name ‘Frederick’, and I by the other name which he wished to receive (as father Montesanto had told me), ‘Dimitrios’. Then, with his two sponsors holding him by the arms and with the priest going in front, he was led unshod to the holy font, and the sacrament of baptism was administered to him. After this he received the seal of the gift of the Holy Spirit through anointing with the holy chrism (myrrh), and all the ceremonies were performed exactly as prescribed by the service book and by the tradition of the holy eastern Orthodox church … Afterwards we had a short talk, at which it was said that this holy action must be kept secret from everyone apart from the five of us… If anyone were to question us out of curiosity, while not in any way denying what had been done we should refrain from confirming it; our constant and unvarying response should be simply to profess ignorance.21

Very early next morning North attended the liturgy and received communion in one of the churches of Corfu, and he was later given a written baptismal certificate by the protopope.22 To Prosalendis North stated that “he would keep the matter secret for the time being, but under no circumstances would he actually deny it”. Prosalendis expressed the hope that the moment for public disclosure would quickly arrive.23 He also envisaged the possibility that North, on returning home, would serve as a missionary, initiating a crypto-Orthodox movement within the English aristocracy: “Through the collaboration of this nobleman with other peers of the realm who have become secret Orthodox, there will be an increase of Orthodoxy in that kingdom.”24

North left Corfu on 4 February, and does not seem to have returned for more than twenty-five years. He passed lent in a monastery of the island of Levkas, observing the fast with exemplary strictness, and even persuading the monks to celebrate the presanctified liturgy daily, not merely on Wednesdays and Fridays according to the usual custom. He received communion at the start of lent.25 After brief visits to Ithaka and Zante he then returned to England.

But the hope of Prosalendis that North would quickly make his Orthodox allegiance public was not realized. During I792-1794 he sat as member of parliament for Banbury; it seems unlikely that he could have done this had it been general knowledge that he was no longer anglican. Up to the present day he remains, so far as I am aware, the only member of the Orthodox church to have sat in parliament. He does not seem to have joined the congregation of the Russian embassy chapel in London, the sole Orthodox place of worship in the capital until the opening of the Greek chapel at 9 Finsbury Circus in I838; had he received the sacraments openly and regularly at the Russian chapel, this would surely have been noticed by his English friends. During his seven years as governor of Ceylon (I798-I805), he had no Orthodox chaplain῞῞῞ in his retinue. Even when he returned to Corfu in 1820, spending the greater part of each year there until his death in I827, his status as an Orthodox was not generally known to the Greeks, although some of those close to him certainly guessed the truth.26

To the British and Greek public of the time, the fifth earl of Guilford was simply one among a number of British philhellenes. They knew him as the author of a Pindaric ode in Greek honouring the empress Catherine of Russia,27 as president of the ‘Society of the Lovers of the Muses’ (Philomuse Society of Athens) founded at Athens in I814,28 as an indefatigable collector of books and manuscripts.29 They knew him above all as an ever-generous patron of Greek letters, as benefactor to a host of Greek students in western universities, and as chancellor of the Ionian Academy founded at Corfu in 1824, almost entirely through his efforts. This academy or university, as it could with some justice claim to be, served as a notable centre of education to the whole Greek nation during the years of the rising against the Turks and in the period immediately following, when the Greeks possessed as yet no other institute of higher learning. The running of the academy was the consuming interest of Guilford’s last years. It declined in importance after his death, particularly with the foundation of the University of Athens in I837.

His English contemporaries found Guilford courteous and exceptionally amiable in manner, generous and gentle, but definitely eccentric. Courtesy marked him from his early years; in his diary for 1788, Sir Gilbert Elliott describes him as “the only pleasant son of the family, and he is remarkably so”.30 His acquaintances could not understand his passion for books and education; as captain Robert Spencer remarked, “I am a friend of the Earl of Guilford and I respect him, but in my judgement his consuming desire to have large numbers of students and professors with him amounts to madness”,31 “A queer fish, but very pleasant”, commented Charles James Napier after meeting him at a dinner party in 18I9; and, alluding to Guilford’s wide range of languages, he speaks of him as addressing every person in a different language, and always in that which the person addressed did not understand. His reputation for oddity was enhanced by his practice in Corfu of wearing the dress of classical Greece. “He goes about”, protests Napier, “dressed up like Plato, with a gold band around his mad pate and flowing drapery of a purple hue.”33 But Napier and others seem to know nothing of his Orthodoxy.

Yet, hidden though his church membership remained, the earl of Guilford continued faithful to it until the end. In his later years he was certainly a friend of the Russian chaplain in London, father Smirnov, to whom he gave a copy of his Pindaric ode,33 and when he lay dying at the London house of his nephew, the earl of Sheffield, he sent for the Russian priest. In the words of his biographer Andreas Papadopoulos-Vretos:

Perceiving that the last moment of his life was near at hand, he repeatedly asked for the chaplain of the Russian embassy chapel, his old friend father Smirnov, and from his hands he received communion, to the great displeasure of his relatives, and especially of his nephew the earl of Sheffield, in whose house he died. The earl of Sheffield tried in every way to prevent him receiving the ministrations of a priest of a foreign dogma, contrary to that of his forefathers.34

Sheffield’s conduct strongly suggests that he had not known previously that his uncle was Orthodox. Guilford received communion in the presence of two Greeks, his personal doctor from Kephallinia and his valet from Parga; presumably it was from them that Papadopoulos-Vretos learnt the story of his last days. The earl of Sheffield, as Guilford’s heir, did his best to suppress all evidence of his uncle’s conversion; according to Papadopoulos-Vretos, on learning about the existence of an eye-witness account written by Prosalendis, he paid £400 to the owner of the manuscript, on the understanding that it should not be published.35 It did not finally appear in print until a half-century later, in I879.

Such, then, was the fifth earl of Guilford: a British philhellene, but not as the other philhellenes. His devotion to the hellenic tradition extended not only to classical but to Christian Greece. He saw how impossible it is to understand the continuity of Greek history without appreciating the part played by the Orthodox church; nor was he content merely to admire that church from a distance, but himself became a communicant member of it. Even though he never made his action public and so disappointed the hopes of his Corfiot friends that he would initiate an English-Orthodox movement, yet his conversion shows how the Christian east has never ceased to exercise an attraction in the occident, even over members of the eighteenth-century tory aristocracy.

University of Oxford


1 – In G. Williams, The Orthodox Church of the East in the Eighteenth Century (London I868) pp Iv-Iviii.

2 – R. Curzon, Visits to Monasteries in the Levant, with an introduction by D. G. Hogarth (London 1916) pp 333-334.

3 – See his highly readable account of this journey, Notes of a Visit to the Russian Church in the Years 1840, 1841, ed cardinal Newman (London I882).

4 – The family was established at Strathwell by 1545; inventories of the chapel survive from the years 1630, 1753 and 177s. The house was sold by the family in I866, and then or subsequently the contents of the chapel were presumably dispersed. The family name is variously spelt Colnot, Kolnot or Colnett.

5 – See George Tsoumas, “Methodism and Bishop Erasmus”, The Greek Orthodox Theological Review, 2, 2 (Brookline I956) pp 62-73; A. B. Sackett, “John Wesley and the Greek Orthodox Bishop”, Proceedings of the Wesley Historical Society, 38 (Chester I97I-1972) pp 8I-87, 97-102.

6 The chief account of his life is by [Andreas Papadopoulos-Vretos], Notizie [Biografiche-Storiche su Federico Conte di Guilford Pari d’Inghilterra, e sulla da lui fondata Universita Ionia], text in Italian and Greek on opposite pages (Athens 1846). Papadopoulos-Vretos first met Guilford in 1820, and from 1824 acted as librarian for his personal library as well as for that of the Ionian academy. While detailed and on the whole accurate concerning Guilford’s last years and the foundation of the Ionian academy, he provides only vague and sketchy information about Guilford’s early life. On Guilford’s orthodox baptism we have a fascinating first-hand account by his sponsor at the ceremony, [Georgios] Prosalendis; this was edited by [Laurentios S.] Vrokines and published under the title “Anecdotal manuscripts [concerning the baptism according to the Dogma of the Orthodox Church of the English Philhellene Earl of Gildord]” (Corfu 1879). Guilford and the Ionian Academy form the theme of a special issue of the Athenian periodical “Hellenic Creation” (no 3, I949): see in particular the articles by Gerasimos I. Salvanos and Vaso G. Salvanou, “The Ionian Academy, its founder Earl Guilford, its patrons and students”, and by K. A. Diamantis, “The Ionian Academy of Earl Guilford”. In English there is a short account of Guilford’s career by J. M. Rigg in DNB 41 (London I895) pp 164-166, and a fuller presentation in [Z. Duckett] Ferriman, [Some English Philhellenes. VI. Lord Guilford] (Anglo-Hellenic League, London 1919) pp 75-109.

7 – There is some uncertainty about the date: the year is usually given as I79I, but several factors point to 1792. The evidence in Prosalendis is contradictory. He writes that North arrived in Venice on 2 December 1791, left four days later, and then reached Corfu on January 1791 (p 57). Either the earlier date is a mistake for 2 December 1790, or else Prosalendis dates the beginning of the new year from 25 March, in which case North’s arrival at Corfu was in fact on 4 January 1792, by modern methods of dating. Certain evidence favours the second hypothesis. North stayed on Corfu until 3 February, when he left to spend lent on Levkas, proceeding after easter for short visits to Ithaka and Zante. While at Zante, so Prosalendis states, he heard about the ending of the Russo-Turkish War (p. 166). This could be a reference to the preliminary peace signed at Galatz on 11 August 1791, or else to the treaty of Jassy, concluded on 9 January 1792. From Zante North was summoned home by his family: he travelled via Frankfort, attending the coronation of the emperor Leopold (p. 167), and reached England just before the death of his father (p. 168). Something is wrong here: Leopold was crowned on 9 October 1790, that is, before North’s visit to Corfu, whichever year we choose. Perhaps Prosalendis is referring to the coronation of Leopold’s successor Francis II on 14 July 1792. North’s father died on 5 August 1792. If we assume that North left Corfu on 3 February 1791 and Lefkas after easter, it is difficult to fill in the fifteen months between then and his arrival in England shortly before his father’s death. But if we place his visit to Corfu and all the subsequent events in 1792, there is a reasonable time sequence. The account in Notizie p. 5 seq, disagrees at several points with Prosalendis, but is in general imprecise and untrustworthy.

8 – Diary of Nicolas Arliotis, cited by Vrokines in his introduction to Prosalendis,

“Anecdotal manuscripts”, p. 47.

9 – Vrokines recounts the life of Prosalendis (1713-1795) in his introduction, ibid pp I5-36.

10 – Ibid p. 66.

11 – Ibid p. 69.

12 – Ibid pp 74-75.

13 – On the 1755 decree and its background, see [K.] T. Ware, Eustratios Argenti: A Study of the Greek Church under Turkish Rule (Oxford I964) pp 65-107.

14 – Described in great detail by Prosalendis pp 78-143.

15 – Ibid p. 145.

16 – Ibid p. 63.

17 – Petrettinos (1722-1795) was elected protopope in I784, and was re-elected in 1789 and 1794, holding office until his death.

18 – Prosalendis pp 11-12.

19 – Full text in ibid pp 41-43.

20 – Ibid p. 150.

21 – Ibid pp 153-154.

22 – Ibid pp 156-157.

23 – Ibid p. 1б0.

24 – Ibid p. 149.

25 – Ibid pp 160-164.

26 – Theoklitos Pharmakidis, professor of theology at the Ionian Academy during 1824-1825, realised that North was orthodox: see his “Apology” (Athens 1840) p 125, cited Notizie, p. 15. But Pharmakidis is probably inaccurate when he asserts that this was a matter of common knowledge in Corfu at the time.

27 – Entitled “Το Catherine Peacemaker”, this was published anonymously, with a Latin translation (no place or date of publication: ? Leipzig 1792). The text and translation were reprinted with an introduction by A. Papadopoulos-Vretos (Athens 1846).

28 – See Notizie pp 27-29, for North’s reply in attic Greek, accepting this office; he signs himself “an Athenian citizen”.

29 – As he remarked to Papadopoulos-Vretos: “Ah! my child, if I were not the earl of Guilford I would have liked to be a librarian”, Το Catherine Peacemaker, intro p 4. His vast collection of books and manuscripts was dispersed in a series of sales at London during I828-1835. One of the most interesting items, in the sale beginning on 9 November 1835, is no 1795: “A very Curious, Valuable and Extensive Collection of Books in the Modern Greek Language… in all 627 volumes” The auctioneer rightly appreciated the importance of this collection, stating in the sale catalogue: “This is the most Extensive Assemblage of Modern Greek Books ever submitted to Public Sale.” It seems that the collection was acquired by the British Museum. Also in the possession of the British Museum are manuscript catalogues of Guilford’s modern Greek books (Add MSS 8220, 16572), which show that the greater part of the collection was on theological topics. This is evidence of Guilford’s continuing interest in Orthodoxy, although of course he may have collected the books for use in the Ionian Academy rather than for his own personal consultation.

30 – Cited in Ferriman p. 77.

31 – Notizie p. 93.

32 – Cited in Ferriman pp 94-95.

33 – The copy of the first edition of Το Catherine Peacemaker in the British Museum bears the inscription on the inside cover, “Reverend J. Smirnove, with the Author’s most affectionate Respects”, but there is unfortunately no indication of date.


By Nikolaos K. Kourkoumelis

The issue of education in the Ionian Islands at the beginning of the British Protection faltered due to the inability of the authorities to intervene effectively, the indifference of the upper classes to solve the problem and the inability of the lower classes to intervene actively and in an organised manner (Kourkoumelis 2002:151).

The intellect of the islands was formed by people who belonged to the Church or came from higher social spaces and were in possession of some education. It was understood by them that the existence of a high education was necessary in order to become a refuge of Greek letters and arts for the whole region (ibid. 2002:151).

The reversal of the situation required the will of a personality, Frederick North, 5th Earl of Guilford (1766-1827). His involvement in the education of the area began very early, in his first tour of the area (1791-1792), with the vision of creating a higher school in the Ionian area, which would recall the classical studies in the homeland (ibid. 2002:153). A reply letter from Georgios Prosalentis to Guilford, dated 18 March 1792, testifies to the latter’s intentions to establish the Academy. He was consistent in this vision in his subsequent tours (1810-1813). His efforts were focused on strengthening education in Greece, increasing the number of staff who might be interested in this school and attracting personalities who would create the conditions for the support of such an institution. From 11 January 1817, when he inherited his paternal title and property and became a member of the Upper House, he changed his plans, offering scholarships to distinguished Greeks studying in European universities (Konstantinos Asopios, Ioannis Chroni, Theoklitos Farmakidis, Stylianos Spathis, Christoforos Filitas, Giovani Kavvadia, Nikolaos Maniakis, Rocco Pilarino and Dimitrios Schinas), or by attracting personalities who have already completed their studies and were involved in education (Th. Achilleas, Athanasios Psalidas, Andreas Kalvos and Athanasios Politis) (ibid. 2002:154).

Guilford’s involvement in Greek education is an exemplary case of the results of the fascination with classical studies. A graduate of Eaton and Christ Church College, Oxford, he embarked on a romantic wandering in the sites of classical antiquity that he loved. There, meeting the contemporary Greeks, he fused to them all his need to love people, beyond ideas and ruins, which is why he studied the modern Greek language, embraced Orthodoxy and envisioned the revival of ancient Greek education. Testimonies of his contemporaries show him to have an exaggerated philhellenism, which urged him to state sometimes that he is Greek and not philhellenic and other times that he is not like any of his compatriots and that in England itself he is half Greek, to sign as an Athenian citizen and never to part from the ring with the Athenian owl that the Philomuse Society of Athens donated to him. Thus he won the love and trust of the Greeks (ibid. 2002:154-155).

Guilford held the raw materials needed to undertake such a serious undertaking: administrative and organisational skills, ethics and kindness. For their part, the British considered him a prominent figure as an authority for the Greek education of the time (ibid. 2002:155). Of course, in addition to his personal pressures, he had the support of the invisible actions of the Viceroy Prince of Wales George, who appreciated and honoured him with his friendship, and the Secretary of State for the Colonies, Lord Bathurst, who was his cousin (ibid. 2002:154-156). Guilford seems to have obtained the assurance that he would be entrusted with the establishment of the University from Prince George and Butherst, before May 1819. As early as January of the previous year, he had proceeded with the establishment procedures, gathering information from other Orthodox schools, such as the University of Bucharest, founded by Ignatius of Hungary (ibid. 2002:157).

From the autumn of 1819 he began to appear officially as the holder of the title of Archōn (Chancellor) of the Ionian Academy. On 16 October 1819, with the help of Lord Grenville, he met with the Rector of Oxford University and requested a donation to the Ionian Academy library of all books published by the university press. On 25 October, the donation was decided by the Senate, as well as the award to Guilford with the title of Doctor of Laws (CLD). With this meeting, the contacts of the new Academy with the great British universities were inaugurated and it was the first step for its recognition by the other European ones. On 26 October, the Prince Regent honoured him with the grand cross of the Order of Saint Michael and Saint George. After his accession to the throne in January 1820, George IV awarded Guilford the title “Archon” (ibid. 2002:158-159). On 24 February 1820, Maitland sought the approval of the Ionian Parliament to propose to the Senate the award to Guilford of the title that he essentially recognised, as per his wish, as the unpaid coordinator of all education in the Ionian State. On 20 March, Guilford arrived in Corfu. On 25 March, the Senate appointed him “Archon” and on 28 March he took office (ibid. 2002:160).

On 12 April, Guilford submitted a memorandum to the Senate, formally setting out his agenda for the first time. Education had to be divided into three levels. The first belonged to the elementary schools of the cities and the countryside, where religion, reading, writing and arithmetic would be taught. Into the next were the secondary schools of the cities, where Greek, Latin, fine arts, arithmetic, geometry and English would be taught. The Academy, based in Ithaca (ibid. 2002:161), belonged to the third level. In fact, in Corfu, Father Andreas Idromenos stood out, teaching ancient Greek in a secondary school (ibid. 2002:169).

And while in 1821 everything went well with the coveted establishment of the Academy, the outbreak of the Greek Revolution upset the island societies and troubled the British authorities. Following the Conservative government’s policy of neutrality, the Senate passed two extremely strict laws, on 9 April and 7 June 1821, banning all involvement of the Ionians and endorsing imprisonments, exiles and confiscations. These disrupted relations with the residents, who nevertheless refused to comply. The negative climate created by the relentless pursuit of any patriotic movement, suffocating policing, martial law and the execution of patriots now weighed on British-Ionian relations with the Union, even during periods of liberal rule (ibid. 2002). The fact is that Maitland decided not to execute his previous decision, of 17 May 1821, and to freeze the procedures for the establishment of the Academy (ibid. 2002:179). The negative decision forced Guilford to resort to Bathurst. At the suggestion of the latter, on 4 March 1823, Maitland brought the matter back to the Ionian Parliament, presenting his fears and solutions to the problem. In the arguments he used, he stated that the institution originally envisaged in Ithaca, near the rebel sites, would create increased operational and other problems. For this reason, he proposed Corfu as more appropriate, where the Government was able to cede the Headquarters of the Venetian Superintendent in the Old Fortress (ibid. 2002:180). After the convening of Guilford with the views of Maitland, at the suggestion of the Commissioner, it was decided on 29 May to open the Academy within the next year, in 1824, in Corfu (ibid. 2002:181). Despite the solemn announcement of its opening, the public administration did not take care to repair the intended building in the Old Fortress in time, as promised. For this reason, Guilford granted premises of his residence, in the Forestis building, opposite the church of Panagia Spilaiotissa, so that a committee of professors could examine the prospective students there (ibid. 2002:182).

Despite the negative factor of the authorities’ obstructiveness, the issue proceeded thanks to Guilford’s sobriety in dealing with the difficulties, the effectiveness of his decisions and the enthusiasm of those involved in this effort (ibid. 2002:184). In the building of the Academy, in the Old Fortress, the Successive King George, during the celebration of the 50th anniversary of the Union, on 21 May 1914, unveiled a commemorative plaque with the following text: The Ionian Academy was founded in this house by the great philhellene Frederick North, Earl of Guilford, on 17 May 1824. Unfortunately, the whole was set on fire by Nazi incendiary bombs in 1943 (ibid. 2002:189).

On 12 May 1824, the Ionian Senate passed the first statutory law of the Academy. On 17 May with a modular ceremony at the Academy, at the church of Panagia Spilaiotissa and again at the Academy, Guilford made the official opening of the former (ibid. 2002:190-191). The ceremony, as described in the Government Gazette and as stated by the Church-Academy dipole, using the Greek language, the orthodox standard, the eastern calendar and the ancient Greek costumes of teachers and teachers designed by Pavlos Prosalentis, presented a strongly Greek Orthodox character (see Add MS 88900/1/47). [The academic attire, as described in detail in the Government Gazette, was common to teachers and students, with differences in colours, headgear and footwear. The philologists wore a tunic made of dark purple and blue cloak, a white wide-brimmed hat, an imitation of the ancient petasos and specially designed sandals. For the Cadets the mantle was white. The teachers wore red sandals with leggings, a ribbon to hold the hair, a tunic and a cloak in different colours by school. Yellow and crimson respectively for Medicine, green and light blue for Philosophy, light blue and violet for Law (these colours were also present in Guilford’s dress as a Doctor of Law, with the distinctive distinction of a narrow black velvet ribbon embroidered on the forehead with gold laurel leaves and bore the owl in the centre. Of course, the clergy maintained their priestly order (ibid. 2002:219).] The official speaker of the ceremony, Christoforos Filitas, connected the new institution with the Greek past and presented the emblem – the Athenian owl on an olive branch to accompany the name “Ionian Academy” (ibid. 2002:192). The celebration ended with a glorious dinner, given by Guilford for all the officials, in the large hall of the academy, which was intended for a library (ibid. 2002:193).

The syllabus included teachers with a great spiritual scope: father Theoklitos Farmakidis to teach the sacred theology from his own manuscripts, father Neofytos Vamvas to teach moral philosophy, Konstantinos Asopios and Christoforos Filitas to teach philology, Hierodeacon Constantinos Typaldos to teach dogmatic theology, ecclesiastical history and sacred catechism, Andreas Kalvos in general philology, Georgios Tourlinos in agronomy and Pavlos Prosalentis to teach sculpture, painting and drawing. Guilford encouraged everyone – philologists, educators and teenagers – to attend secular music lessons by deacon professor Ioannis Aristides, who delivered, according to the programme, church music lessons (ibid. 2002:222). In addition, he defended more so than the members of the Senate the predominance in the Academy of the modern Greek language (ibid. 2002:229).

Along with the Academy, Guilford organised the Library, the Botanical Garden, the Public School of Fine Arts, the School of Architecture and Calligraphy, the Main Hall, the Restaurant and the Foreign Language Schools. (ibid. 2002:204). Kalvos undertook to organise, record and publish Guilford’s manuscript collection. In the codicle of his will of 13 October 1827, Guilford stipulated that he bequeathed to the Academy all books, manuscripts, scientific utensils and the collection of 20,000 copies of ancient coins (ibid. 2002:205). However, after his death and the Ionian State’s refusal to accept the terms of the codicle, Lord Sheffield’s hereditary nephew demanded the return of those belonging to his uncle, even books from the university library that had not been personally donated to him. The inaction of the Ionian authorities in this case has not been adequately explained. The British authorities had every reason not to want to burden the state budget with the implementation of such an ambitious Greek programme, which would further lead to the creation of a large group of educated Greeks, who later would not be easy to control politically. However, the great responsibilities for the mismanagement of Guilford’s legacy belong primarily to the Ionian Parliament and the Senate (ibid. 2002:206). In addition, the rapid integration of the Botanical Garden in the walled area of the old monastery of Saint Justina in Kastrades (present-day Garitsa) into everyday Corfiot life and its preference for a promenade did not prevent the deterioration of its educational value immediately after Guilford’s death and its gradual neglect (ibid. 2002:208). The same happened at the Public School of Fine Arts after the untimely death of Prosalentis. And the School of Architecture and Calligraphy, headed by Antonios Villas, did not receive any privilege from the administration and therefore withered.

It should be noted that the founding of the Academy was hailed by the Greek revolutionaries as a parallel effort to their own for the reconstruction of the Nation (ibid. 2002:217). However, as a Torry, Guilford was concerned about the spread of the ideas of the French Revolution and feared the possibility of their prevalence in Greece, in which case the policies of Greece would shift. Guilford’s political views are useful in interpreting the Academy’s ideological orientation and the education it offers (ibid. 2002:218-219).

Guilford’s personal radiance, the reputation of the professors’ wisdom, codes of conduct and the academic attire eventually, despite the British comments, gave the Academy prestige and organised the foundations of an academic community that, while its beginning in the European space was completely different, with Guilford’s manipulations, its Greek Orthodox characteristics approached the established European university practices, foreshadowing a harmonious coexistence (ibid. 2002:231).

The Ionian Academy, according to Guilford, did not belong to the Ionian State but to the Panhellenic one and its purpose was not only the education of the inhabitants of the Ionian, but the preparation of the necessary, for the reconstruction of the Greek nation, scientific staff, until the founding of the new Greek state and the organisation of its schools. On the contrary, Commissioner Adam was of the opinion that the aim was the education of the Ionian youth and that the state was not obliged, nor authorised, to establish an institution beyond its needs and capabilities (ibid. 2002:254-255).

Adam’s refusal to comply with the terms of the Guilford’s will and the reversal of all the concessions he had made to him a few months earlier, with the freezing of education costs and the non-ratification of the new seats of the Academy, reveal his intentions to the rehabilitation of Ionian State professors and their alignment with the interests of British foreign policy (ibid. 2002:260).

The formal independence of the Ionian Islands from the British protection regime and their integration into the Greek State, with the union of the two states, deprived the Ionian area of the highest and higher schools, offering the possibility of restoring the national dignity of the inhabitants. 2002:434). The cachexias of the national educational system were strongly presented in the Ionian Islands as well. This is not only due to the misfortune of Greek public education, but also to the lack of ideological framework and the absence, especially by the rural population and the working class, of faith in the value of education. This is primarily the responsibility of the English authorities, who did not want, for political and class reasons, to intensify their efforts to create parameters that would cultivate another mentality, which would favour the development of education and greater participation in it. Of course, the “Liberal Ionian Parliaments” also have responsibilities to some extent, which, considering the noble goals and visions for national restoration, national unity and the Great Idea, put education at the centre of their criticism and included higher education in their playing field, especially the Academy (ibid. 2002:435).

Nikolaos K. Kourkoumelis. Education in Corfu during the British Protection (1816-1864). Athens, GR: Association for the Dissemination of Greek Letters, 2002.


Frederick North – Praise of a Great Philhellene

By Dr. Nikolaos K. Kourkoumelis, Lieutenant General

Two hundred years have passed since the second tour in the area, of the multilingual traveller and collector of antiquities and manuscripts British philhellene, who remained in the national memory as “Lord Guilford”. This is Frederick North, 5th Earl of Guilford (7 February 1766 – 14 October 1827), known until 1817, who inherited the title “Earl” as “Honourable Frederick North”, the youngest son of Prime Minister Frederick North, 2nd Earl of Guilford (1732-1792, during whose prime ministership, 1770-1782, was the War of American Independence).

With Zakynthos, apart from the social relations created by his periodic stay, he is also connected by relations of friendship, protection and collaboration with the intellectual community. He was the patron of Andreas Kalvos, Stylianos Spathis, Georgios Therianos, Nikogiorgos Kokkinis (later metropolitan of Zakynthos Nikolaos), Nikolaos Madrikardis, Spyridon Rosolymos, Spyridon Garzonis, Spyridon Mondinos, Dimitrios Makris, Georgios Tsoukalas, Spyridon Skourtas, Dimitrios Konitopoulos, Panagiotis Fourtounis, Dionysios Varotsis, Spyridon Sidirokastritis, Georgios Varvias, Nikolaos Kourtis, Konstantinos Spathis, Nikolaos Goustis, but also a friend and correspondent of Dionysios Solomos, the abbot of Skopiotissa Konstantinos Logothetis, Dionysios Voultzos and Pavlos Merkatis. Abusively to the Zakynthians who benefited from Guilford must be added Gaetano Grassetti, the second husband of Adelaide Carvella, the supposed “Donna Velata”, who took the position of professor at the Ionian Academy thanks to the brokerage of Dionysios Solomos, who was the bridesmaid at their wedding.

After his studies, Guilford represented Banbury in the House of Commons from 1792 to 1794 and then held the positions of secretary to the Regent of Corsica, Sir Gilbert Elliot (1795-1796) and first Governor of Ceylon (1798-1805). He toured Europe and the Middle East, staying for long periods in Italy and Greece. He particularly studied the Greek Orthodox world and in 1791 in Corfu, embraced Orthodoxy and was named Dimitrios. He also became a member of various European academies and President of the “Philomuse Society of Athens” (1814).

Perhaps during his first tour of the area (1791-1792), that is long before the relevant experiments of the French Republicans, or during subsequent tours (1810-1813), he envisioned the establishment of a higher school in the Ionian Islands with which the classical studies would be revived in the homeland and Greece would regain its ancient splendour. This vision defined his whole life. So when, after the death of his second-born brother, he inherited his paternal title and property (approximately 11,000 British pounds per annum), increasing his political and economic potential, he focused his efforts on strengthening education in Greece, on the financial support of those who wished to complete their studies and to attract personalities who, either individually or through scientific associations (such as the Philomuse Society of Athens and the British Academy of Zakynthos) would create the conditions for support of such an institution.

After the settlement of the British in the region, the establishment of the British protectorate “United States of the Ionian Islands” (1815) and the granting of the Constitution of 1817, he changed tactics and now offered scholarships to distinguished Greeks studying in European universities (K. Asopios , Th. Farmakidis, Chr. Filitas, N. Maniakis, I. Chronis, D. Schoinas, Sp. Trikoupis etc.), or attracted personalities who had already completed their studies and were engaged in education (A. Kalvos, St. Spathis, T. Achilleas, A. Psalidas, A. Politis etc.).

Prior to May 1819, he received from George, Prince of Wales and regent, and the Secretary of War and Colonies Lord Bathurst the assurance that he would be entrusted with the establishment of the University in Corfu, provided for in article 23 of the 1817 Constitution, a fact that was confirmed in January / February 1820 with the award of the title “Archon, Chancellor of the project University” and the Grand Cross of the Order of Saint Michael and Saint George. Following this, on 25 March 1820, the Ionian Senate, at the suggestion of the High Commissioner, Lieutenant General Sir Thomas Maitland, appointed Guilford “Lord” of education, a virtually unpaid coordinator of all public education and not just the university.

Guilford’s involvement in Greek education is an exemplary case of the results of the fascination with classical studies. A graduate of Eaton and Oxford, he had become a man in the climate of the so-called “British Enlightenment”. With his tours, however, he had created his own theories. In addition to his warm philhellenism, which urged him to declare that he was “Greek and not Philhellenic” and made him enthusiastically accepted by the Greeks, Guilford had the raw material to undertake such a serious undertaking: political access, huge fortune, administrative and organisational skills, ethos and noble character.

After much adversity, raised by the protectorate and Maitland himself, Guilford organised public education in the Ionian State, creating three cycles of education: Lower, Middle and Higher. In the lower one, attended by boys and girls in all the big villages and cities, he introduced the peer teaching system of Bell and Lancaster, as harmonised with the Greek needs by his collaborator Athanasios Politis. In the Middle he created eight “secondary” schools in the capitals of the islands and Lixouri. In the Higher he operated a university, the “Ionian Academy” (the first of the European type in the Near and Middle East) with four faculties: Theology, Law, Medicine and Philosophy, inviting his old fellows to teach: I. Karantinos, N. Pikkolos, K. Asopios, Th. Farmakidis, Chr. Filitas, G. Therianos, N. Maniakis, G. Ioannidis, I. Louzinian, A. Politis, A. Kalvos, St. Spathis, K. Typaldos-Iakovatos, P. Karousos, St. Maratos, I. Aristidis, G. Tourlinos, St. Pylarinos, G. Sordinas. At the same time he organised institutions supervised by the university: the University Library (under the direction of Andreas Papadopoulos-Vretos), the Botanical Garden (under the direction of Stylianos Spathis), the Public School of Fine Arts (under the direction of Pavlos Prosalentis) and the School of Architecture and Calligraphy (under the direction of Antonios Villas). At the same time, the Student Restaurant and the Foreign Language Tutoring Centres operated.

Guilford had acquired a large personal collection of books, publications, and manuscripts. He submitted these to the Academy so that with donations from Greeks and philhellenes and the existing in Corfu from the period of the Ionian State “Library of the Nation” to create a large University Library. He appointed Andreas Kalvos responsible for the cataloguing and publishing of the manuscripts. After his death, the library was handed over to the representatives of the “Archon”’s heir (his nephew by his sister) Earl of Sheffield, thanks to the commissioner Sir Frederick Adam, who did not comply with the provisions of Guilford’s will, who sold it in London in seven auctions between 1828 and 1835. Many of them, fortunately, were bought by the British Museum and are now available to researchers.

Guilford’s personal radiance, the reputation of the professors’ wisdom, the staff’s codes of conduct, the teaching of the modern Greek language (which he warmly endorsed in his addresses to the Ionian Senate consisting of Greeks) and the archaic university attire, despite the British comments that circles of the protectorate provoked, gave prestige to the Ionian University and organised the foundations of a special university community in the European region. Thanks to Guilford’s manipulations, its strong Greek Orthodox characteristics resembled the established European practices, foreshadowing a harmonious coexistence and a brilliant development. The historical approach of these two factors at the University of Corfu, is directly related to its founder, whose presence extended beyond the teachers and at social and political levels, produced models of behaviour with Hellenism and Orthodoxy as its main elements and built the mentality of a large social group. This group very soon redefined the spiritual, social and political parameters of the island societies in highly national and patriotic directions.

The complete changes, which had as their first goal the Greek character of the institution and the regression, which followed Guilford’s death, but also the possibilities given to the Protection to reformulate its original question whether the Greek Ionian University is useful to it, are the strongest evidence of the value of Guilford’s presence at the Archonship of the Ionian Academy and the Greekness of his intentions. The Protectorate’s objections to the operation of a higher education institution as Guilford intended it are summed up in the views of Commissioner Adam “…all his aspirations are Greek and there is nothing in the whole institution that can strengthen, to a minimum, or improve, the relations between the protected and the protective force…”

Today the memory of this great man is honoured in Corfu with a main road, the marble statue that has been erected in the municipal thicket and his portrait in the new “Ionian University” (The two busts and the portrait that existed in the old Ionian Academy were destroyed by the arson of 14 September 1943, caused by the Luftwaffe air raid). In “blissful Zakynthos”, where the monuments are systematically desecrated and the names of the streets are abused, fortunately there is neither a road nor a monument in his honour.

This article was published in the hyperlink www.ermisnews.gr.


The Ionian Academy:

The Chronicle of the Founding of the First Greek University (1811-1824).

By Helen Angelomatis-Tsougarakis

The Ionian Academy was a real Greek university, because that is how its founder, Frederick North, 5th Earl of Guilford, envisioned it. It was an institution that addressed all Greeks and aspired to be the centre of the rebirth of Letters and Sciences in Greece. It was manned with teaching staff, the majority of whom were Greeks, and its main language was Greek (Angelomatis-Tsougarakis 1997:1).

The anecdotal material comes from Guilford’s personal archive, which is scattered in libraries and archives in England and Greece (British Library, Bodleian Library, Centre for Kentish Studies, Corfu Guilford Archive), but also from the correspondence of other persons, as well as from official reports, references and documents in the Public Record Office of London and the Archive of the Ionian Senate in the Archives of the Prefecture of Corfu and in the National Library of Greece (ibid. 1997:2).

Guilford’s interest in establishing schools in Greece had been manifested in actual fact since 1791. On his first voyage to the Ionian Islands and the west coast of Epirus he had founded one school in Preveza and one in Mani. It also seems that he had expressed interest in establishing a school in Corfu, judging by a point in the letter of 18 March 1792 sent to him by Georgios Prosalentis. […] The first seed of the idea of founding a Higher School in the Ionian Islands seems to have been implanted in his mind in 1811, when he visited Ithaca again almost 20 years after his first voyage. […] In a letter from Constantinople dated 30 May 1811 to his son-in-law Lord Sheffield, he writes that the people of Ithaca were eager for the establishment of a High School on their island. The intense desire of the Ithacans obviously started the British philhellene, who was an ardent supporter of any form of education, as evidenced by the earlier establishment of schools in Greece and Ceylon (ibid.1997:3).

Guilford’s first securely dated actions for founding of a university took place almost simultaneously. On 8 April 1813, while waiting for his departure from Zakynthos for England after the end of his long voyage to the Eastern Mediterranean, he wrote to his son-in-law Lord Sheffield asking him to prepare the ground for a proposal he intended to make to Lord Bathurst. and former British Foreign Secretary, and Lt. Castlereagh, his successor in the same ministry. He wanted to suggest to the British government to allow the most educated Greeks to settle in Ithaca to set up an Academy there. This would be done without state burden. And he added to his letter: “It is sin and shame that no protection has been afforded by us to Greek Literature since we have had the Islands” (ibid. 1997:4).

Guilford should have considered that he would easily secure the approval of his government for the establishment of a Higher School, because before leaving Greece he was already busy finding suitable teachers for its manning (ibid. 1997:6).

[In 1811] Gregorios Konstantas praised Guilford’s “most beneficial and thiophilic” work, stating that anyone who collaborated on it would have the blessing of all Greeks and “other philanthropic nations” (ibid. 1997:8).

Guilford was first informed of the names of Konstantinos Asopios and Christoforos Filitas, who later became his fellow scholars and later professors of the academy, by the recommendations of Nikolaos Zografos in a letter dated 22 November 1815 from Trieste (ibid. 1997:14).

Guilford sent a letter to Maitland from Rome on 6 February 1816 (Centre for Kentish Studies, Guilford’s Papers, U471 C116/5), expressing clearly and honestly his feelings for Greece, his plans for the establishment of the university in Ithaca and his views on issues of British educational policy in Zakynthos (ibid. 1997:18). He also referred to the ancient plan to gather in Ithaca scholars Greeks who were scattered all over the world – “to contribute their talents and their labour to the formation of a national University, within the magic circle of their country, and under the protection of a powerful and enlightened Government” (ibid. 1997:20).

In his dissertation, The Political Situation of the Ionian Islands, which he wrote in London in 1817, Ugo Foscolo mentions Ithaca as the most suitable place to host the university, because it was the least crowded of the islands and less influenced by foreign customs and traditions. (ibid. 1997:23).

An undated and unsigned document, written in Italian, entitled “Alcune idee sulle Scuole Elementari e su di un Collegio negli Stati Uniti delle Isole Ionie” (Some ideas on Elementary Schools and a College in the United States of the Ionian Islands) (Corfu Guilford Archive, FIX 12), is the first plan for public education and undoubtedly authored by Guilford (ibid. 1997:25).

According to Guilford, public education should embrace all Greek youth of every class (ibid. 1997:27). In addition, he considered it appropriate to organise a girls’ school under the guidance of women, where the appropriate arts and the principles of religion and ethics would be taught (ibid. 1997:28).

Guilford acknowledged that the most important thing for public education was to create a library with the necessary books for students (ibid. 1997:31).

The section of proposals of the plan for public education in the Ionian Islands closed with the assurance that any disadvantages would be forgivable due to his immense love for the Greek nation (ibid. 1997:33).

Guilford aspired to organise the university in the best possible way, so he collected information about the existing regulations of other universities, such as the School of Bucharest and Chios (ibid. 1997:35).

Kapodistrias called Guilford in his letters (British Library, Add. Ms 41535) “our great Greek” (ibid. 1997:40).

In a letter to Sheffield’s son-in-law dated 19 May 1819 (British Library, Add. Ms 61983), Guilford referred to the university as “my University”, indicating how he perceived it; it was for him a creation. his work (ibid. 1997:41).

In 1819 Guilford was appointed Chancellor of the University of the Ionian Islands by the Viceroy of Britain. On this occasion it was proposed to the Assembly of the University of Oxford, of which he was a graduate, to be awarded the title of Doctor of Civil Law with a diploma (CLD), and to donate to the library of the Ionian Academy all the books printed by the university press and fell into its interests (ibid. 1997:42). This information was published in journals – The Gentleman’s Magazine, from July to December, 1819, vol. LXXXIX (being the 12th of a new Series), London 1819, pp. 443-445 and Révue Encyclopédique de Paris, vol. III, August 1819, p. 372.

A. Papadopoulos-Vretos writes that, as Athanasios Politis himself told him, the amount he received from Kapodistrias was 5,000 francs [to buy the equipment of a Chemistry laboratory] (Mémoires biographiques, Paris 1837-1838, vol. I, d. 136).

In a letter from Venice on 25 January 1819, Guilford advised Asopios to study in Gottingen the “analytical method of Europe” in the teaching of ancient classical writers, with a view to enabling the future introduction of Greek space (ibid. 1997:46).

In 1819, Guilford, through Asopios, secured the collaboration of Theoklitos Farmakidis [as a theological teacher at the Academy], with whom he had met in Vienna (ibid. 1997:46).

Farmakidis introduced Stylianos Spathis [as a medical teacher at the Academy] to Guilford (ibid. 1997:49, 56).

According to Georgios Typaldos-Iakovatos, Asopios and Filitas undermined the recruitment of Athanasios Psalidas, their old teacher, as they viewed with suspicion the recruitment of Konstantinos Oikonomos and Benjamin of Lesbos. Their attitude probably reflected a perception similar to that expressed by Nikolaos Zografos’ letter to Guilford on 22 November 1815 from Trieste (Centre for Kentish Studies, Guilford’s Papers, U471 C10/2 and C115/62), which radically separated the new generation of scholars educated in Europe from the teachers of the older generation (ibid. 1997:54). Asopios may have reacted to the hiring of certain scholars but at the same time mediated for the selection of others from his own environment, well-educated as well, such as Filitas and Konstantinos-Kyrillos Liverios (ibid. 1997:55).

Georgios Ioannidis, who had been introduced to Guilford by letter from Paris in 1820, was included as a mathematics teacher at the Academy (ibid. 1997:57).

In 1820, Guilford undertook the expenses of studies in Paris of Ioannis Karantinos, who at the end of his studies collaborated with the Academy (ibid. 1997:58).

The choice of the British government as early as 1813, which Maitland had adopted, but not the desired solution for Guilford, was that the University would be based in Kefalonia (ibid. 1997:66).

On 7 March 1820, Konstantinos Logothetis, abbot of the monastery of Skopos in Zakynthos, wrote to Guilford offering his monastery, which had many buildings, to become “a common lyceum” (ibid. 1997:68).

On 12 February 1820, Guilford toured the islands to inspect the schools and to finally decide on the seat of the academy. He himself described his journey and the academy in a letter to his son-in-law, Lord Sheffield, written in Ithaca on 22 March (British Library, Add. MS 61983, p. 73). The earl wrote that Agios Georgios of Kefalonia was a place completely unsuitable for the seat of the academy. He still considered Ithaca as the appropriate place for this purpose (ibid. 1997:69). Immediately after his return to Corfu, on 12 April 1829, Guilford submitted an extensive memorandum to the Secretary of the Senate, Sidney G. Osborn (G.S.A. Corfu Department, Ionian Senate Archive, Guilford – Educational, file 1. no. 6), in which he set out the results of his tour and his plans for the academy. Corfu, as the capital, had advantages, but was unsuitable as a source of temptations that distract students from strict ethics and intensive study and the harsh economy (ibid. 1997:71). Kythira was remote and Paxoi were small. Ithaca presented all the advantages of the other islands without the disadvantages (ibid. 1997:73). Although Ithaca was not chosen in the end, it was a fact that the whole of Europe, and especially England, had a great interest in it (ibid. 1997:74).

Although, as he stated, Guilford did not intend to make the ancient Greek language the colloquial of the country, nevertheless, he always considered as the main goal of the institution the progress and the dissemination of its knowledge (ibid. 1997:76).

Guilford attached great importance to the issue of discipline and wanted to secure in time the legislation that would give senior academic teachers investigative jurisdiction to immediately stifle any indiscipline and any phenomenon of anomaly and irregularity (ibid. 1997:78)

Maitland’s approach to the academy under establishment was malicious in order to undermine Guilford (ibid. 1997:85).

Maitland’s letter to Bathurst from 20 October 1820 (G.S.A. – Ionian Senate Archive, Guilford – Educational, vol. 1, no. 9) contains the first clear hint of the reaction of a portion of the noble Ionians to the plan of founding the academy, a reaction that continued in the following years in a much more intense and obvious way (ibid. 1997:86).

Guilford was not optimistic about the fate of his proposals; he knew there were reactions, but that did not deter him. In a letter of 27 December 1821 to D. G. Schoinas (Corfu Guilford Archive, Φ V 17) he expressed doubt whether the government would adopt his proposals because of “the Erinyes, the Demons and the Satyrs who found the time to pour out against the poor institution and its commander” (ibid. 1997:91).

For the construction of the academy in Ithaca, Guilford had seen, as he writes in a letter of 27 March 1821 to his sister (British Library, Add. MS 61983, pp. 112-123), a plan he had made for this purpose. Pitsamanos, but did not intend to follow it. He preferred to build his own with the help of the English engineer John Hulme, using as a basis a rough drawing by the famous architect and traveller Charles Robert Cockrell (1788-1863) (ibid. 1997:92).

The building was of Doric style, with a portico in front of the main entrance. The layout of the 11 classrooms was around 18 columns. At the back of the building there was a meeting room and a library. The amphitheatre is not depicted, since it had not been designed yet (ibid. 1997:93).

From the topographic diagram it appears that the intended area for the University was enclosed to the east by the road leading to Vathy and to the west by the road to Perachori (ibid. 1997:94).

Next were the events in revolutionary Greece to have a negative effect on the progress of the plans for the academy. The possibility of riots in the Ionian Islands alone presented an excellent pretext for the suspension of work for the academy (ibid. 1997:94).

On 14 May 1822, by order of Maitland and under the pretext of the events in Greece, the decision to purchase land for the establishment of the Academy in Ithaca was revoked (ibid. 1997:96).

It is said that Guilford did not see the outbreak of the Greek Revolution with pleasure, because, if nothing else, it caused all his plans for the Academy to be overturned. Moreover, an extremely conservative himself, he could not see with a good eye an uprising, much more so since he believed that the road to the rebirth of Greece had to first pass through education and the previous rebirth of letters and arts. Despite these claims, archival information provides a different picture and proves that his attitudes towards the Revolution were completely different (ibid. 1997:98).

One of the sources states that Guilford was one of the persons that Petros Ipitis met in London to ask for his assistance in the Struggle, which he promised him (ibid. 1997:99).

Guilford’s writings show his dislike of the Filiki Eteria, as well as that of most of his contemporaries in Britain for all sorts of secret societies (ibid. 1997:101).

In collaboration with Spyridon Trikoupis, Guilford was one of the pioneers of the formation of the English party in 1824-1825 and supported the candidacy of Leopold of Saxe-Coburg, or Duke of Sussex, for the throne of Greece (ibid. 1997:101).

In 1826-1827 Guilford is said to be involved first in the issue of the election of Kapodistrias as Governor and then in the attempt to financially support the body of Church during the siege of the Acropolis and then after it (ibid. 1997:10).

In a letter of his to Alexandros Mavrokordatos written in Zakynthos on 1 March 1823 in Greek, Guilford writes: “I believe, and I am probably sure, that the homeland wants and from now on is guided by the same spirit of wisdom and stability, which attracted all the philhellenes with the most useful and safe hopes. The bravery of Greece destroyed the bad preventions of those who thought that it had fallen from its old heroism. Now it is up to her to refute and the prevailing idea in many, that the struggle she underwent is based on dangerous and turbulent bases, bases very subversive for her true happiness.” (ibid. 1997:102).

Guilford’s attitudes towards the Struggle are presented positively, albeit diplomatically. The tone of the instructions regarding the ideological identity of the Revolution is clear (ibid. 1997:102).

On 6 March 1823, Maitland officially proposed the revocation of the decision for the establishment of the Academy in Ithaca, indirectly expressing his preference for Corfu as a suitable place for its establishment (Papadopoulos-Vretos 1846:67). Forced by the circumstances, Guilford had to adapt to the new facts (ibid. 1997:111).

The reaction especially of the nobles of Corfu to the choice of an Ionian Island, as the seat of the Academy, became the reason for the abandonment of the original plans for Ithaca and determined the decision of Maitland for Corfu. And when the Academy started operating in Corfu, the nobles did not send their children to study there. (ibid. 1997:112). The Ionian aristocracy sabotaged Guilford to condemn the future Academy to decay (ibid. 1997:113).

The Legislative Corps took a decision on 29 May 1823 authorising the government to open the Academy in Corfu (Gazzetta, no. 284, 26 May / 7 June 1823 / Angelomatis-Tsougarakis 1997:126).

Classes were still held in the old private dining room of the Commissioner. […] The establishment of the Academy in the Old Fortress took place in January 1824, after Maitland’s death and with the approval of the new Commissioner Sir Frederick Adam. In a letter to his sister dated 18 December 1823, Guilford stated that he was going to move the next one to his new apartment in the Old Fortress together with Trikoupis and Lusignan. In his old apartment, in Forestis’ house next to the church of Spilaiotissa, lessons were already taking place and it is not known when they stopped (Papadopoulos-Vretos 1846:74-78 / Angelomatis-Tsougarakis 1997:136).

Although Guilford liked the idea of ​​free education, he understood Maitland’s view that students should pay a fixed tuition fee to each teacher because that would stimulate his efforts (ibid. 1997:141).

In the Ionian Islands, the old view prevailed that Greek was the language of the uneducated people and Venetian was the language of the aristocracy (ibid. 1997:154).

Guilford believed that in no other part of Europe could one learn the Greek language so correctly and quickly. […] Such an institution was undoubtedly necessary (ibid. 1997:155).

Guilford considered that the future development of the Academy would be positive and hoped that he would convince the new Commissioner that with a little effort and moderate expenditure on the part of the government would ensure the operation of an institution absolutely necessary for the happiness of the people of the Ionian Islands, which would contribute a lot to the progress of knowledge and would honour his administration (ibid. 1997:156).

In a letter to Lord Bathurst dated 25 January 1824 (Corfu Guilford Archive, Φ V 3 / Historical Manuscripts Commission: Report on the Manuscripts of Earl Bathurst, preserved at Cirencester Park, pp. 562-563), Guilford refers to the reluctance of nobles to make education accessible to the middle classes through the national language (learning should be kept out of the reach of the middling classes by means of the national language). In the following letter from 6 February 1824, he corrected that the opinion of the nobles and the powerful of the land was gradually changing and that it was expressed more favourably for the Academy (ibid. 1997:157).

Every day the number of students increased and their progress in all areas was great. All this consoled Guilford, encouraged him and connected him even more with the Academy (ibid. 1997:158).

G. Typaldos-Iakovatos blamed the Academy for the difficulties faced by the government. “And what is this government doing that is not heard, while the Academy opens with such a bang in its territory? It was silently bullying to spoil what zeal and philogeny were building. Every other government did not want to endure the seizure of the glory of letters; but not this one, but it was not ashamed to publish in its newspaper the other language that it expects everything from the generosity of the Earl of Guilford.” And below he accuses the Corfiots. “The people of Corfu viewed with incomparable insensitivity the Academy at their place, while its reputation was contradicted in all the other Hellenism. They did not want to understand that they now had to be completely Hellenic, that they had to wean their children from foreign milk.” (ibid. 1997:159).

On 24 May 1824, the decision of the Legislative Corps for the establishment of the Ionian Academy was taken and it was published on the same day as its official opening ceremony. The first article stipulated that four Faculties would operate in the Academy:1. Theology; 2. Law; 3. Medicine and 4. Philosophy. The second article stated that the government reserved the right to determine the number of seats for each of them. The third article defined the number and names of the authorities and organs of the Academy: Archon, Superintendent, Archimandrite, Lawyer, Doctor, Orator, Chief Secretary, Arch Guardian, Librarian, Archivist and Guardian (ibid. 1997:172).

The Academy was inaugurated on 29 May 1824 (ibid. 1997:173).

In a letter to Sidney J. Osborne on 24 May 1824, Guilford proposed that the office of Curator goes to Karantinos, that of Rector to Filitas and that of General Secretary to Lusignan, as well as approve the construction of the Academy seal and a staff as the emblem of authority, which would be borne by the Archon of the Academy during the exercise of his duties (ibid. 1997:173-174).

In a government decision of 15 November 1824, the University is mentioned as an Academy (ibid. 1997:173-175).

After Guilford’s death, those who reacted to the founding and operation of the Academy found the opportunity to undermine it (ibid. 1997:176).

The students of each Academy will wear a separate academic uniform, the “tribuna”, which will separate them from each other and from the citizens. The professors will also wear a similar academic dress in the traditions and ceremonies, the Academician will be particularly distinguished because he will “bring more insignia” (ibid. 1997:182).

On 17 May 1824, Guilford submitted to the government the draft for the Organisation and Regulations for the Academy (ibid. 1997:183). The Ionian Academy would include four Schools: 1. Theological, 2. Law, 3. Medicine and 4. Philosophy. Each School would give the following degrees: 1. Doctor, 2. Master of Arts and 3. Bachelor. Students would generally be called Philologists, except for those students of Theology who have been ordained and would be called Readers. Those young people who did not have the required level of knowledge of ancient and modern Greek would be called Ephebes and would be under the supervision of the preparatory teacher. The principles of the Academy would be the following: 1. Chief Physician, 2. Superintendent, 3. Archimandrite, 4. Lawyer, 5. Chief Physician, 6. Orator and Dean, 7. Secretary, 8. Arch Guardian and 9. Guardian. The Senate would consist of the Archimandrite, Lawyer, Chief Physician, Orator, Secretary and Arch Guardian with the Curator as President. The Archon would be the head of the administration of the Academy and his position would be unpaid. The Superintendent, who would be one of the teachers, would be appointed each year by the government, before the feast of the Ascension, on the recommendation of the Archon. The Archimandrite would be the head of the ecclesiastical organisation of the Academy and president of the assembly of the Theological School. The Guardian would chair the assembly of the Law School. The Chief Physician would be the chairman of the assembly of the Medical School. The Orator and the Dean would be one of the philologists and his office would be rotated by the professors of Greek Philology. He would give all the speeches on behalf of the foundation. He would introduce those who were going to receive a degree, make the appeals, arrange the ceremonies and take special care of the examinations for obtaining a degree and the observance of the formulas and regulations of the institution. The Secretary would co-sign all the acts of the institution and carry out all his correspondence. The Arch Guardian would be responsible for maintaining order at the institution. (ibid. 1997:184-185). The Guardian would be responsible for the care and guarding of the Academy mansion. The Archivist would keep the minutes of the Commencement, the Curator and the Academy. The Crier would serve the needs of the Academician (sic), the Superintendent and the Arch Guardian. They would wear a classic garment and bear a white staff as a symbol of their place. A candidate student at the Ionian Academy could be any person of any country, or religion, provided that he would prove that: 1. He has reached the age of 14, 2. He has the financial means to maintain her/himself properly in Corfu during of her/his studies, and 3. He is a person of good character and good reputation (ibid. 1997:192). At the appointed day and time of the examinations, the Commencement would be held behind closed doors, possibly in the presence of specific guests – the Commissioner, members of the Senate and the Supreme Court and those who had received a doctorate from the Ionian Academy. The candidate would come and be examined by the members of the School of which he requested to receive the degree. After the examination, all guests, as well as the candidate, would retire and the School would decide. If someone answered extremely well he would be called “Eligible”, if less well, but still above average “Scholar” and if good enough to receive a degree “Scientist”. If he was rejected because he was completely inadequate, he could return next year. The day after the exams, the Academy would meet in the ceremonial hall chaired by the Archon. The Orator and the Dean would introduce in order the candidates, first the Eligible ones, then the Scholars and finally the Scientists, who would receive from the Archon’s hands the chlamys (toga) with the colour of their School to surround it. Then the Archivist would give everyone their degree. Those wishing to receive the title of “Perfect” would have to apply for it after one year and undergo a similar examination, unless the candidate had to demonstrate some proof of exceptional value. The Perfect would receive the tribonion (himation) from the hands of the Archon. The Archon would award the title publicly with a ribbon that would have the colour of the corresponding School (ibid. 1997:194-195).

The acts for which it was necessary to impose punishment with limited time and intellectual work in the Old Fortress were the following: 1. Creating and spreading falsehoods for any member of the Academy; 2. Provoking and conducting a duel; principles of the ruling class, government and ethics, whether disrespectful, immoral, or insurgent debates; 4. Establishment of any secret society; 5. Participation in gambling; 6. Intoxication; disrespect for the superiors of either the Academy or the State, and disobedience to their legal orders; 9. Lack of respect for superiors; 10. Obvious and violent resistance to academic principles; 11. Encouragement of younger students 12. Debt settlement of more than one hundred tallera without the express authorisation of the parents, guardians, or the Archon of the Academy; 13. Breach of peace; 14. Breach of peace of the families with whom they lived by attempting to have illicit relations with the women of the family (ibid. 1997:198-199).

The Academy will have an emblem, something like a coat of arms, to be engraved on its seal and on what belonged to it. For this purpose, a glaukê (owl) would be suitable to hold a laurel branch in the nails of the right foot (ibid. 1997:201).

Guilford instructed Pavlos Prosalentis to design the ancient academic attire with separate colours that each School would wear (ibid. 1997:202).

Guilford’s sudden death resulted in the abandonment of the Organisation that he wanted to apply to the Academy (ibid. 1997:204).

On 29 May 1824, the official opening of the Ionian Academy took place. […] The opening ceremony took place with all formality. […] The ceremony is known from the publication of its description in the Gazette, which is accompanied by the well-known charming copperplate of the procession (ibid. 1997:205).

Guilford recounts the important day for him in a letter to his sister Anne written at Otranto on 1 June 1824 (British Library, Add. MS 61983, p. 129). He wrote that the ceremonies were impressive and described his attire and the events that took place:

“My garment, as I wrote to you in my last letter, was made of purple cloth and was very ancient and was fastened to my right shoulder with a gold button. My undergarment and cloaks were also completely ancient. However, instead of Odysseus’ hat, I wore around my head a narrow black velvet ribbon embroidered on the front with gold laurel leaves and a golden owl. At 8.30 in the morning I went in procession, led by the three criers, the leader of whom was holding the staff with a gilt-silver owl on top, and six professors in their academic clothes but without the ribbons on their heads, except for Politis and Filitas, who wore them since they were already doctors, in the great hall of the Academy, which was packed with all the officials of both genders. After I took my seat on a raised pedestal with the teachers standing to my right and left in threes, standing in front of their seats, the proclamation of the government announcing the establishment of the Academy was read. Then, I asked for the non-doctoral professors to retire, and, after sitting in my throne between Politis and Filitas, I asked them if they approved of the increase in the number of our colleagues, and then if I had their approval to award the doctorate of Theology to father Andreas Idromenos. After giving their consent, I asked Filitas as the public Orator and Dean of the ceremonies to lead him inside, which he did with a short appropriate speech. Then, I got up and put the black ribbon on his head, saying at the same time in ancient Greek that I was doing this for the development and promotion of science and for the greater glory of our Academy. After that he took his place on my left as Archimandrite. § I then repeated the same procedure with father Theoklitos Farmakidis. After awarding the purple wreath of Law to Balfour, and the blue wreath of Philosophy to Karantinos and the other four – Asopios, Piccolo, Lusignan and Ioannidis. Then, Filitas eloquently spoke in modern Greek about the fortunes of Philology in Greece and the benefits it would receive from our Foundation, and when it was over, I got up and said in modern Greek that the day had really arrived that we have all been waiting with impatience and desire for so long, and that, to the extent that our weak spirit could judge, it was truly a happy day. But in order to be truly happy, with the spread of piety, morality and learning, we must pray to the Father of Lights, to whose temple we are headed. § Then we went in procession to the Diocese, where the Metropolitan made an official eulogy, with appropriate prayer and great solemnity, and we returned to the palace of the Academy, where the Assembly made some decisions. At 3 I had lunch with 96 men, the most official of the land. The meal was the best of its kind I have ever seen and cost me 120 pounds. Thus, the whole official celebration ended and I stopped the operation of the Academy until November 1st. Everyone seemed extremely happy and without any mocking disposition. If you come to Corfu, you will see something similar next November, because every year we will start the academic year with an ecclesiastical ceremony, although not as nice as this one, and I will announce one or two doctors with the exact same procedure. § Karantinos was appointed Curator for the next year. He sits next to me and wears for distinction on his head a black velvet ribbon adorned with silk myrtle leaves, but without the owl. It suits him beyond any imagination. Filitas in his brown robe as a doctor of Philosophy was the most well-dressed of all with his neck naked in a truly ancient manner.” (ibid. 1997:206-208).

Angelomatis-Tsougarakis, Helen. The Ionian Academy: The Chronicle of the Founding of the First Greek University (1811-1824). Athens, GR: Little Romios, 1997.


Ένας Επετειακός Χαιρετισμός

Με το παρόν λεύκωμα, τιμούμε τη 200ή επέτειο της Ιονίου Ακαδημίας, που ίδρυσε ο μέγιστος φιλέλληνας Λόρδος Φρέντερικ Νορθ, 5ος κόμης του Γκίλφορντ, το 1824.

Γνωστή πλέον ως Ιόνιο Πανεπιστήμιο, αυτή η Ακαδημία ήταν το πρώτο ελληνόφωνο ακαδημαϊκό ίδρυμα της νεότερης εποχής. Ο Γκίλφορντ οραματίστηκε τη δημιουργία μίας ελληνικής ακαδημίας· την οποία επρόκειτο αποφασιστικά να επιτύχει στα Επτάνησα, ένα μέρος που είναι τόσο σκληρό και τραχύ όσο και μαλακό και υπέροχο.

Η εναγκάλιση αυτού του ευγενούς Άγγλου του Ελληνισμού, μαζί με τη θρησκευτική του Ορθοδοξία, ενεργοποίησε όλα τα μεγάλα του επιτεύγματα. Και, έτσι, ιδρύθηκε από αυτόν, σε έκδηλη και απτή μορφή, η πρώτη μεγάλη πολιτιστική γέφυρα μεταξύ Ελλάδας και Ηνωμένου Βασιλείου.

Ο Γκίλφορντ είχε επίσης δημιουργήσει μια πολύ εκτεταμένη βιβλιοθήκη που περιελάμβανε σπάνια βιβλία και χειρόγραφα που θεωρούνταν εξαιρετική, ακόμη και κατά τη διάρκεια της ζωής του. Πρόθεσή του και δεδηλωμένη επιθυμία του ήταν να τη στεγάσει στην «ιδική του» Ιόνιο Ακαδημία, μέσα στην ψυχή της Ιθάκης, της πατρίδας του Οδυσσέα.

Ωστόσο, αποδείχθηκε ότι οι συγγενείς του Γκίλφορντ ατίμασαν αυτήν την ετοιμοθάνατη επιθυμία, όπως αναφέρεται στη διαθήκη του. Αλλά η μοίρα ήταν με το μέρος του, παρά την ηθική αυθαιρεσία των κληρονόμων του στην αντιμετώπιση των επιδράσεών του, καθώς αυτά τα πολυτιμότατα βιβλία και χειρόγραφα διατηρούνται στη Βρετανική Βιβλιοθήκη. Και αυτό διότι η μοίρα αποφασίζει ορισμένα πράγματα παρά τις ανοησίες του ανθρώπου.

Διότι, εάν η βιβλιοθήκη του είχε παραμείνει στο κτήριο της στην Παλαιά Πόλη Κερκύρας, θα είχε υποστεί την ίδια καταστροφή από φωτιά της θρυλικής προτομής του Γκίλφορντ του Προσαλέντη, η οποία, μαζί με το κτίριο στο οποίο στεγαζόταν, καταστράφηκε ολοσχερώς από την εμπρηστική τρομοκρατική βομβιστική επίθεση της γερμανικής Λουφτβάφε στην Κέρκυρα, κατά τη διάρκεια εκείνης της φρικτής νύχτας της ιδικής της «Γκερνίκα», στις 13 Σεπτεμβρίου 1943.

Χαίρομαι που η προσωπογραφία του κόμητος του Γκίλφορντ καθώς και το πτυχίο που του απένειμε το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης το 1819 – και τα δύο μαζί κοσμούν τώρα την είσοδο της Πρυτανείας του Ιονίου Πανεπιστημίου.

Είθε αυτό το επίτευγμα, χάρη στη συνεργασία του Ιδρύματος Ρόθτσαϊλντ και του Ιδρύματος Κερκυραϊκής Κληρονομιάς, το 2022, να αποτελέσει παράδειγμα για τους άλλους και για όλους εμάς.

Αυτό το λεύκωμα μας δείχνει την απαραίτητη διαχρονικότητα των εκπαιδευτικών αξιών, που το Ιόνιο Πανεπιστήμιο εξακολουθεί να κρατά υψηλά.

Όλοι όσοι συνεισφέρουν σε αυτήν την επετειακή έκδοση είναι φιλέλληνες. Στο παρελθόν, οι φιλέλληνες, όπως ο Γκίλφορντ, ήταν οραματιστές πρωταγωνιστές που προσπάθησαν να επιστήσουν την προσοχή στον ελληνικό πολιτισμό και να επιτρέψουν τη διάδοσή του. Σήμερα ο φιλελληνισμός είναι έκδηλος σε όλες τις επιστήμες – όπως η αρχαιολογία, η ιστορία, η κοινωνιολογία, η γεωμετρία και τα μαθηματικά.

Το Ιόνιο Πανεπιστήμιο πορσφέρεται ιδανικά για να υπηρετήσει τον σκοπό του. Είμαστε ιδιαίτερα ευγνώμονες σε όλους εκείνους τους αξιόλογους φιλέλληνες του παρελθόντος – και, τώρα, εκείνους που συνεχίζουν στην ιδική μας εποχή – όπως εκείνους που έχουν συνεισφέρει τα δοκίμιά τους σε αυτό το ευγενές ακαδημαϊκό πλαίσιο μνήμης.

Η ιστορία της 200ετηρίδας της Ιονίου Ακαδημίας είναι πλούσια με προόδους και, δυστυχώς, πισωγυρίσματα – όπως ο πόλεμος και οι στερήσεις που φέρνει αυτός στο κακόβουλο πέρασμά του.

Ωστόσο, είθε αυτή η επέτειος να σηματοδοτεί μία ανοδική και προοδευτική καμπύλη για το Ιόνιο Πανεπιστήμιο – ώστε όλα αυτά να είναι προς όφελος των φοιτητών του, για αυτούς που θα ακολουθήσουν και ούτω καθεξής προς όφελος του κοινωνικού συνόλου, παροντικό και μελλοντικό.

Κόμης Σπύρος Φλαμπουριάρης

Πρόεδρος του Ιδρύματος Κερκυραϊκής Κληρονομιάς


Ο Φρέντερικ Νορθ, Κόμης του Γκίλφορντ, ιδρυτής της Ιονίου Ακαδημίας το 1824

Εκθεσιακή πρόταση υπό την επιμέλεια του Μεγακλή Ρογκάκου, MA MA PhD

Με την παρούσα κατάσταση υλικού (εικαστικά έργα, αρχειακό υλικό και τεκμήρια) προτείνεται εικαστική έκθεση με τίτλο «Ὁ σὸς εἰλικρινέστατος δοῦλος καὶ φίλος Κόμης Γυίλφορδ», σχετικά με τον Λόρδο Φρέντερικ Νορθ, 5ο Κόμη του Γκίλφορντ (1766-1827), ιδρυτή της Ιονίου Ακαδημίας το 1824, για τη 200ή επέτειο του Ιονίου Πανεπιστημίου στην Κέρκυρα.

Ο Γκίλφορντ –Βρετανός κλασικιστής μελετητής και συλλέκτης σπανίων βιβλίων και χειρογράφων· υιός του 2ου Κόμητος του Γκίλφορντ· πρώτος Βρετανός κυβερνήτης της Κεϋλάνης την περίοδο 1798-1805 και ιδρυτής της Ιονίου Ακαδημίας στην Κέρκυρα το 1824– είναι γνωστός για τη φιλελληνική δράση του, κυρίως κατά τη διάρκεια της ζωή του στη βρετανική προστασία του Ενωμένου Κράτους των Ιονίων Νήσων (1815-1827). Παρά το γεγονός ότι η Ιόνιος Ακαδημία ήταν βραχύβια και εκλείφθηκε με την Ένωση το 1864, ήταν το πρώτο ελληνικό ακαδημαϊκό ίδρυμα της νέας εποχής και πρόδρομος του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ο Γκίλφορντ προώθησε όχι μόνο τον κλασικό ελληνικό πολιτισμό, αλλά βοήθησε να καθιερωθεί η νέα ελληνική ως γλώσσα εκπαίδευσης. Η γοητεία του με ο,τιδήποτε ελληνικό τον είχε οδηγήσει, ενωρίτερα στη ζωή του, να γίνει μέλος της Ορθόδοξης Εκκλησίας κρυφά, με προτοροπή του Γεωργίου Προσαλέντη. Ο Μέγας Πρωτοπαπάς Δημήτριος Πετρεττίνης (1722-1795) βάπτισε τον Γκίλφορντ στην Ορθόδοξη πίστη στην Οικία Πετρεττίνη, επί της Οδού Καποδιστρίου 10, τη νύχτα της 23ης Ιανουαρίου 1791, σε ηλικία 25 ετών, δίδοντάς του το όνομα «Δημήτριος». Αργότερα έγινε βουλευτής της βρετανικής Βουλής των Κοινοτήτων και πρώτος Βρετανός κυβερνήτης της Κεϋλάνης, προτού εμπλακεί στο Ιόνιο εγχείρημά του.

Προτείνεται το Ιόνιο Πανεπιστήμιο να ηγηθεί της οργάνωσης του συνολικού εγχειρήματος, στο οποίο θα συμπράξουν τόσο η Αναγνωστική Εταιρία Κερκύρας όσο και το Ίδρυμα Κερκυραϊκής Κληρονομιάς. Η καλύτερες συνθήκες για την εν λόγω έκθεση θα είναι να παρουσιαστεί στην Δημοτική Πινακοθήκη Κερκύρας κατά τους θερινούς μήνες του 2024.


Ο Γκίλφορντ, ο ξεχασμένος φιλέλληνας: Πώς ένας εκκεντρικός Βρετανός αριστοκράτης ίδρυσε το πρώτο πανεπιστήμιο στη νεότερη Ελλάδα

Του Άλεξ Σακαλή, MA

Ο διακεκριμένος συγγραφέας ελληνικών υποθέσεων Κρίστοφερ Μόνταγκιου Γούντχαουζ έγραψε κάποτε ότι οι δύο φιλέλληνες με τη μεγαλύτερη επιρροή στην Ευρώπη ήταν ο Λόρδος Μπάιρον και ο Κόμης του Γκίλφορντ. Αλλά ενώ ο Μπάιρον, η ζωή του οποίου ήταν παράδειγμα της χρυσής εποχής του ρομαντικού ιδεαλιστή και περιπλανωμένου επαναστάτη, παραμένει είδωλο τόσο στη Βρετανία όσο και στην Ελλάδα, ο Γκίλφορντ έχει ξεθωριάσει στην αφάνεια. Ωστόσο, ο Γκίλφορντ, ο εκκεντρικός αριστοκράτης που ίδρυσε το πρώτο πανεπιστήμιο της νεότερης Ελλάδας, παραμένει μία από τις πιο συναρπαστικές και άπιαστες φιγούρες της χρυσής εποχής, σε αντίθεση με οποιονδήποτε άλλον εκείνης της εποχής.

Ο Γκίλφορντ γεννήθηκε ως Φρέντερικ Νορθ το 1766, ο νεότερος από τους τρεις υιούς του Λόρδου Νορθ, ο οποίος ήταν πρωθυπουργός μεταξύ 1770 και 1782, περίοδο κατά την οποία ‘απώλεσε’ τις αμερικανικές αποικίες. Όπως και ο πατέρας του, ο νεαρός Γκίλφορντ σπούδασε στο Ήτον και στην Οξφόρδη και μετά ταξίδεψε άσκοπα και πήρε ανασφαλείς θέσεις στην Κεϋλάνη και στην Κορσική. Όλα αυτά είχαν σκοπό να τον προετοιμάσουν για μία πολιτική καριέρα όπως ο πατέρας του.

Αντίθετα, ενώ επισκεπτόταν την Ελλάδα, ο Γκίλφορντ ερωτεύτηκε παράφορα τη χώρα, κατακτώντας τη γλώσσα και ασπαζόμενος τον ελληνορθόδοξο χριστιανισμό, προς μεγάλη δυσαρέσκεια της οικογενείας του. Πέρασε το υπόλοιπο της ζωής του εργαζόμενος για την ελληνική χειραφέτηση μέσω της εκπαίδευσης, ιδρύοντας στην Κέρκυρα το πρώτο πανεπιστήμιο της νεότερης Ελλάδας, παρέχοντας υποτροφίες σε Έλληνες φοιτητές για σπουδές στο εξωτερικό και διανθίζοντας το πανεπιστήμιο με χιλιάδες πολύτιμα βιβλία από την προσωπική του βιβλιοθήκη. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ήλθε σε στενή επαφή με εμβληματικές μορφές όπως ο Λόρδος Μπάιρον, ο Αλή Πασάς και ο Ιωάννης Καποδίστριας, ο πρώτος Κυβερνήτης της ανεξάρτητης Ελλάδας. Αποκηρυγμένος σε μεγάλο βαθμό από την οικογένειά του πίσω στην Αγγλία, συνέχισε να αφιερώνει όλη του τη ζωή και τα οικονομικά του για να βοηθά τον ελληνικό λαό μέχρι το θάνατό του, άγαμος και άτεκνος το 1827.

Ο Γκίλφορντ επισκέφτηκε για πρώτη φορά την Ελλάδα το 1791, φτάνοντας στην Κέρκυρα και πέρασε τα επόμενα δύο χρόνια ταξιδεύοντας στη χώρα, το μεγαλύτερο μέρος της οποίας ήταν υπό Οθωμανική κυριαρχία εκείνη την εποχή. Γρήγορα ερωτεύτηκε την Ελλάδα, δαμάζοντας τη γλώσσα και απορροφώντας την ιστορία. Το 1792, ο Γκίλφορντ επέστρεψε στην Κέρκυρα, όπου, σε ηλικία 25 ετών, ασπάστηκε τον Ελληνορθόδοξο Χριστιανισμό, με αποτέλεσμα να τον αποφεύγει η οικογένειά του. Παρεμπιπτόντως, έγινε ο πρώτος Ελληνορθόδοξος Χριστιανός που κάθισε στο βρετανικό κοινοβούλιο –ήταν βουλευτής του Μπάνμπερι τότε– και ίσως ο μοναδικός μέχρι την εκλογή του Μπάμπο Χαραλάμπους ως βουλευτή του Ένφιλντ Σάουθγκεϊτ το 2017. Για πολιτικούς λόγους η αλλαγή θρησκεύματος κρατήθηκε μυστική από όλους εκτός από την οικογένειά του και τους στενούς του φίλους – αυτή ήταν σε μία περίοδο που απαγορευόταν στους Καθολικούς να λαμβάνουν θέση στο κοινοβούλιο και το να έχουν να κάνουν με έναν Ελληνορθόδοξο βουλευτή θα ήταν μεγάλος πονοκέφαλος για το πολιτικό κατεστημένο.

Αν και ο Γκίλφορντ συνέχισε να ταξιδεύει εκτενώς, συμπεριλαμβανομένης της θητείας του ως Κυβερνήτης της Κεϋλάνης, η καρδιά του παρέμεινε στην Ελλάδα. Το 1814 έγινε πρόεδρος της Φιλομούσου Εταιρείας στην Αθήνα, μίας οργάνωσης που συγκέντρωνε φιλέλληνες και μέλη της ελληνικής διανόησης. Ο χρόνος του στην Αθήνα, ακόμη υπό οθωμανική κυριαρχία, εδραίωσε την επιθυμία του να κάνει κάτι για την υπόθεση της ελληνικής χειραφέτησης.

Το 1815, παρακολούθησε το Συνέδριο της Βιένης όπου συναντήθηκε με τον Ιωάννη Καποδίστρια, με την τότε ιδιότητα του Υπουργού Εξωτερικών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Συζήτησαν για την ίδρυση ενός ινστιτούτου τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στα Επτάνησα, που μόλις είχε γίνει Βρετανικό Προτεκτοράτο. Σκέφτηκαν ότι ένα αυτόνομο, αυτοδιοικούμενο ελληνικό πανεπιστήμιο, με Έλληνες καθηγητές και Έλληνες φοιτητές, θα ήταν ένα σημαντικό βήμα για τη χειραφέτηση του ελληνικού λαού. Ο Γκίλφορντ ήταν ενθουσιασμένος – είχε επιτέλους βρει τον ‘προσαντολισμό’ του.

Μέχρι εκείνη τη στιγμή, είχε κληρονομήσει τον τίτλο του Λόρδου Γκίλφορντ από τον πατέρα του και άρχισε να εκμεταλλεύεται όλες τις διασυνδέσεις του για να πραγματοποιήσει το τρελό του έργο να χτίσει ένα πανεπιστήμιο στην Κέρκυρα. Έπεισε τον Λόρδο Μπάθερστ, Υπουργό Εξωτερικών για τον Πολέμο και τις Αποικίες, να τον διορίσει διευθυντή εκπαίδευσης για τα Ιόνια Νησιά. Το 1824 άνοιξε τις θύρες της η Ιόνιος Ακαδημία. Οι καθηγητές του αριθμούσαν μερικά από τα καλύτερα ελληνικά μυαλά της εποχής, διδάσκοντας τόσο διαφορετικά μαθήματα όπως τα μαθηματικά, τη βοτανική και την αγγλική.

Ίσως σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη Βρετανία, όπου απαγορεύτηκε στους Καθολικούς να φοιτούν στην Οξφόρδη ή στο Κέιμπριτζ, ο Γκίλφορντ φρόντισε να είναι ανοιχτή η Ακαδημία σε οποιονδήποτε άνδρα οποιασδήποτε πίστης. Ωστόσο, όπως και στη Βρετανία, μόνο οι άνδρες είχαν δικαίωμα εισαγωγής. Υπήρχε επίσης ένας αυστηρός κώδικας συμπεριφοράς που απαγόρευε τα πάντα, από το μεθύσι μέχρι τη «συμπεριφορά ανάξια κυρίου». Οι παραβάτες ήταν περιορισμένοι στο φρούριο της νήσου για έως και ένα μήνα. Αυτό επρόκειτο να είναι ένα μέρος για σοβαρή ακαδημαϊκή μελέτη μόνο.

Ο Γκίλφορντ σχεδόν χρεοκόπησε αγοράζοντας σπάνια βιβλία για να γεμίσει τη βιβλιοθήκη της Ακαδημίας, η οποία είχε ήδη διακοσμηθεί με τη δική του συλλογή. Στην ακμή της, η βιβλιοθήκη είχε 30.000 τόμους, συμπεριλαμβανομένης της «πληρέστερης συλλογής νεοελληνικής λογοτεχνίας στον κόσμο». Πλήρωσε υποτροφίες για υποσχόμενους Έλληνες φοιτητές να σπουδάσουν στο εξωτερικό, με την προσδοκία ότι θα επέστρεφαν για να διδάξουν στην Ακαδημία. Επίσης στήριξε οικονομικά πολλούς Έλληνες φοιτητές από την ηπειρωτική χώρα που δεν μπορούσαν να αντέξουν οικονομικά τα έξοδα διαβίωσης στην Κέρκυρα.

Ο Γκίλφορντ πέθανε το 1827, άγαμος και άτεκνος, έχοντας αφιερώσει ολόκληρη την ενήλικη ζωή του στην υπόθεση της ελληνικής χειραφέτησης μέσω της εκπαίδευσης. Δυστυχώς, αυτή θα ήταν η αρχή του τέλους για την Ιόνιο Ακαδημία. Οι συγγενείς του στη Βρετανία πολέμησαν για τη διαθήκη του και κατάφεραν να ανακτήσουν πολλά από τα βιβλία του, αποδεκατίζοντας τη βιβλιοθήκη. Χωρίς την υποστήριξη του Γκίλφορντ, η Ακαδημία αγωνίστηκε για χρηματοδότηση και έχασε πολλά από τα πιο ταλαντούχα στελέχη της. Μετά την ένωση των Επτανήσων με το Βασίλειο της Ελλάδας το 1864, η Ιόνιος Ακαδημία έκλεισε για να υποστηρίξει το νεοσύστατο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Η Κέρκυρα θα έμενε χωρίς ίδρυμα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης μέχρι το 1984, όταν δημιουργήθηκε το Ιόνιο Πανεπιστήμιο ως διάδοχος της Ακαδημίας.

Ο Γκίλφορντ ήταν σίγουρα εκκεντρικός. Ντυνόταν με αρχαιοελληνικά άμφια όπως ο Πλάτωνας και συνομιλούσε με αρχαϊκά ελληνικά με τους ντόπιους στην Κέρκυρα. Επέμεινε επίσης σε έναν αυστηρό κώδικα ενδυμασίας για τους φοιτητές του πανεπιστημίου του, ο οποίος βασιζόταν σε αρχαιοελληνικές χτιώνες, με διαφορετικά χρώματα για τις διαφορετικές βαθμίδες των φοιτητών. Από την άλλη πλευρά, αναγνώριζε τη σημασία της εκπαίδευσης για την ελληνική χειραφέτηση και είχε συνείδηση της ανάγκης να δημιουργηθούν ισχυροί, αυτοδιοικούμενοι θεσμοί στην Ελλάδα ως προετοιμασία για την τελική ανεξαρτησία της χώρας.

Οι σύγχρονοι είδαν αναμφίβολα τη σημασία του Γκίλφορντ για την ελληνική εθνική αναγέννηση και τη διαδικασία οικοδόμησης του κράτους, όπως φαίνεται από την ονομασία σημαντικών δρόμων στην Κέρκυρα και την Αθήνα με το όνομά του. Ένας ανδριάντας του Γκίλφορντ στέκεται σε έναν κήπο όχι μακριά από το σημερινό Ιόνιο Πανεπιστήμιο. Παρόλα αυτά, ο Γκίλφορντ έχει σε μεγάλο βαθμό ξεχαστεί τόσο στην Ελλάδα όσο και στη Βρετανία. Ο Μπάιρον, ο σαθρός ήρωας, γυναικοθήρας και ποιητής του οποίου ο πρόωρος θάνατος κατά την πολιορκία του Μεσολογγίου βοήθησε να κινητοποιηθεί η διεθνής υποστήριξη για τον Ελληνικό Πόλεμο της Ανεξαρτησίας, ταιριάζει εύκολα σε μία αφήγηση ρομαντικών φιλελλήνων που δίδουν τη ζωή τους για την ευγενή υπόθεση της ελληνικής χειραφέτησης.

Συγκριτικά, είναι δύσκολο να χωρέσουμε τον Γκίλφορντ σε αυτή την αφήγηση. Η εκκεντρικότητά του γελοιοποιήθηκε, παρά θαυμάστηκε. Δεν ήταν αυτοπροβαλόμενος και οι συνεισφορές του ήταν πολύ λιγότερο δραματικές, αν και όχι λιγότερο σημαντικές. Δεν είχε μεγάλες σχέσεις, δεν είχε στρατιωτικά κατορθώματα, περιορισμένη επαφή με βασικά πρόσωπα στην Ελλάδα και το εξωτερικό και περιόρισε σε μεγάλο βαθμό τις δραστηριότητές του στον ακαδημαϊκό χώρο. Ως αποτέλεσμα, αποκλείστηκε από τη μετα-αφήγηση της Ελλάδας μετά την ανεξαρτησία και ξεχάστηκε σε μεγάλο βαθμό.

Όμως, καθώς η Ελλάδα εόρταζε τα 200 χρόνια ανεξαρτησίας, έγινε μία επανεκτίμηση του Γκίλφορντ, σώζοντάς τον από το περιθώριο της ιστορίας και αποκαθιστώντας την ιδιότητά του ως ενός από τους σημαντικότερους φιλέλληνες. Το Ιόνιο Πανεπιστήμιο δημιούργησε πρόσφατα το Εγχείρημα Γκίλφορντ για να ερευνήσει και να προωθήσει την κληρονομιά του, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη σχέδια να τον αναδείξουν ως την «προσωπικότητα» της Κέρκυρας στους εορτασμούς της εκατονταετηρίδας. Εν τω μεταξύ, το περσινό Λογοτεχνικό Φεστιβάλ της Κέρκυρας φιλοξένησε μία εκδήλωση για τον εορτασμό του Γκίλφορντ και τον σεβασμό του ως πρωτοπόρου της αγγλοελληνικής φιλίας, έναν ολόκληρο αιώνα πριν φτάσουν οι Ντάρελ. Φυσικά ο Γκίλφορντ, όντας ο σεμνός άνθρωπος που ήταν, θα εύρισκε ολίγον ντροπιαστική όλη αυτή τη φασαρία γύρω από αυτόν. Και όμως είναι σεμνοί άνδρες σαν αυτόν που αξίζουν να αποθανατίζονται.

[Ομιλία στην Αγγλικανική Εκκλησία της Αγίας Τριάδας, 16 Σεπτεμβρίου 2021]


Ένα επιχειρούμενο όραμα νεοτερικής εποχής του 5ου Λόρδου Γκίλφορντ

Τα υψηλότερα επιτεύγματα, που επιτεύχθηκαν παρά τις τερατώδεις δυσκολίες

Του Ρόμπερτ Χριστοφορίδη – συγγραφέα του Ο Αργυρός Κύκνος Έργα και Ημέρες του Γουίλφρεντ Όουεν – Ένα Βιογραφικό Μυθιστόρημα

Λεπτομέρεια από την Προσωπογραφία Φρέντερικ Νορθ, 5ου Κόμητος του Γκίλφορντ (1766-1827) του Πιέτρο Μανθιόν, π. 1830. Χαλκογραφία σε χαρτί, 45 x 36 εκ. Παραχώρηση Αναγνωστικής Εταιρείας Κέρκυρας, Παλαιά Πόλη Κέρκυρας.

Οι τερατώδεις δυσκολίες, με τις οποίες έπρεπε να αντιπαρατεθεί αυτός ο εξαιρετικός άνδρας, Φρέντερικ Νορθ, 5ος Κόμης του Γκίλφορντ, που μερικές φορές είναι γνωστός ως Λόρδος Γκίλφορντ (αναφέρεται σε αυτό το δοκίμιο ως ‘ο δικός μας Γκίλφορντ’), είχαν να κάνουν και με εσωτερικές οικογενειακές κακοήθειες καθώς και με την ανάγκη να αγωνιστεί ενάντια σε τρομακτικά εξωτερικά εμπόδια και προκαταλήψεις. Μία εικόνα, όπως η παρούσα περίπτωση, ισούται με χίλιες λέξεις…

Αλλά ίσως θα ήταν καλύτερο να γίνει αρχή με το τελικό επίτευγμα αυτού του μεγάλου ανθρώπου, σε φυσική μορφή, στο έδαφος του έθνους που σήμερα είναι η Ελλάδα. Μόλις ληφθεί υπόψη αυτό το τελικό επίτευγμα, τότε είναι που το υπόβαθρο αυτού του σπουδαίου ανθρώπου – και οι δοκιμασίες και οι θλίψεις του – θα εκληφθούν ως αρωγοί των επιτευγμάτων του.

Η Ιθάκη ήταν η πατρίδα του ήρωα του δικού μας Γκίλφορντ, του Οδυσσέα. Στον ομηρικό λόγο, ο Οδυσσέας μας ομιλεί για τη γενέτειρά του (εδώ, στη μετάφραση των Νίκου Καζαντζάκη και Ιωάννη Κακριδή).

Είμαι ο Οδυσσέας, ο γιος του αντρόκαρδου Λαέρτη· ο κόσμος όλος

ξέρει τους δόλους μου, κι η δόξα μου ψηλά στα ουράνια φτάνει!

Πατρίδα μου ειν᾿ η Ιθάκη η ξέφαντη, με το καμαρωμένο

το Νήριτο, το φυλλοσούσουρο βουνό της, κι ένα γύρο

νησιά πολλά προβάλλουν, όλα τους κοντά κοντά βαλμένα,

η Σάμη, η δασωμένη Ζάκυθο και το Δουλίχιο᾿ κι είναι

η Ιθάκη χαμηλή, στο πέλαγο ψηλά ψηλά, στη δύση,

μα τ᾿ άλλα αλάργα στου ήλιου βρίσκουνται και στης αυγής τα μέρη.

Πετραδερό νησί, μα ασύγκριτη λεβεντομάνα, κι ούτε

άλλο στον κόσμο εγώ γλυκύτερο μπορώ να δω απ᾿ τη γη μου.

(Ομήρου Οδύσσεια, ix.19-28)

Ο παρακάτω χάρτης δείχνει την Ιθάκη – όπως είναι σε σχέση με τα άλλα νησιά του Ιονίου και τις νεότερες ακτές της Ελλάδας. Σημείωσατε ότι η Σάμη βρίσκεται στη νήσο του Ιονίου που σήμερα είναι γνωστή ως Κεφαλονιά.

Χάρτης των Ιονίων Νήσων, με έμφαση στην Ιθάκη.

Τον Ιούλιο του 1821, ο μηχανικός Τζον Χιούμ σχεδίασε το αρχιτεκτονικό σχέδιο για το προβλεπόμενο κτίριο της Ιονίου Ακαδημίας του Γκίλφορντ στην Ιθάκη. Αυτό έγινε σε συνεργασία με τον δικό μας Γκίλφορντ. Βασίστηκε σε ένα πρόχειρο σχέδιο του Τσαρλς Ρόμπερτ Κόκρελ RA (1788-1863). Εδώ είναι ένα σχέδιο του ονείρου του Γκίλφορντ, το οποίο υποδηλώνει την πυθαγόρεια αναλογικότητα.

Τζον Χιούμ (Αγγλία). Αρχιτεκτονικό σχέδιο για το κτίριο της Ιονίου Ακαδημίας στην Ιθάκη, Ιούλιος 1821. Μελάνι σε χαρτί, 50 x 40 εκ. Παραχώρηση του Πανεπιστημίου Οξφόρδης – Μποντλιανή Βιβλιοθήκη, Οξφόρδη.

Αλλά, δυστυχώς, δεν ευοδώθηκε. Ο Πόλεμος της Ανεξαρτησίας μαινόταν στη δυτική Ελλάδα και η Ιθάκη ήταν ένα πολύ άστατο μέρος εκείνη την εποχή. Ο δικός μας Γκίλφορντ βρέθηκε έτσι σε δυσχερή θέση. Ήταν φανατικός υποστηρικτής του αγώνα της Ελλάδας· αλλά ο αγώνας είχε καταστροφικές συνέπειες για το σχέδιό του για την ίδρυση της Ιονίου Ακαδημίας του στη νήσο του Οδυσσέα. Έτσι, σήκωσε τον εαυτό του από τα λούκια της απόγνωσης και τοποθέτησε την Ακαδημία του στην Κέρκυρα – αλλά, παρά την τεράστια επιτυχία της ως έργο, αυτή, για τον ίδιο, ήταν ελάχιστα παρηγορητική. Όμως την αποδέχτηκε στωικά. Και έτσι, πέθανε φορτωμένος με αυτή την τραγική απογοήτευση – σε ηλικία 61 ετών, στις 14 Οκτωβρίου 1827.

Συχνά, φαίνεται ότι η ιστορία έχει μικρή αξία. Σίγουρα, αποδεικνύει ελάχιστα. Και τα περισσότερα από τα δεδομένα της είτε χάνονται ανεπανόρθωτα είτε διασκευάζονται από ατομικές και συλλογικές σιγές. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο για τα άτομα.

Υπάρχει πληθώρα γεγονότων για τον δικό μας Γκίλφορντ. Αυτό το δοκίμιο επιχειρεί να διερευνήσει πώς κάποια γεγονότα στη ζωή ενός ατόμου επεμβαίνουν σε αυτήν τη ζωή, πώς η παρέμβασή τους το διαμορφώνει συνειδητά και ασυνείδητα, πώς μπορεί να διαμορφωθεί ο εσωτερικός κόσμος του από τέτοια και, τέλος, πώς εκδηλώνεται μία τέτοια συσσώρευση γεγονότων στα έργα ζωής αυτού του ατόμου. Σε αυτό το πλαίσιο, πώς μπορούμε να προσεγγίσουμε μία ιστορική κατανόηση του Γκίλφορντ, ο οποίος ήταν ένας Βρετανός εκκεντρικός, πολιτικός, αποικιακός διαχειριστής «ο οποίος ήθελε να γίνεις Έλληνας»;

Η οικογένειά του ξεκίνησε την αναρρίχηση του ‘λιπαρού πόλου’ του εξευγενισμού όταν ένας Φράνσις Νορθ χρίστηκε 1ος Βαρόνος Γκίλφορντ (1637-1685). Σύμφωνα με τα σημερινά πρότυπα, η ορθογραφία του ονόματος «Γκίλφορντ» είναι εκκεντρική επειδή οποιοδήποτε μέρος με όνομα τέτοια ορθογραφία φαίνεται να μην υπάρχει σε ολόκληρο το Ηνωμένο Βασίλειο – επομένως ο πραγματικός τόπος αυτού του ονόματος εξευγενισμού πρέπει να είναι το Γκίλντφορντ, το οποίο είναι μία πόλη νότια του Λονδίνου στην κομητεία του Σάρρεϋ –στην κοινή αγγλική γλώσσα το όνομα αυτής της πόλης ομιλείται με το πρώτο «ντ» να είναι σιωπηλό– έτσι συμβαίνει, στην πραγματικότητα σήμερα, το όνομα αυτής της πόλης να καλείται όπως φωνητικά γράφεται το όνομά του δικού μας Γκίλφορντ. Το νόημα του ονόματος, φαίνεται χαμένο. Βεβαίως, υποδεικνύοντας ένα σημείο διέλευσης πέρα από τον ποταμό Γουέυ – που είναι παραπόταμος του Τάμεση – μπορεί να σημαίνει απλώς «διάβαση ανθρώπων» ή «διάβαση διοδίων» που θα ήταν ένα μέρος όπου μπορεί κανείς να διασχίσει τον ποταμό, αλλά μόνο με πληρωμή διοδίων.

Ο δικός μας Γκίλφορντ ήταν το πέμπτο από έξι τέκνα – Τζορτζ Ωγκούστους Νορθ (1757-1802)· Κάθριν Αν Νορθ (1760-1817), που παντρεύτηκε τον Συλβέστερ Ντάγκλας, 1ο Βαρόνο Γκλενμπέρβι, και δεν είχε παιδιά· Φράνισς Νορθ (1761-1817)· Λαίδη Σάρλοτ Νορθ (πέθανε στις 25 Οκτωβρίου 1849), η οποία παντρεύτηκε τον Αντισυνταγματάρχη Σεβάσμιο Τζον Λίντσεϊ (1762-1826), υιό του 5ου Κόμητος του Μπαλκάρες· Φρέντερικ Νορθ (1766-1827), τον δικό μας Γκίλφορντ· Αν Νορθ-Χόλροϋντ (1782-1832). Όπως φαίνεται από τον προαναφερόμενο κατάλογο, προηγήθηκαν δύο μεγαλύτερα αδέρφια, άρρενες κληρονόμοι του τίτλου και έτσι, στα νιάτα του, δεν θα είχε καμία λογική προσδοκία να κληρονομήσει τον τίτλο – αλλά, κατά περίεργη αριθμητική τύχη, συνέβη μετά τους θανάτους, άτεκνοους, των αδελφών του, Τζορτζ και Φράνσις – ως εκ τούτου, γίνοντας 5ος Λόρδος Γκίλφορντ, ήταν τότε 51 ετών.

Θα είχε δύσκολα παιδικά χρόνια. Η οικογένειά του είχε εξέχουσα θέση και ο πατέρας του ήταν πρωθυπουργός όταν συνέβη ένα από τα πιο καταστροφικά γεγονότα στη βρετανική ιστορία· δηλαδή την ταπεινωτική απώλεια των αμερικανικών αποικιών. Αυτό ήταν τόσο καταστροφικό που προτάθηκε ότι ο πατέρας του έπρεπε να κατηγορηθεί και ο Βασιλέας σκέφτηκε ακόμη και την παραίτηση από τον θρόνο. Η εθνική κακομεταχείριση κατά της οικογένειας πρέπει να ήταν υπολογίσιμη.

Ο πόλεμος είχε γίνει διεθνής εφόσον η Γαλλία και η Ισπανία – απερίσκεπτα για αυτούς όπως αποδείχτηκε – στήριξαν τις αποικίες στον αγώνα τους. Οι στόλοι τους ηττήθηκαν αποφασιστικά από τον Βρετανό ναύαρχο Τζορτζ Μπρίτζες Ρόντνεϊ (1718-1792) στις Δυτικές Ινδίες στη ναυμαχία των Σέιντς. Αυτό μετέφερε τη στρατηγική πρωτοβουλία στους Βρετανούς, των οποίων η κυριαρχία στη θάλασσα επιβεβαιώθηκε εκ νέου. Η είδηση της ήττας έφτασε στους αποίκους, οι οποίοι συνειδητοποίησαν ότι δεν θα είχαν πλέον υποστήριξη από τη Γαλλία και την Ισπανία στο μέλλον. Κατά τη διάρκεια της τελικής κρίσης αυτού του πολέμου, η Ισπανία είχε βάλει το Γιβραλτάρ σε πολιορκία με την πρόθεση να το καταλάβει. Η νίκη του ναύαρχου Ρόντνεϊ έδωσε τη δυνατότητα να ανακουφιστεί η πολιορκία και έτσι το Γιβραλτάρ διατηρήθηκε από τη Βρετανία.

Μη ταπεινωμένοι πλέον, οι Βρετανοί ενίσχυσαν την αποφασιστικότητά τους. Διέψευσαν τους ισχυρισμούς των αποίκων για την αλιεία της Νέας Γης και τον Καναδά. Όχι μόνο απέρριψαν τις ελάχιστες απαιτήσεις τους και επέμειναν στη μοναδική προϋπόθεση της αναγνώρισης της ανεξαρτησίας τους, αλλά πρότειναν επίσης την εγκατάλειψη της δέσμευσής της από την Αμερική να μην συνάψει χωριστή συνθήκη ειρήνης χωρίς τους Γάλλους. Η νίκη των Σέιντς επέφερε την κατάρρευση της γαλλοαμερικανικής συμμαχίας. Αν και η νίκη του ναύαρχου Ρόντνεϊ μπόρεσε κάλλιστα να αποτρέψει μία επανάσταση στο Ηνωμένο Βασίλειο, δεν μπόρεσε να ανατρέψει την αναπόφευκτη πορεία των Αμερικανών αποίκων προς την ανεξαρτησία, ούτε να αποκαταστήσει τη φήμη του Λόρδου Νορθ –είχε παραιτηθεί στις αρχές του 1782– και το όνομά του, ακόμη και σήμερα, συνδέεται με και αποτελεί σύνθημα για τη μνημειώδη και καταστροφική αποτυχία.

Ο δικός μας Γκίλφορντ θα ήταν περίπου 16 ετών όταν ο Αμερικανικός Πόλεμος της Ανεξαρτησίας έφτανε στο τέλος του. Η ατμόσφαιρα στα πάτρια πρέπει να ήταν φρικτή για εκείνον και τα αδέρφια του. Αυτή η δυσάρεστη ατμόσφαιρα θα ήταν πράγματι πολύ μεγάλης διάρκειας, γιατί ο πόλεμος ήταν μακρύς – οι επίσημες ημερομηνίες του ήταν 19 Απριλίου 1775 – 3 Σεπτεμβρίου 1783. Έτσι, από την ηλικία των 8 έως την ηλικία των 16 ετών, ο δικός μας Γκίλφορντ, ως αγόρι και έφηβος θα είχε υποφέρει πολύ – και στον απόηχο του πολέμου, όχι λιγότερο. Θα ένιωθε έντονα την ντροπή του πατέρα και της οικογενείας του. Σε αυτές τις συνθήκες, το ευαίσθητο παιδί στρέφεται προς το ένδον. Δημιουργεί τον δικό του κόσμο που τον απομακρύνει από τις εξωτερικές θλίψεις και τις διαμάχες επί των οποίων δεν έχει κανέναν έλεγχο. Κανένα από τα παιδιά του Λόρδου Νορθ δεν είχε παιδιά. Αυτή η παρατυπία μπορεί να είχε ως σημαντική αιτία τη μακρά σκιά της διαρκούς ντροπής της οικογένειας.

Τώρα μπορούμε να στραφούμε στην εικόνα – το πρόσωπο αυτού του ανθρώπου. Η εγχάρακτη προσωπογραφία του Γκίλφορντ από τον Πιέτρο Μανθιόν λέγεται ότι είναι της προτομής ή μετά την προτομή που σμίλεψε μετά θάνατον ο σερ Παύλος Προσαλέντης (1784-1837) το 1827. Αυτή η προτομή καταστράφηκε από τους γερμανικούς βομβαρδισμούς της Κέρκυρας το 1943 και δεν υπάρχει φωτογραφία της. Καμία από τις σωζόμενες εικόνες και γλυπτά του δικού μας Γκίλφορντ δεν έχει τον εσωτερικό χαρακτηρισμό που αποκαλύπτεται στην έντυπη εικόνα. Σε αυτό το πρόσωπο, σίγουρα βλέπουμε κάποιον που είδε τον εαυτό του ως…

«Καταπεφρονημένος και απερριμμένος υπό των ανθρώπων· άνθρωπος θλίψεων και δόκιμος ασθενείας…» [Ησαΐας 53:3-8 Παλαιά Διαθήκη]

Έτσι λοιπόν «αμαρτίαι γονέων παιδεύουσι τέκνα» (Έξοδος 20:5). Εάν αυτή η τεκμηριωμένη υπόθεση είναι σωστή, τότε πρέπει να αυτή η εικόνα να δημιουργήθηκε από κάποιον που γνώριζε τον δικό μας Γκίλφορντ προς το τέλος της ζωής του. Φαίνεται πιθανό ότι έγιναν σκίτσα εκ του φυσικού όπως θα αποκάλυπτε το πρόσωπο κάποιου με τέτοιες θλιβερές αναμνήσεις που αποδίδονται εντός του.

Αυτό συνεπάγεται έναν άνθρωπο με φυγές φαντασιακών οραμάτων. Ίσως, αυτός είναι ο λόγος που, υποσυνείδητα, ο δικός μας Γκίλφορντ είχε την υποστήριξη του Γεωργίου Δ’ (1762-1830), γιατί αυτός ο Αντιβασιλέας και Βασιλέας ήταν επίσης ένας επιεικής φαντασιαστής και πολύ επιρρεπής στη φυγή – εξ ου και, για παράδειγμα, το εξαιρετικά λαμπρό του Περίπτερο του Μπράιτον και η υπόκυψή του, αλίμονο, στη λαιμαργία. Έτσι, εάν θεωρήσουμε τον δικό μας Γκίλφορντ στο πλαίσιο της –ίσως υποσυνείδητης– φυγής και φαντασίωσης του, ίσως βρούμε κλειδιά για τα οράματα και τη ιδιοφυΐα του.

Στην παιδική και στην πρώιμη ανδρική του ηλικία, θα είχε μία σε βάθος κλασική παιδεία που θα περιλάμβανε τους αρχαίους ποιητές, ιδιαίτερα στα αρχαία ελληνικά, την επική ποίηση του Ομήρου. Αυτό θα έδινε σε ένα ευαίσθητο και δυστυχισμένο παιδί πολλή φυγή και φαντασιακή ανακούφιση από την οικογενειακή δυστυχία. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του, αυτό επρόκειτο να τον ξαναεπισκεφτεί, αλλά με μία σοβαρή και οριστική κρούση απογοήτευσης. Όλα αυτά που μπορεί να προκάλεσαν τον πρόωρο θάνατό του από στομαχικές παθήσεις -που μπορεί να ήταν έλκος προκεκλημένο από το στρες- αθεράπευτες και πολύ οδυνηρές.

Αργότερα, η ‘φυγή’ του στην Κεϋλάνη –στην κατεξοχήν νήσο του φαντασιακού– επέτρεψε τα σημαντικά διοικητικά του επιτεύγματα εκεί. Αυτή η πολύ προφανής επιτυχία θα είχε δικαιολογήσει τη φυγή και τον φαντασιασμό του· δηλαδή ως χρήσιμα πλεονεκτήματα στην επιλεγμένη του καθημερινή ζωή.

Επίσης, ο δικός μας Γκίλφορντ και ο Γεώργιος Δ’ αρέσκονταν να μεταμφιέζονται (!) με, μερικές φορές, περίεργες και –στην περίπτωση του πρώτου– αρχαιοελληνικές ενδυμασίες. Και, καθώς και οι δύο μεγάλωναν, οι κλίσεις τους να πράττουν αυτό έγιναν πιο έντονες και ακραίες. Για τον Γκίλφορντ, το δικό του προσωπικό πέρασμα στον κόσμο της αρχαίας Ελλάδας -και μεταφέροντάς το στην τότε και τώρα μοντέρνα εποχή- ήταν το απόγειο όλων των εσωτερικών του κλίσεων, που στη συνηθισμένη ζωή και κοινότητά του έγιναν και θα θεωρούνταν ως εκκεντρικό στα άκρα.

Αλλά αυτές οι εκκεντρικότητες βρέθηκαν να εξυπηρετούν τους ύψιστους σκοπούς και επιτεύγματα, όπως – την επανίδρυση της ελληνικής γλώσσας ως πρώτης και κύριας γλώσσας σε χρήση από όλο το νέο Ελληνικό Κράτος· την ίδρυση της Ιονίου Ακαδημίας ως το πρώτο ελληνικό πανεπιστήμιο της νεότερης εποχής· την καθιέρωση υποτροφιών για πολλούς πολλά υποσχόμενους Έλληνες φοιτητές, τους οποίους επρόκειτο να χαρακτηρίσει ως ιδιαίτερα προικισμένους – από την άποψη αυτή είχε δίκιο καθώς πολλοί από αυτούς, τους ‘λογίους’ του, έγιναν καθηγητές στο πανεπιστήμιό του ή δραστηριοποιήθηκαν στους δημοσίους φορείς της νεότερης Ελλάδας· τη δική του συλλογή βιβλιοθήκης με σπάνια χειρόγραφα και πρώιμα βιβλία για την Ελλάδα, τα οποία, παρά τις διατάξεις της διαθήκης του, όπου αναφερόταν ότι θα παραχωρηθούν στο πανεπιστήμιό του, πουλήθηκαν στη Βρετανική Βιβλιοθήκη.

Αλλά με αυτή την τελευταία ατασθαλία και με άλλες ανατροπές της μοίρας, αυτή η αξιοσημείωτη συλλογή βιβλίων και χειρογράφων γλίτωσε την καταστροφή της κερκυραϊκής ‘Γκερνίκα’ – δηλαδή της γερμανικής τρομοκρατικής βομβιστικής επίθεσης και της ωμής θηριωδίας κατάληψης της νήσου που έλαβε χώρα στις 13 Σεπτέμβριο 1943, μετά την Ιταλική παράδοση στους Συμμάχους. Οι Γερμανοί, έχοντας καταστρέψει πολλά ιστορικά κτίρια, μετά τον βομβαρδισμό της Παλαιάς Πόλης της Κέρκυρας, κατέλαβαν τελικά τη νήσο στις 27 Σεπτεμβρίου 1943. Η Κέρκυρα τελικά απελευθερώθηκε από τα βρετανικά στρατεύματα στις 14 Οκτωβρίου 1944.

«Η πένα είναι ισχυρότερη από το ξίφος.»

[Έντουαρντ Μπούλβερ-Λύτον από το ιστορικό θεατρικό του Καρδινάλιος Ρισελιέ (1839)]

«Η φαντασία είναι πιο σημαντική από τη γνώση, γιατί η φαντασία περιέχει ολόκληρο τον κόσμο.»

[Ρήση του Άλμπερτ Άινσταϊν σε μία συνέντευξη με τον Τζορτζ Σιλβέστερ Βίρεκ, «Τί σημαίνει η ζωή για τον Αϊνστάιν», Ίβνινγκ Ποστ (26 Οκτωβρίου 1929)]

Κέρκυρα, 8 Σεπτεμβρίου 2023


Η ανάγκη για μία ακόμη ξεχωριστή προσωπογραφία του Γκίλφορντ

Του Μεγακλή Ρογκάκου, MA MA PhD

Το φιλελληνικό κίνημα είναι ένα μοναδικό φαινόμενο που εστιάζει αποκλειστικά στον πολιτισμό της Ελλάδας. Υπάρχουν φιλέλληνες σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης. Ο κοινός τους παρανομαστής είναι η ελληνική παιδεία, που κατά τον περίφημο ορισμό του Ισοκράτη, «Ἕλληνας καλεῖσθαι τοὺς τῆς παιδεύσεως τῆς ἡμετέρας ἢ τοὺς τῆς κοινῆς φύσεως μετέχοντας».

Ο Γκίλφορντ είναι κορυφαίος φιλέλληνας. Μαρτυρίες συγχρόνων του τον παρουσιάζουν να έχει έναν υπερβάλλοντα φιλελληνισμό, που τον προέτρεπε να δηλώνει άλλοτε πως είναι Έλλην και όχι φιλέλλην και άλλοτε πως δεν είναι όμοιος με κανέναν συμπατριώτη του και πως μέσα στην ίδια την Αγγλία είναι μισός Έλληνας, να υπογράφει πολίτης Αθηναίος και να μην αποχωρίζεται το δαχτυλίδι με την αθηναϊκή γλαύκη που του δώρισε η Φιλόμουσος Εταιρεία των Αθηνών (Νικολάος Κ. Κουρκουμέλης, Η Εκπαίδευση στην Κέρκυρα κατά τη διάρκεια της Βρετανικής Προστασίας – 1816-1864, Αθήνα 2002:155). Επιπλέον, η αρχαιοπρεπής πανεπιστημιακή αμφίεσή του, παρά τα χλευαστικά σχόλια που προκάλεσαν κύκλοι της βρετανικής υπαλληλίας του προτεκτοράτου, προσέδωσαν κύρος στην Ιόνιο Ακαδημία και οργάνωσαν τις βάσεις μίας ξεχωριστής στον ευρωπαϊκό χώρο πανεπιστημιακής κοινότητας. Και έτσι εκτιμήθηκε και υμνήθηκε ο Γκίλφορντ από όλη τη λόγια Ελλάδα. Ο φιλελληνισμός του ήταν γνωστός καθ’ όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα, της εποχής που καλύπτουν οι γνωστές προσωπογραφίες του – δηλαδή από το 1790 έως το 1883. Μάλιστα οι προσωπογραφίες που φιλοτεχνήθηκαν μετά τον θάνατό του ξεπερνούν σε αριθμό αυτές που γίνηκαν όσο βρισκόταν εν ζωή. Οι προσωπογραφίες διακρίνονται κυρίως σε δύο κατηγορίες – η πρώτη που τον παρουσιάζει με αριστοκρατική ένδυση και η δεύτερη που τον παρουσιάζει με αρχαία

Από τον 20ό αιώνα έως σήμερα, όμως, το όνομα Γκίλφορντ για τη συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων κυρίως της Αθήνας και της Κερκύρας δεν είναι τίποτε περισσότερο από έναν δρόμο που φέρει το όνομά του στις δύο αυτές πόλεις! Παρόμοια απαξίωση, δυστυχώς, έχουν υποστεί και πολυάριθμοι άλλοι φιλέλληνες. Εδικά στον Γκίλφορντ, όμως, αξίζει να διατηρείται η μνήμη ζωντανή στο διηνεκές. Ας γίνει γνωστό ότι χάρη σε αυτόν ομιλείται η νέα ελληνική γλώσσα. Η κατάκτηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας από τους Οθωμανούς στα μέσα του 15ου αιώνα είχε ως συνέπεια την αιφνίδια διακοπή και της πνευματικής ζωής του Ελληνισμού γενικά και ειδικά της εκπαιδευτικής ζωής του (Ιωάννης Κ. Βογιατζίδης, «Το χάσμα εν τη πνευματική παραδόσει του Ελληνικού λαού» στο Ιστορικαί Μελέται, Θεσσαλονίκη: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο 1933). Οι κύριοι λόγοι ήταν η φυγή όλων σχεδόν των Ελλήνων λογίων στη Δυτική Ευρώπη, ο μαρασμός των πνευματικών κέντρων της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, η σοβαρή μείωση του πληθυσμού των αστικών κέντρων, η μεγάλη κάμψη κάθε οικονομικής δραστηριότητας και η εξαθλίωση των πληθυσμών και οι δημογραφικές μεταβολές που σημειώθηκαν στις κατακτημένες περιοχές λόγω της φυγής των εντοπίων και της εποίκησης από τουρκικούς ή σλαβικούς πληθυσμούς (Κωνσταντίνος Κ. Χατζόπουλος, Ελληνικά Σχολεία στην Περίοδο της Οθωμανικής Κυριαρχίας 1453-1821, Θεσσαλονίκη: Βάνιας 1991). Στις Ιόνιες Νήσους επί Βενετοκρατίας η επίσημη γλώσσα δεν ήταν πλέον η ελληνική, αλλά η ιταλική (βενετική διάλεκτος). Οι επιτόπιοι άρχοντες και αστοί προτιμούσαν τη γλώσσα των κυριάρχων, με αποτέλεσμα η ελληνική να χρησιμοποιείται αυτοδίδακτα μόνον από τους κατοίκους της υπαίθρου! Η αναγνώριση της «νεοελληνικής» ως επίσημης γλώσσας στα Επτάνησα θεσπίστηκε επί Βρετανικής Προστασίας με το Σύνταγμα του 1817 (άρθρα 4-6) και με τη συμβολή του Γκίλφορντ. Σε αυτόν οφείλεται η χρήση της νέας ελληνικής γλώσσας και υπερασπίστηκε πιο πολύ και από τα μέλη της Γερουσίας την επικράτησή της στην Ιόνιο Ακαδημία, το πρώτο Ελληνικό πανεπιστήμιο της σύγχρονης εποχής που ίδρυσε ο Γκίλφορντ στην Κέρκυρα πριν η Ελλάδα αποκτήσει την ανεξαρτησία της. Ο Γκίλφορντ πάντοτε θεωρούσε ως κύριο στόχο της Ακαδημίας του την πρόοδο και τη διάδοση της νέας ελληνικής γλώσσας (Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη, Η Ιόνιος Ακαδημία, Αθήνα: Μικρός Ρωμηός 1997:76). Ο Γκίλφορντ, με το διδακτικό προσωπικό του, ευεργέτησε την Ελλάδα, αναμορφώνοντας την παιδεία της κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο!

Η αρχή για τον άδικο μαρασμό της υστεροφημίας του Γκίλφορντ μπορεί να εντοπισθεί στην αναπάντεχη μοίρα του σχετικού Ανδριάντα του που φιλοτέχνησε ο Κοσμάς Απέργης το 1883 για να τοποθετηθεί παράλληλα με τον Αδαμάντιο Κοραή στα προπύλαια του Εθνικού Πανεπιστημίου στην Αθήνα (Νίκος-Δημήτριος Μάμαλος, «Οι Περιπέτειες του Ανδριάντα του Γκίλφορντ» στο Πορτόνι, Καλοκαίρι 2020, σς 50-53). Παρότι ο γλύπτης αναδείχθηκε νικητής διαγωνισμού, η Σύγκλητος θεώρησε το τελικό έργο ακατάλληλο να εκτεθεί όπου προοριζόταν και έκρινε καλύτερο να στηθεί στην Κέρκυρα. Και εκεί, όμως, πλειοψηφία της γνωμοδοτικής επιτροπής, που περιλάμβανε τους καλλιτέχνες Χαράλαμπο Παχή, Αντώνιο Βίλλα, Άγγελο Γιαλλινά και Βικέντιο Μποκατσιάμπη, υποτίμησε την καλλιτεχνική αξία του έργου, αλλά αποφάνθηκε να το κρίνει ηπίως εφόσον βρεθεί για αυτό θέση «ουχί πολύ επιδεικτική»! Αναδρομικά, με κριτήρια σημερινά, ο συγκεκριμένος αρνητισμός αποβαίνει εις βάρος όχι τόσο της τέχνης όσο της ιστορίας ευρύτερα. Όταν διακυβεύεται η πολιτιστική κληρονομιά, θα πρέπει να παραμερίζονται οι μικροδιαφορές και να πρυτανεύει μία μεγαλοψυχία.

Προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι στην 100ετηρίδα της Ιονίου Ακαδημίας, το 1924, δεν έγινε καμία γνωστή εορτή! Βεβαίως όλη η Ελλάδα συνερχόταν από τις επιπτώσεις της Μικρασιατικής Καταστροφής του 1922. Ωστόσο, με αφορμή τη 200ετηρίδα, όταν το Ιόνιο Πανεπιστήμιο κάνει άλματα στην εξωστρέφεια και στην καινοτομία, η δημιουργία μίας ακόμη προσωπογραφίας, έστω άυλης, του Γκίλφορντ είναι μία καίρια και επιτακτική ανάγκη για να τιμήσει η Ελλάδα τον ύπατο λάτρη της.


1.         Χιού-Ντάγκλας Χάμιλτον (Ιρλανδία, 1740-1808). Προσωπογραφία Γκίλφορντ, 1790, Ρώμη.

2.         Ζαν-Ωγκύστ-Ντομινίκ Ενγκρ (Γαλλία, 1780-1867). Προσωπογραφία Γκίλφορντ, 1815, Ρώμη.

3.         Τσαρλς-Τζόζεφ Χάλμαντελ (Αγγλία, 1789-1850). Πρ. Γκίλφορντ από Ενγκρ, 1815, Ρώμη.

4.         Γουίλιαμ-Τόμας Φράυ (Αγγλία, 1789-1843). Προσωπογραφία Γκίλφορντ, Αύγουστος 1817.

5.         Έντουαρντ Ορμ (Αγγλία, 1775-1848). Προσωπογραφία Γκίλφορντ, 1 Μαΐου 1818, Λονδίνο.

6.         Ιωάννης Καλοσγούρος (Κέρκυρα, 1794-1878). Προτομή Γκίλφορντ από Προσαλέντη, 1827.

7.         Πιέτρο Μανθιόν (Ιταλία, 1803-1888). Προσωπογραφία Γκίλφορντ, π. 1830, Ρώμη.

8.         Πέτρος Παυλίδης-Μηνώτος (Ιωάννινα, 1800-1861). Προσωπ. Γκίλφορντ, π. 1846, Αθήνα.

9.         Περικλής Σκιαδόπουλος (Κορώνη, 1833-1875). Πρ. Γκίλφορντ από Παυλίδη-Μηνώτο, π. 1872, Αθήνα.

10.        Σπυρίδων Προσαλέντης (Κέρκυρα, 1830-1895). Πρ. Γκίλφορντ από Σκιαδόπουλο, 1882, Αθήνα.

11.        Κοσμάς Απέργης (Τήνος, 1836-1898). Ανδριάντας Γκίλφορντ, 1883, Αθήνα.

12.        Ανώνυμος (Αγγλία). Κόμης Γκίλφορντ με Ελληνική Κολλεγιακή Ένδυση, π. 1830, Κέρκυρα.

1. Χιού-Ντάγκλας Χάμιλτον (Ιρλανδία, 1740-1808). Προσωπογραφία του Αξιοτίμου Φρέντερικ Νορθ, μετέπειτα 5ου Κόμητος του Γκίλφορντ (1766-1827), 1790, Ρώμη. Γραφίτης, παστέλ και γκουάς σε χαρτί αναρτημένο σε καμβά, 95 x 68 εκ. Παραχώρηση Εθνικής Πινακοθήκης Τέχνης, Ουάσινγκτον DC, ΗΠΑ. | Αυτός ο πίνακας του νεαρού Γκίλφορντ συνοψίζει το ρομαντικό όραμα της Ρώμης. Ο εικονιζόμενος βρίσκεται στην καρδιά της Ρωμαϊκής Αγοράς, κέντρο της αρχαίας Ρώμης και τοποθεσία των πιο εντυπωσιακών ναών και μνημείων της πόλης. Στέκεται στηρίζοντας το χέρι του στον τοίχο εμπρός από το Ναό του Κρόνου (497 π.Χ.), με τους γνωστούς στύλους του ιωνικού ρυθμού, μια εικόνα της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της Ρώμης. Στο μακρινό βάθος διακρίνονται η Βασιλική του Μαξεντίου (306-312 μ.Χ.) και το Κολοσσαίο (72-80 μ.Χ.). Στο πλάι του Γκίλφορντ ορθώνεται ένα σπασμένο θραύσμα από τον θριγκό του εγγύς Ναού του Βεσπασιανού (80 μ.Χ.). Οι γλυπτικές παραστάσεις του περιλαμβάνουν όργανα θυσίας: από τα αριστερά προς τα δεξιά φαίνεται το κέρατο του βουκρανίου κρεμασμένο με σχοινί στον ναό, η τελετουργική κανάτα που περιέχει τον οίνο που πρέπει να ραντιστεί στην κεφαλή του ζώου λίγο πριν την εκτέλεση, η μάχαιρα για τον διαμερισμό και η πατέρα (ρηχό πιάτο) για την κατακράτηση του οίνου. Σε ηλικία 24 ετών, αυτή είναι η παλαιότερη γνωστή αναπαράσταση του Γκίλφορντ. Το βλέμμα του μοιάζει να χάνεται στην ονειροπόληση του κλασικού κόσμου, που τον αγαπούσε τόσο πολύ. Φορά μπλε φράκο και κρατά με το γυμνό δεξί χέρι το καπέλο του και με το αριστερό με γάντι το άλλο του γάντι.

2. Ζαν-Ωγκύστ-Ντομινίκ Ενγκρ (Γαλλία, 1780-1867). Προσωπογραφία του Φρέντερικ Νορθ, μετέπειτα 5ου Κόμη του Γκίλφορντ (1766-1827), 1815, Ρώμη. Γραφίτης σε χαρτί, 21 x 17 εκ. Παραχώρηση Πινακοθήκης Νέας Νότιας Ουαλίας, Σύδνεϋ, Αυστραλία. | Ο Ζαν-Ωγκύστ-Ντομινίκ Ενγκρ (1780-1867) ήταν Γάλλος νεοκλασικός ζωγράφος. Αν και θεωρούσε τον εαυτό του ζωγράφο της ιστορίας ακολουθώντας την παράδοση των Νικολά Πουσέν και Ζακ-Λουί Νταβίντ, στα εργαστήρια των οποίων σπούδασε, είναι οι προσωπογραφίες του, ζωγραφισμένες και σχεδιασμένες, που αναγνωρίζονται ως η μεγαλύτερη παρακαταθήκη του. Επηρεάστηκε βαθιά από τις προηγούμενες καλλιτεχνικές παραδόσεις και φιλοδοξούσε να γίνει ο θεματοφύλακας της ακαδημαϊκής ορθοδοξίας εναντίον του ανερχομένου ρομαντικού ύφους, όπως δειγματίζεται από τους Εζέν Ντελακρουά και Τεοντόρ Ζερικώ. Μετά την πτώση του Ναπολέοντα το 1815, ο Ενγκρ βρήκε μία ενθουσιώδη πελατεία μεταξύ των Άγγλων τουριστών στη Ρώμη, που είχαν συρρεύσει πίσω στην πόλη που είχε απελευθερωθεί από τη γαλλική κυριαρχία. Ο ένας τουρίστας μετά τον άλλον ελάξευναν ένα μονοπάτι προς την πόρτα του επιθυμώντας να ζωγραφίσει την προσωπογραφία τους. Ο πρώτος Άγγλος που πόζαρε για τον Ενγκρ ήταν ο Φρέντερικ Νορθ (1766-1827), 5ος Κόμης του Γκίλφορντ και νεότερος γιος του Λόρδου Νορθ, πρωθυπουργού του Γεωργίου Γ’. Ήταν ένας ελκυστικός εκκεντρικός που απεικονιζόταν με ένα διεισδυτικό μάτι για την ταχύτητα του μυαλού του. Ο Ενγκρ έκανε πολλά σχέδια του Γκίλφορντ, των οποίων η πλεονάζουσα αλλά ζωηρή περιγραφική γραμμή μολυβιού εντυπωσίασε το μοντέλο του. Ένα από αυτά βρίσκεται στην Πινακοθήκη της Νέας Νότιας Ουαλίας, στο Σίδνεϊ. Παθιασμένος φιλέλληνας και γλωσσολόγος, ο Γκίλφορντ ταξίδεψε πολύ και έζησε μεγάλο μέρος της ζωής του στο εξωτερικό. Μετά από μία θητεία ως γενικός κυβερνήτης της Κεϋλάνης (1798-1805), ηγήθηκε της εκστρατείας για την ίδρυση του Ιονίου Πανεπιστημίου στην Κέρκυρα γίνοντας ο πρώτος Άρχοντάς του το 1824. Όταν ο Γκίλφορντ αποσύρθηκε στο Λονδίνο λίγα χρόνια αργότερα, διασκέδαζε τους φίλους του κυκλοφορώντας με ακαδημαϊκές ενδυμασίες ή εμφανιζόμενος σε δείπνο φορώντας τα άμφια ενός αρχιεπισκόπου της Ορθόδοξης Εκκλησίας, στην οποία ήταν προσήλυτος. Την εποχή αυτού του έργου, ο Ενγκρ βρισκόταν αναμφισβήτητα στο απόγειο των δυνάμεών του ως γραφίστας προσωπογράφος. [Δρ Μαρκ Στόκερ, Επιμελητής, Ιστορική Διεθνής Τέχνη – Απρίλιος 2018]

3. Τσαρλς-Τζόζεφ Χάλμαντελ (Αγγλία, 1789-1850). Προσωπογραφία του Φρέντερικ Νορθ, μετέπειτα 5ου Κόμη του Γκίλφορντ (1766-1827), από τον Ενγκρ, 1815, Ρώμη. Οξυγραφία σε χαρτί, 25 x 20 εκ. Παραχώρηση του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης, Νέα Υόρκη, ΗΠΑ. | Εφευρημένη στη Βαυαρία το 1796, η λιθογραφία ήταν ακόμα ένα νέο μέσο όταν ο Τσαρλς-Τζόζεφ Χάλμαντελ (1789-1850), ένας Άγγλος χαράκτης, ανέλαβε με ενθουσιασμό τη διαδικασία στο Μόναχο και δημιούργησε ένα τυπογραφείο στο Λονδίνο το 1818. Αυτό η λιθογραφημένη προσωπογραφία του Προσωπογραφία του Φρέντερικ Νορθ, μετέπειτα 5ου Κόμη του Γκίλφορντ είναι ένα πρώιμο έργο στην ιστορία του μέσου και τυπώθηκε μεταξύ 1818-1827, από γνήσιο σχέδιο του Ζαν-Ωγκύστ-Ντομινίκ Ενγκρ (1780-1867). Καθώς η λιθογραφία μπορούσε να παράγει πολυάριθμα αντίγραφα υψηλής ποιότητας ενός πρωτοτύπου, ήταν σημαντική για την ανάπτυξη της διάδοσης αφανών αλλά σημαντικών έργων, όπως αυτό, για ένα ευρύ κοινό.

4. Γουίλιαμ-Τόμας Φράυ (Αγγλία, 1789-1843). Προσωπογραφία του Φρέντερικ Νορθ, 5ου Κόμη του Γκίλφορντ (1766-1827), από τον Τζων Τζάκσον, Αύγουστος 1817. Οξυγραφία σε χαρτί, 38 x 33 εκ. Παραχώρηση της Εθνικής Πινακοθήκης Προσωπογραφίας, Λονδίνο. | Ο Βρετανός καλλιτέχνης Τζων Τζάκσον (1778-1831) ήταν ένας παραγωγικός και επιτυχημένος ζωγράφος προσωπογραφιών. Η αριστοκρατική υποστήριξη του έδωσε τη δυνατότητα να παρακολουθήσει τις Σχολές της Βασιλικής Ακαδημίας, όπου έγινε φίλος με τον Ντέιβιντ Ουίλκυ Wilkie και τον Μπέντζαμιν Χέυντον. Στο Κάστρο Χάουαρντ, κατοικία του Κόμη του Καρλάιλ, μπορούσε να μελετήσει και να αντιγράψει από μία μεγάλη συλλογή έργων ζωγραφικής. Οι ακουαρέλες του κρίθηκαν ως ασυνήθιστης ποιότητας. Εκλέχτηκε τακτικό μέλος της Βασιλικής Ακαδημίας το 1817. Την ίδια χρονιά ο Γουίλιαμ-Τόμας Φράυ (1789-1843), ένας από τους πρώτους χαράκτες που πειραματίστηκαν με χαλύβδινες πλάκες, φιλοτέχνησε την προσωπογραφία του Γκίλφορντ από έναν χαμένο πλέον γνήσιο πίνακα του Τζάκσον. Η προσωπογραφία εκφράζει την επισημότητα του εικονιζομένου στην ηλικία των πενήντα ενός ετών. Φορά μία κορδέλα από τον ώμο μέχρι τον γοφό κάτω από το παλτό του· μία τελετουργική αναγνώριση υψηλών επιτευγμάτων. Αξίζει να σημειωθεί ότι στη μία πλευρά του Γκίλφορντ μία συσσώρευση βιβλίων υποδηλώνει την αγάπη του για τα γράμματα. Η ράχη του οριζοντιωμένου βιβλίου με την επιγραφή στην αγγλική «Ελλάδα», το απόλυτο αντικείμενο του δια βίου φιλελληνισμού του, θα μπορούσε να είναι ένας τόμος από το πιο γνωστό έργο του Γουίλιαμ Μίτφορντ, «Η Ιστορία της Ελλάδας» (1784-1810). Ο Γκίλφορντ βρίσκεται σε ένα τυπικό ελληνικό τοπίο, απέναντι σε ένα βραχώδες έδαφος που κατηφορίζει προς ένα ίχνος της ήρεμης Μεσογείου Θάλασσας στο βάθος. Στην κορυφή του βράχου η απόκοσμη παρουσία μίας αφηρημένης ενδεδυμένης φιγούρας από τους Κλασικούς χρόνους υψώνεται από το έδαφος και σκύβει εμπρός σαν ένα δραματικό θραύσμα γλυπτικής.

5. Έντουαρντ Ορμ (Αγγλία, 1775-1848). Ο Κόμης του Γκίλφορντ, 1 Μαΐου 1818, Λονδίνο. Οξυγραφία σε χαρτί, 35 x 25 εκ. Παραχώρηση της Εθνικής Πινακοθήκης Προσωπογραφίας, Λονδίνο. | Η λεζάντα γράφει «Από ένα σχέδιο που έγινε στην Κεϋλάνη και χαράχθηκε με την επιθυμία των κατοίκων εκείνης της νήσου». Εν συνεχεία ακολουθεί κείμενο γραμμένο στα Σινχαλέζικα: «Ο Βασιλεύς της Αγγλίας στην Κεϋλάνη, προς όφελος του λαού της και για την ανάπτυξη του λαού και της χώρας, διόρισε τον Λόρδο Φρειδερίκο Νορθ ως Αξιότιμο Κυβερνήτη. Ο ευγενής Βασιλιεύς τον διόρισε μετά από ένα χρόνο μετά από αίτημα του λαού της Κεϋλάνης. Η σφραγίδα του Βασιλέα αποδεικνύει την έγκρισή του. Σρι Βικράμα Ραζασίνχα, Βασιλεύς της Κάντι.» Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του στην Κεϋλάνη (1798-1805), ο Νορθ συνέβαλε με βελτιώσεις σε διάφορους τομείς της δημόσιας ζωής, συμπεριλαμβανομένης της οικοδόμησης, της αποστράγγισης, της εξόρυξης, της δημιουργίας καναλιών, του σχηματισμού ενός τάγματος πεζικού που αποτελείται από σέποϋ (Ινδούς στρατιώτες) του Μαντράς και της εισαγωγής εμβολιασμών κατά της ευλογιάς (Add MS 88900/2/11). Εδώ παρουσιάζεται καθισμένος σε πολυθρόνα επάνω σε μπαλκόνι με θέα την όχθη του ποταμού Κελάνη στην πρωτεύουσα Κολόμπο. Φορά χρυσοποίκιλτο πανωφόρι που αρμόζει σε Κυβερνήτη και στηρίζει με το χέρι του επάνω στο γόνατο ένα βιβλίο σχετικό πιθανώς με τη χώρα.

6. Ιωάννης Καλοσγούρος (Κέρκυρα, 1794-1878). Προτομή του Φρέντερικ Νορθ, 5ου Κόμη του Γκίλφορντ, από τον Σερ Παύλο Προσαλέντη, 1827. Μάρμαρο, 90 x 63 x 61 εκ. Παραχώρηση της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου, Αθήνα. | Ο Ιωάννης Καλοσγούρος ανήκει, μαζί με τον Παύλο Προσαλέντη τον πρεσβύτερο και τον Δημήτριο Τριβώλη-Πιέρη, στους επτανησίους καλλιτέχνες που αναβίωσαν την τέχνη της γλυπτικής εκεί, δημιουργώντας τα πρώτα έργα της νεοελληνικής γλυπτικής. Η προτομή του διαπρεπή ελληνιστή και φιλέλληνα Φρέντερικ Νορθ, Κόμητος του Γκίλφορντ (1776-1827), που το 1824 ίδρυσε στην Κέρκυρα την Ιόνιο Ακαδημία και με την οικονομική του συνδρομή αρκετοί Έλληνες σπούδασαν στο εξωτερικό, φιλοτεχνήθηκε το έτος του θανάτου του, το1827, αρχικά από τον Προσαλέντη, κατά παραγγελίας του συλλόγου καθηγητών της Ιονίου Ακαδημίας. Ο Καλοσγούρος φιλοτέχνησε τότε ανάλογη προτομή με δική του πρωτοβουλία, σε μέγεθος μεγαλύτερο από το φυσικό, που αποτελούσε σχεδόν πιστό αντίγραφο εκείνης του Προσαλέντη. Όταν η τελευταία ζητήθηκε να σταλεί στην Αθήνα, αντικαταστάθηκε με την προτομή του Καλοσγούρου. Η βάση της όμως, με την επιγραφή συνταγμένη από τον διακεκριμένο φιλόλογο και συνεργάτη του Γκίλφορντ Χριστόφορο Φιλητά, παρέμεινε στην Ιόνιο Ακαδημία και επί αυτής τοποθετήθηκε το έργο του Προσαλέντη, που καταστράφηκε το 1943 από βομβαρδισμούς. Ο άγγλος φιλέλληνας φορά την ειδικά σχεδιασμένη αρχαϊζουσα στολή του Άρχοντα της Ιονίου Ακαδημίας, που συγκρατείται στον δεξιό ώμο με πόρπη. Η ώριμη ηλικία του δηλώνεται από τα ρυτιδωμένα μάγουλα και τον νευρώδη αλλά κάπως χαλαρό λαιμό, ενώ τα μάτια είναι απλανή, κατά το κλασικιστικό πρότυπο, τα φρύδια πυκνά και τα χείλη σαρκώδη, μειδιώντας ελαφρά. Τα αραιά στην κορυφή της κεφαλής μαλλιά πλαισιώνονται από ανάγλυφα διακοσμημένη ταινία, που στο κέντρο έχει μία γλαύκη, σύμβολο της παιδείας. Η επιβλητική απόδοση της μορφής δηλώνει αυτοπεποίθηση και ικανοποίηση και τονίζει τη δυναμική προσωπικότητα του Κόμητος. (Τώνια Γιαννουδάκη. Εθνική Γλυπτοθήκη – Μόνιμη Συλλογή. Αθήνα, GR: Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλέξανδρου Σούτζου, 2006, σ.30).

7. Πιέτρο Μανθιόν (Ιταλία, 1803-1888). Προσωπογραφία του Φρέντερικ Νορθ, 5ου Κόμη του Γκίλφορντ, π. 1830. Οξυγραφία σε χαρτί αναρτημένη σε επίχρυσο ξύλινο πλαίσιο, 45 x 36 εκ. Παραχώρηση της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας, Κέρκυρα. | Ο δημιουργός της παρούσας μεταθανάτιας Προσωπογραφίας του Γκίλφορντ είναι εν πολλοίς άγνωστος – ένας Πιέτρο Μανθιόν, γεννημένος το 1803 στη Ραγούσα και ενεργός στη Ρώμη, όπου πέθανε το 1888. Φιλοτέχνησε χαρακτικά την προσωπογραφία με βάση την περίφημη μαρμάρινη προτομή του 1827, έτος του θανάτου του, από τον Παύλο Προσαλέντη (1784-1837).Ο Γκίλφορντ κοιτάζει μακριά με το κύρος του Άρχοντα / Πρύτανη και είναι ενδεδυμένος αρχαιοπρεπώς ως διδάκτορας της Νομικής, σε σχέδιο του ίδιου του Προσαλέντη. Σύμφωνα με περιγραφή σε επιστολή του προς την αδελφή του Ανν, γραμμένη από το Οτράντο την 1η Ιουνίου 1824, φορά κατάσαρκα λευκό χιτώνα και από επάνω φέρει πορφυρό ιμάτιο που συγκρατεί στον ώμο μία χρυσή ανθόμορφη πόρπη. Ένα διακριτό εξάρτημα είναι ο αρχαιοπρεπής τρόπος που διατηρεί σταθερή την πλούσια πλευρική κόμη της κεφαλής του. Γράφει χαρακτηριστικά: «Ωστόσο, αντί για τη σκούφια του Οδυσσέα, έφερα γύρω από την κεφαλή μου μία στενή μαύρη βελούδινη ταινία κεντημένη στο εμπρόσθιο μέρος με χρυσά φύλλα δάφνης και μία χρυσή γλαύκη» (British Library, Add. MS 61983, p. 129).

8. αποδ: Πέτρος Παυλίδης-Μηνώτος (Ιωάννινα, 1800-1861). Προσωπογραφία του Φρέντερικ Νορθ, 5ου Κόμητος του Γκίλφορντ, π. 1846. Λιθογραφία σε χαρτί, 5 x 5 εκ. Παραχώρηση της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων, Αθήνα. | Ο Πέτρος Παυλίδης-Μηνώτος ήταν καθηγητής ελαιογραφίας στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο μεταξύ 1854-1862. Η ζωγραφική του εξειδικεύτηκε στη προσωπογραφία που διακρίνεται για το ακαδημαϊκό της ιδίωμα. Με σπουδές ζωγραφικής στην Ιταλία και γνώση των ζωγραφικών τάσεων του Παρισιού και του Μονάχου, επηρεάστηκε σαφώς από την Επτανησιακή Σχολή, που χαρακτηρίζεται από λυρισμό και διακρίνεται για λεπτό σχεδιασμό. Η παρούσα μεταθανάτια προσωπογραφία αποκαλύπτει τα χαρακτηριστικά της, όπως αυτά αναπτύχθηκαν κατά την περίοδο της ανάδειξής της στις Ιόνιες Νήσους επί Νικολάου Κουτούζη και Νικολάου Καντούνη και διατηρήθηκαν από τους απογόνους τους, στους οποίους ανήκει ο Παυλίδης-Μηνώτος. Αυτή είναι μια ημίσεος μήκους φιγούρα του Γκίλφορντ. Το βλέμμα του απομακρύνεται από τον θεατή γαλήνια προς τα αριστερά. Τα μάτια του είναι καρφωμένα και τα χείλη του σφραγισμένα. Φορά ένα επίσημο ένδυμα, ένα ευρωπαϊκό σακάκι, ένα πουκάμισο με υψηλή λαιμόκοψη και λαιμοδέτη. Το άνοιγμα του σακακιού αποκαλύπτει την κορδέλα με το παράσημο του Ιππότη Διοικητή του Τάγματος των Αγίων Μιχαήλ και Γεωργίου. Ο αστέρας του Ιππότη Διοικητή Μεγαλόσταυρου κοσμεί ευκρινώς το πέτο του σακακιού του. Τέλος, ένα μενταγιόν με μεγεθυντικό φακό που κρέμεται στο κορδόνι του λαιμού ανακαλεί την ευρέως γνωστή αγάπη του Γκίλφορντ να μελετά επιμελώς αρχαία ελληνικά χειρόγραφα. Ο Παυλίδης-Μηνώτος επωφελήθηκε από τα νέα λιθογραφικά πιεστήρια που έφερε στο Ναύπλιο ο Καποδίστριας από το Παρίσι και από την έμπειρη προσφορά Βαυαρών καλλιτεχνών στην τέχνη της λιθογραφίας. Διακρίθηκε σε αυτή τη μορφή τέχνης και έφτιαξε δύο λιθογραφίες με θέμα τον Καποδίστρια (Αναγνωστική Εταιρία Κερκύρας και Δημοτική Ιστορική Βιβλιοθήκη Ζακύνθου). Υπήρξε επίτιμος συνέταιρος της Φιλαρμονικής Εταιρείας Κέρκυρας και μάλλον ενδιαφέρθηκε για τον Γκίλφορντ εξαιτίας της στενής σχέσης του με την Κέρκυρα.

8. Περικλής Σκιαδόπουλος (Κορώνη, 1833-1875). Προσωπογραφία του Φρέντερικ Νορθ, 5ου Κόμητος του Γκίλφορντ, π. 1872, Αθήνα. Ξυλογραφία σε χαρτί, 25 x 20 εκ. Παραχώρηση της Συλλογής Γιώργου Χ. Σουρτζίνου, Κέρκυρα. | Ο Περικλής Σκιαδόπουλος ήταν ένας από τους ικανότερους Έλληνες χαράκτες, με σπουδές ξυλογραφίας σε Αθήνα, Παρίσι και Λονδίνο, και γνωστός για την ποιότητα του έργου του [Γιάννης Μπόλης & Δημήτρης Παυλόπουλος, Ελληνική Χαρακτική, 1843-1915. Ιστορία – Λεξικό Χαρακτών, Αθήνα 2012, σς 59-62]. Για να ξυλογραφήσει τη παρούσα μεταθανάτια Προσωπογραφία του Φρέντερικ Νορθ, 5ου Κόμητος του Γκίλφορντ, περίπου το 1872, ο Σκιαδόπουλος χρησιμοποίησε ως πρότυπο τη σχετική λιθογραφία του 1846 του Πέτρου Παυλίδη-Μηνώτου. Αποδεικτικό αυτής της αναφοράς είναι η διατήρηση του κορδονιού του λαιμού παρότι η παρούσα σύνθεση περιλαμβάνει το μενταγιόν με τον μεγεθυντικό φακό. Η τεχνική στη συγκεκριμένη ξυλογραφία έχει φτάσει στο απόγειό της, καθότι η παραμικρή χάραξη είναι αριστοτεχνικά μελετημένη.

9. Σπυρίδων Προσαλέντης (Κέρκυρα, 1830-1895). Προσωπογραφία του Φρέντερικ Νορθ, 5ου Κόμητος του Γκίλφορντ (1766-1827), 1882. Λάδι σε καμβά, 100 x 80 εκ. Παραχώρηση του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, Αθήνα. | Ο Σπυρίδων Προσαλέντης είναι σημαντικός εκπρόσωπος της εν λόγω εικαστικής οικογένειας – υιός του ζωγράφου και γλύπτη Παύλου του πρεσβύτερου και πατέρας των ζωγράφων Αιμιλίου και Παύλου του νεοτέρου. Πήρε τα πρώτα μαθήματα ζωγραφικής στην καλλιτεχνική σχολή που είχε ιδρύσει και διηύθυνε ο πατέρας του στην Κέρκυρα και ολοκλήρωσε τις σπουδές του στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βενετίας, αποφοιτώντας με το πρώτο βραβείο. Μετά από ένα αρκετά μεγάλο διάστημα παραμονής στη Βενετία επέστρεψε στην Κέρκυρα, ενώ το 1865 διορίστηκε καθηγητής της ζωγραφικής στο Σχολείον των Τεχνών και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Μετά από ένα σύντομο διάστημα διδασκαλίας παραιτήθηκε και επέστρεψε στη Βενετία, όπου βραβεύτηκε στη Διεθνή Έκθεση της πόλης. Το 1870, με προτροπή του βασιλέα Γεωργίου Α’, εγκαταστάθηκε οριστικά στην Αθήνα και ανέλαβε τη διακόσμηση του παρεκκλησίου των παλαιών ανακτόρων, ενώ το 1876, με τη σύσταση δεύτερης έδρας ζωγραφικής στο Σχολείο των Τεχνών, διορίστηκε και πάλι καθηγητής, παραμένοντας στη θέση αυτή έως τον θάνατό του. Κυρίως προσωπογράφος, απεικόνισε διάφορες προσωπικότητες, καθώς και αγωνιστές της Ελληνικής Επανάστασης, συνδυάζοντας το ακαδημαϊκό ύφος με τη ρεαλιστική απόδοση. Για να φιλοτέχνησε την παρούσα μεταθανάτια Προσωπογραφία του Φρέντερικ Νορθ, 5ου Κόμητος του Γκίλφορντ το 1882 χρησιμοποίησε ως πρότυπο τη σχετική ξυλογραφία του Περικλή Σκιαδοπούλου. Η ζωγραφική του φέρει τα ξεκάθαρα χαρακτηριστικά της Επτανησιακής Σχολής – ωραίο σχέδιο και λυρική ατμόσφαιρα. Αυτός ο πίνακας αποκαλύπτει επίσης τα τυπικά χαρακτηριστικά της ιονικής προσωπογραφίας – το μέγεθος της μορφής, η θέση του σώματος, η έκφραση του χαρακτήρα και η δηλωμένη ταυτότητά του είναι στοιχεία που αναπτύχθηκαν κατά την περίοδο της ακμής της από τους Νικόλαο Κουτούζη και Νικόλαο Καντούνη και διατηρήθηκαν. από τους απογόνους τους, στους οποίους ανήκει ο Προσαλέντης. Ωστόσο, στο έργο αυτό είναι εμφανείς οι νέες τάσεις της εποχής και η συνάντησή του με τους καλλιτεχνικούς κύκλους του εξωτερικού και της Αθήνας. Η ημίσεως μεγέθους φιγούρα του Γκίλφορντ, καθισμένη σε έναν θρόνο, δεσπόζει στο κέντρο της εικόνας σε σκούρο φόντο. Έχει μία μικρή κλίση προς τα δεξιά, ενώ το βλέμμα στρέφεται προς την άλλη κατεύθυνση μακρυά από τον θεατή. Το ύφος του είναι γαλήνιο και τα χείλη του σφραγισμένα. Φορά ένα επίσημο ένδυμα – ένα ευρωπαϊκό σακάκι, ένα πουκάμισο με υψηλή λαιμόκοψη και λαιμοδέτη. Το αριστερό του χέρι, που στηρίζεται στη ντυμένη πλάτη του θρόνου, φέρνει την προσοχή στον αστέρα του Ιππότη Μεγαλόσταυρου που κοσμεί το πέτο του παλτού του. Το δεξί του χέρι, βρίσκοντας στήριγμα στο λυγισμένο του γόνατο, στηρίζει ένα δερματόδετο βιβλίο, πιθανότατα για το αγαπημένο του θέμα της Ελλάδας. Η κορδέλα, περνώντας από τον δεξιό ώμο στον αριστερό γοφό, παρουσιάζει στο κάτω άκρο της το παράσημο του Ιππότη Διοικητή του Τάγματος των Αγίων Μιχαήλ και Γεωργίου.

10. Κοσμάς Απέργης (Τήνος, 1836-1898). Ανδριάντας του Γκίλφορντ, 1883. Μάρμαρο. Παραχώρηση του Μποσκέτου, Κέρκυρα. | Φιλοτεχνώντας τον Ανδριάντα του Γκίλφορντ ο Κοσμάς Απέργης αποθανάτισε πιστά την ύψιστη στιγμή της επίσημης έναρξης της λειτουργίας της Ιονίου Ακαδημίας στις 8.30 το πρωί της 29ης Μαΐου 1824. Παρουσιάζεται με κάθε επισημότητα σε θρόνο επάνω σε ένα υπερυψωμένο βάθρο, όπως αναφέρει ο ίδιος, «ανάμεσα στον Πολίτη και τον Φιλητά στη μεγάλη αίθουσα της Ακαδημίας, που ήταν κατάμεστη από όλους τους επισήμους και των δύο φύλων» (Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη 1997:207). Είναι ενδεδυμένος αρχαιοπρεπώς με τήβεννο στερεωμένη στον δεξιό του ώμο με ένα χρυσό κομβίο και φέρει γύρω από την κεφαλή του μία στενή μαύρη βελούδινη ταινία κεντημένη στο εμπρόσθιο μέρος με χρυσά φύλλα δάφνης και μία χρυσή γλαύκη. Το χέρι του, που στηρίζεται στο γόνατο, κρατά ένα βιβλίο μάλλον για την αρχαία Ελλάδα.

Ανώνυμος (Αγγλία). Ο αείμνηστος Κόμης του Γκίλφορντ με την Ελληνική Κολεγιακή Ένδυσή του, π. 1830. Γκουάς σε χαρτί, 27 x 19 εκ. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. | Εδώ ο Γκίλφορντ εμφανίζεται με τον τρόπο που τον θυμάται η κοινή γνώμη. Φορά έναν απλό και ηπίας πράσινης χρωματικής ποδήρη χιτώνα που ομοιάζει τόσο με ρωμαϊκή τήβεννο όσο και με ιερατικό άμφιο. Επάνω από αυτό κρατιέται με πόρπη ένας μανδύας σε πορφυρό χρώμα. Χαρακτηριστικό είναι και το καπέλο σατούρνο (Κρόνιο), γνωστό ως τέτοιο επειδή η εμφάνισή του θυμίζει τον δακτυλιοειδή πλανήτη Κρόνο, που είναι καπέλο ιεράρχη με φαρδύ, κυκλικό χείλος και συνήθως στρογγυλεμένο επίστεμμα που φοριέται σε εξωτερικούς χώρους από καθολικούς κληρικούς. Τέλος ένα μενταγιόν με μεγεθυντικό φακό που κρέμεται στο κορδόνι του λαιμού ανακαλεί την ευρέως γνωστή αγάπη του Γκίλφορντ να μελετά επιμελώς αρχαία ελληνικά χειρόγραφα. Με αυτό το εργαλείο έχει παρουσιαστεί τουλάχιστον δύο επιπλέον φορές (δείτε τις χαρακτικές προσωπογραφίες από τον Πέτρο Παυλίδη-Μηνώτο και Περικλή Σκιαδαρέση). Η έντονη χρωματική στα ερυθρά μποτίνια μάλλον επιλέγηκε με σκοπό να ελκύσει την προσοχή του κόσμου.


1.         Πέτρος Παυλίδης-Μηνώτος (Ιωάννινα, 1800-1861). Ισαβέλλα Θεοτόκη-Αλμπρίτζι (1760-1836), π. 1830.

2.         Πέτρος Παυλίδης-Μηνώτος (Ιωάννινα, 1800-1861). Ιωάννης Καποδίστριας (1776-1831), π. 1846.

3.               Σερ Φράνσις Τσάντρεϋ, RA (1781-1841).Γεώργιος Δ’ (1762-1830), 1827.

4.         Σερ Παύλος Προσαλέντης (1784-1837).Σερ Τόμας Μαίτλαντ (1760-1824), 1822.

5.         Σερ Παύλος Προσαλέντης (1784-1837).Σερ Φρέντερικ Άνταμ (1784-1853), 1825.

1. Πέτρος Παυλίδης-Μηνώτος (Ιωάννινα, 1800-1861). Προσωπογραφία της Ισαβέλλας Θεοτόκη-Αλμπρίτζι (1760-1836), π. 1830. Λάδι σε καμβά, 55 x 40 εκ. Παραχώρηση της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας, Κέρκυρα. | Η Ισαβέλλα Θεοτόκη-Αλμπρίτζι (1760-1836) ήταν φημισμένη οικοδέσποινα και λογία. Ιταλίδα ελληνικής καταγωγής, γεννήθηκε το καλοκαίρι του 1760, από πατέρα κερκυραίο, τον Κόμη Αντώνιο Θεοτόκη, του περίφημου κλάδου Θεοτόκη-Καλοκαρδιάρη, και μητέρα βενετσιάνα, την Κοντέσα Νικολέτα ντε Βέτζια. Ο πατέρας της ασχολήθηκε προσωπικά με τη μόρφωση της κόρης του, επιλέγοντας αξιόλογους δασκάλους οι οποίοι της έμαθαν ιταλικά, γαλλικά, λατινικά και αρχαία ελληνικά. Σε ηλικία 16 ετών, μετά από μεσολάβηση της οικογενείας της, παντρεύτηκε τον μεσήλικα αξιωματικό του ναυτικού και έπειτα γνωστό συγγραφέα ιστορικών πραγματειών Κάρλο Αντόνιο Μαρίν (1745-1815) από τη Βενετία. Απέκτησαν έναν υιό, μετά τη γέννηση του οποίου αποφάσισαν να μετακομίσουν στη Βενετία. Η Ισαβέλλα δεν επέστρεψε ξανά στη γενέτειρά της, αλλά φρόντισε να την κρατήσει ζωντανή στη σκέψη της και να στηρίξει με τον τρόπο της κάθε αγώνα προς επιδίωξη της ελευθερίας των Επτανήσιων. Το 1796, έχοντας χωρίσει από τον πρώτο της σύζυγο, παντρεύτηκε τον Κόμη Τζοβάνι Μπατίστα Δ’ Τζουζέπε Αλμπρίτζι, με τον οποίο απέκτησε έναν ακόμη υιό. Ο δεύτερος σύζυγός της, θαύμαζε ιδιαιτέρως την έντονη προσωπικότητα της Ισαβέλλας και στήριξε τις συναντήσεις που διοργάνωνε πλέον στo Παλάτσο Αλμπρίτζι. Εκείνο τον καιρό, η Βενετία, αποτελούσε σημαντικό κέντρο της ευρωπαϊκής πολιτιστικής, κοινωνικής και καλλιτεχνικής δραστηριότητας. Η Ισαβέλλα σύντομα αναδείχθηκε σε χαρισματική οικοδέσποινα. Η οικία της έγινε στέκι για ανθρώπους του πνεύματος που συζητούν τα νέα ρεύματα και τις ιδέες που έφερε η Γαλλική Επανάσταση ενώ η ίδια διακρίθηκε για την πλατιά της μόρφωση, το χιούμορ, την οξύνοια και την αμεσότητα που είχε με το κοινό της, τόσο ως οικοδέσποινα όσο και ως συγγραφέας. Στο φιλολογικό της σαλόνι συνέρρεαν προσωπικότητες από όλη την Ευρώπη όπως οι Γκαίτε, Αντόνιο Κανόβα, Ιωάννης Καποδίστριας, Ανδρέας Μουστοξύδης, Λόρδος Μπάιρον, Μάριο Πιέρι, Ιππόλιτο Πιντεμόντε, Σατωμπριάν, Σερ Γουόλτερ Σκοτ, Μαντάμ ντε Σταλ και Ούγκο Φόσκολο. Μετά τη διάλυση της Δημοκρατίας της Βενετίας (1797) ταξίδεψε για καιρό σε άλλες πόλεις της Ιταλίας αλλά και στο Παρίσι, όπου επίσης διοργάνωσε φιλολογικές συναντήσεις με ανθρώπους που μοιράζονταν τις προοδευτικές της ιδέες. Το 1807 δημοσίευσε το βιβλίο της Ριτράτι (Προσωπογραφίες), μία σειρά λογοτεχνικών απεικονίσεων που συνέθεσε από άνδρες που γνώριζε και σύχναζαν στο σαλόνι της, εκφράζοντας τα κοσμοπολίτικα ιδανικά της κοινωνικότητας. Πέθανε στη Βενετία στις 27 Σεπτεμβρίου 1836 και ο θάνατός της βύθισε σε πένθος τον πνευματικό κόσμο της Ιταλίας. [www.capodistriasmuseum.gr/persons/isavella-theotoki-albritzi/]. Στο Αρχείο Γκίλφορντ για την Ιόνιο Ακαδημία στη Βρετανική Βιβλιοθήκη φυλάσσεται επιστολή της προς τον Γκίλφορντ (Add MS 88900/1/13).

1. Πέτρος Παυλίδης-Μηνώτος (Ιωάννινα, 1800-1861). Προσωπογραφία του Ιωάννη Καποδίστρια, π. 1846. Λάδι σε καμβά, 70 x 57 εκ. Παραχώρηση της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας, Κέρκυρα. | Ο Κόμης Ιωάννης Καποδίστριας (1776-1831) ήταν Έλληνας διπλωμάτης και πολιτικός. Καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια με πολιτική παράδοση, για αυτό και αναμείχθηκε με την πολιτική ήδη από το 1803, οπότε και διορίστηκε γραμματέας της επικρατείας της Ιονίου Πολιτείας. Με την κατάληψη των Επτανήσων από τους Γάλλους, αποσύρθηκε και εντάχθηκε στη ρωσική διπλωματική υπηρεσία. Εκεί, ανέλαβε σημαντικές θέσεις καταφέρνοντας να αναδειχθεί σε υπουργό εξωτερικών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας από το 1815 έως το 1822, οπότε και υποχρεώθηκε σε παραίτηση λόγῳ της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Στις 14 Απριλίου 1827 η Γ’ Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας τον επέλεξε πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδας, θέση από την οποία ήλθε σε τριβή με τους τοπικούς οπλαρχηγούς, με αποτέλεσμα τη δολοφονία του στις 9 Οκτωβρίου 1831, στο Ναύπλιο, από τον αδελφό και τον υιό του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, σε αντίποινα της φυλάκισης του τελευταίου. Ως κυβερνήτης της Ελλάδας προώθησε σημαντικές μεταρρυθμίσεις για την ανόρθωση της κρατικής μηχανής, καθώς και για τη θέσπιση του νομικού πλαισίου της πολιτείας, απαραίτητου για την εγκαθίδρυση της τάξης. Επίσης, αναδιοργάνωσε τις ένοπλες δυνάμεις υπό ενιαία διοίκηση. § Ο Παυλίδης-Μηνώτος (1800-1862) ήταν καθηγητής ελαιογραφίας στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο μεταξύ 1854-1862. Η τέχνη του αντιπροσωπεύει μία ζωγραφική με εξαιρετικό σχέδιο και χαρακτηρίζεται από τη γλυκύτητα και την εξειδίκευση στην εικονογράφηση. Με σπουδές ζωγραφικής στην Ιταλία και γνώση των ζωγραφικών τάσεων του Παρισιού και του Μονάχου, επηρεάστηκε σαφώς από την Επτανησιακή Σχολή. Η ημισείου μήκους φιγούρα του Καποδίστρια, καθισμένου σε έναν θρόνο δεσπόζει στο κέντρο της εικόνας σε σκούρο φόντο. Έχει μία ελαφρά κλίση προς τα δεξιά, το βλέμμα στρέφεται προς τον θεατή, το ύφος του είναι γαλήνιο και τα χείλη του σφραγισμένα. Φορά επίσημη ένδυση, πλούσια κάπα, ευρωπαϊκό κοστούμι, πουκάμισο με υψηλή λαιμόκοψη και λαιμοδέτη. Το παράσημο του Αστέρα κοσμεί ευδιάκριτα το πέτο του παλτού του. Το αριστερό του χέρι ακουμπά στο μπράτσο του θρόνου, ενώ το δεξί παραμένει κάτω. Ο παρών πίνακας αποκαλύπτει το χαρακτηριστικό της ιονίας προσωπογραφίας. Το μέγεθος της μορφής, η θέση του σώματος, η έκφραση του χαρακτήρα και η δηλωμένη ταυτότητά του είναι στοιχεία της τέχνης που αναπτύχθηκε κατά την περίοδο της ανάδειξής της επί Νικολάου Κουτούζη και Νικολάου Καντούνη και διατηρήθηκε από τους απογόνους τους, στους οποίους ανήκει ο Παυλίδης-Μηνώτος. Ωστόσο, στο έργο του φαίνονται οι νέες τάσεις της εποχής και η σύγκλισή του με τους καλλιτεχνικούς κύκλους του εξωτερικού και της Αθήνας. Διακεκριμένος στη χαρακτική έφτιαξε δύο λιθογραφίες με θέμα τον Καποδίστρια (Αναγνωστική Εταιρία Κερκύρας και Δημοτική Ιστορική Βιβλιοθήκη Ζακύνθου) χαλαρά με βάση αυτόν τον πίνακα. § Με τη Συνθήκη των Παρισίων (1815) τα Επτάνησα έγιναν προτεκτοράτο της Μεγάλης Βρετανίας και το ίδιο έτος ο Γκίλφορντ ξεκίνησε συζητήσεις με τον Καποδίστρια για ένα πιθανό Ιόνιο Πανεπιστήμιο. Ο Καποδίστριας αποκάλεσε τον Γκίλφορντ σε επιστολές του «ο μεγάλος μας Έλληνας» (Βρετανική Βιβλιοθήκη, Add. Ms 41535).

2. Σερ Φράνσις Τσάντρεϋ, RA (1781-1841). Προτομή του Γεωργίου Δ’ (1762-1830), Βασιλέα του Ηνωμένου Βασιλείου Μεγάλης Βρετανίας & Ιρλανδίας, 1827. Μάρμαρο. Παραχώρηση του Ανακτόρου Αγίων Μιχαήλ & Γεωργίου, Κέρκυρα. | Ο Γεώργιος Δ’ (1762-1830) ήταν βασιλέας του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Ιρλανδίας και βασιλέας του Ανόβερου από τον θάνατο του πατέρα του, Βασιλέα Γεωργίου Γ’, το 1820, μέχρι τον θάνατό του δέκα χρόνια αργότερα. Κατά την άνοδό του στον θρόνο, ενεργούσε ως Πρίγκιπας Αντιβασιλέας, πράττοντας έτσι από το 1811, κατά τη διάρκεια της εσχάτης ψυχικής ασθενείας του πατέρα του. Ο Γεώργιος χαρακτηρίστηκε ως ο «Πρώτος κύριος της Αγγλίας» λόγω του ύφους και των τρόπων του. Ήταν εύστροφος, έξυπνος και γνώστης, αλλά η αυταπάρνησή του τον οδήγησε να σπαταλήσει μεγάλο μέρος του ταλέντου του. Η περίοδος της Αντιβασιλείας είδε μία αλλαγή στη μόδα που καθορίστηκε σε μεγάλο βαθμό από τον Γεώργιο. Ήταν ο μεγαλύτερος βασιλικός υποστηρικτής της τέχνης, της αρχιτεκτονικής, της μουσικής και της επιστήμης. Οι πολλές παρακαταθήκες του περιλαμβάνουν το Πάρκο Αντιβασιλέα (Ρίτζεντς Παρκ) και την Εθνική Πινακοθήκη Προσωπογραφίας. Το εγκώμιο του Δούκα του Ουέλινγκτον που παραδόθηκε στη Βουλή των Λόρδων εξήρε τη γνώση και το ταλέντο του Γεωργίου και τον αποκάλεσε «τον πιο ολοκληρωμένο άνδρα της εποχής του». Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του ανεγέρθηκε ένας μεγάλος αριθμός αγαλμάτων του Γεωργίου, τα οποία περιλαμβάνουν ένα χάλκινο έφιππο από τον Σερ Φράνσις Τσάντρεϋ στην πλατεία Τραφάλγκαρ. Ο Τσάντρεϋ σκάλισε την πρώτη εκδοχή δεκαπέντε παρομοίων μαρμάρινων προτομών σε γύψο το 1821, το έτος της στέψης του (τώρα στο Ασμόλειο Μουσείο της Οξφόρδης). Με τις ολόσωμες προσωπογραφίες του Σερ Τόμας Λώρενς σε λάδια, καθιέρωσε την επίσημη εικόνα του Βασιλέα σε όλη τη δεκαετή βασιλεία του. Αποτυπώνει την ικανότητα του γλύπτη να εξιδανικεύει χωρίς να χάνει την ομοιότητα. Ο Βασιλέας εμφανίζεται ταυτοχρόνως υψηλός και αγαπητός, ντυμένος ως αρχαίος στρατάρχης αλλά φορώντας μία από τις δικές του καστανές περούκες. Ο Γεώργιος γνώριζε ότι οι Βρετανοί θεωρούσαν τον Γκίλφορντ προσωπικότητα προβεβλημένη ως αυθεντία για τα ελληνικά εκπαιδευτικά της εποχής (Νικόλαος Κ. Κουρκουμέλης. Η Εκπαίδευση στην Κέρκυρα κατά τη διάρκεια της Βρετανικής Προστασίας 1816-1864. Αθήνα, GR: Σύλλογος προς Διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων, 2002:155). Πέρα από την προσωπική του εκτίμηση και την τιμή της φιλίας του, ο Γεώργιος τον υποστήριζε με αφανείς ενέργειες. Φαίνεται να του έδωσε τη διαβεβαίωση για την ανάθεση της ίδρυσης του Πανεπιστημίου πριν τον Μάιο του 1819. Έτσι εξηγείται και η απονομή στον Γκίλφορντ του τίτλου του διδάκτορα της νομικής από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης στις 25 Οκτωβρίου 1819. Μετά την άνοδό του στον θρόνο, Ιανουάριο 1820, ο Γεώργιος απένειμε στον Γκίλφορντ τον τίτλο «Άρχων» (αυτόθι 2002:158-159).

3. Σερ Παύλος Προσαλέντης (1784-1837). Προτομή του Σερ Τόμας Μαίτλαντ (1760-1824), Πρώτου Υπάτου Αρμοστή των Ιονίων Νήσων, 1822. Ορείχαλκος. Παραχώρηση του Ανακτόρου Αγίων Μιχαήλ & Γεωργίου, Κέρκυρα. | Ο Σερ Τόμας Μαίτλαντ(1760-1824) ήταν Κυβερνήτης της Μάλτας και υπηρέτησε ως Λόρδος Ύπατος Αρμοστής των Ιονίων Νήσων κατά την περίοδο 1815-1823, με έδρα την Κέρκυρα. Ευρέως γνωστός ως «Βασιλέας Τομ», ήταν ένας ικανός διαχειριστής. Ίδρυσε κυβερνητικές τράπεζες, έφτιαξε δρόμους και φάρους. Έχοντας επίγνωση της σημασίας που έδιδαν οι Ιόνιοι στους τίτλους, ίδρυσε το Τάγμα των Αγίων Μιχαήλ και Γεωργίου, των οποίων οι τιμές επρόκειτο να απονείμονται σε καταλλήλους αποδέκτες στα Επτάνησα και τη Μάλτα. Για να εξοπλίσει το νέο Τάγμα με έδρα καθώς και για να στεγάσει τη Γερουσία και να παράσχει στέγη στον Λόρδο Ύπατο Αρμοστή, ανέθεσε το ανάκτορο που εξακολουθεί να κοσμεί την κάτω Σπιανάδα στην πόλη της Κέρκυρας.

Όταν πέθανε και τάφηκε στη Μάλτα το 1824, τον θρήνησαν στην Κέρκυρα με ειδικές τελετές μνημοσύνου. Η προτομή του, φιλοτεχνημένη από τον Προσαλέντη, είναι η πρώτη στη μοντέρνα Ελλάδα που χυτεύτηκε σε μπρούτζο. Είναι ενδιαφέρον ότι μια γύψινη μελέτη του 1817 αυτής της προτομής, που στεγάζεται στο Μουσείο Τόρβαλντσεν της Κοπεγχάγης, υποδηλώνει ότι ο Προσαλέντης είχε ζητήσει τη συμβουλή του συναδέλφου του γλύπτη Μπέρτελ Τόρβαλντσεν (1797-1838) για τη χύτευση.

Αμέσως μετά την απονομή του τίτλου «Άρχων» στον Γκίλφορντ από τον Γεώργιο Δ’, στις 24 Φεβρουαρίου 1820 ο Μαίτλαντ ζήτησε από τη Ιόνιο Βουλή να κάνει τη Γερουσία να τον αναγνωρίσει, σύμφωνα με την επιθυμία του, ως άμισθο συντονιστή όλης της εκπαίδευσης στην Ιόνιο Πολιτεία. Σύμφωνα με αυτή την ενέργεια, στις 25 Μαρτίου 1820 η Γερουσία διόρισε τον Γκίλφορντ «Άρχοντα» και στις 28 Μαρτίου ανέλαβε τα καθήκοντά του (Νικόλαος Κ. Κουρκουμέλης. Η Εκπαίδευση στην Κέρκυρα κατά τη διάρκεια της Βρετανικής Προστασίας 1816-1864. Αθήνα, GR: Σύλλογος προς Διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων, 2002:160). Στις 17 Μαΐου 1821 ο Μαίτλαντ αποφάσισε να υποστηρίξει την αρχική επιθυμία του Γκίλφορντ να ιδρύσει την Ακαδημία στην Ιθάκη, ως γενέτειρας του Οδυσσέα. Ωστόσο, το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης αναστάτωσε τις νησιωτικές κοινωνίες και προβλημάτισε τις βρετανικές αρχές. Στις 4 Μαρτίου 1823, ο Μαίτλαντ επανέφερε το θέμα στην Ιόνιο Βουλή, παρουσιάζοντας τους φόβους του και τις λύσεις του προβλήματος. Στα επιχειρήματα που χρησιμοποίησε ανέφερε ότι ο θεσμός που αρχικά προβλεπόταν στην Ιθάκη, κοντά στις τοποθεσίες της εθνεγερσίας, θα δημιουργούσε αυξημένα λειτουργικά και άλλα προβλήματα. Για τον λόγο αυτό πρότεινε ως καταλληλότερη την Κέρκυρα, όπου η Κυβέρνηση μπόρεσε να παραχωρήσει το Μέγαρο του Βενετού Προνοητή στο Παλαιό Φρούριο (αυτόθι 2002:180). Μετά τη σύγκληση του Γκίλφορντ με τις απόψεις του Μαίτλαντ, με υπόδειξη του Αρμοστή, αποφασίστηκε στις 29 Μαΐου να ανοίξει η Ακαδημία μέσα στον επόμενο χρόνο, το 1824, στην Κέρκυρα (αυτόθι 2002:181).

4. Σερ Παύλος Προσαλέντης (1784-1837). Προτομή του Σερ Φρέντερικ Άνταμ (1784-1853), Δευτέρου Υπάτου Αρμοστή των Ιονίων Νήσων, 1825. Μάρμαρο. Παραχώρηση του Ανακτόρου Αγίων Μιχαήλ & Γεωργίου, Κέρκυρα. | Ο στρατηγός Σερ Φρέντερικ Άνταμ (1784-1853) ήταν Σκωτσέζος στρατηγός στη μάχη του Βατερλό. Μεταξύ 1824 και 1832 ήταν Λόρδος Ύπατος Αρμοστής των Ιονίων Νήσων. Παντρεύτηκε την Κερκυραία Διαμαντίνα Παλατιανού και για χάρη της έκτισε το Ανάκτορο του Μον Ρεπό. Στην Προτομή του Άνταμ ο Προσαλέντης τονίζει τα καθαρά ιδεαλιστικά στοιχεία, την ηρωική έκφραση και το αυτοκρατορικό ύφος σε μία πιστή απόδοση των κλασικιστικών ιδεωδών. Στο βάθρο παρουσιάζει τέσσερα ανάγλυφα με την εξής σειρά: στην εμπρόσθια πλευρά τον Άρη, στη δεξιά πλευρά τον Αγραίο Νόμιο (Προστάτη των Αγρών), στην αριστερή πλευρά την Αθηνά και στο πίσω μέρος την προσωποποίηση της Κερκύρας. Πρόκειται για συμβολικές φιγούρες, προκειμένου να αναδειχθούν οι αρετές του θέματος, η στρατιωτική του ιδιότητα, η προσφορά του στη γεωργία της νήσου, η σοφία του και η αγάπη του για τη νήσο.


1.         Ανδρέας Ιδρωμένος (1764-1843), Αρχιμανδρίτης της Ιονίου Ακαδημίας.

2.         Αθανάσιος Ψαλίδας (1767-1829), Επίτιμος Διδάκτωρ Φιλοσοφίας της Ιονίου Ακαδημίας.

3.         Θεόκλητος Φαρμακίδης (1784-1860), Καθηγητής Θεολογίας της Ιονίου Ακαδημίας.

4.         Κωνσταντίνος Ασώπιος (1785-1872), Καθηγητής Ιστορίας της Ιονίου Ακαδημίας.

5.         Χριστόφορος Φιλητάς (1787-1867), Καθηγητής Φιλολογίας της Ιονίου Ακαδημίας.

6.         Αθανάσιος Πολίτης (1790-1864), Καθηγητής Χημείας της Ιονίου Ακαδημίας.

7.         Ανδρέας Κάλβος (1792-1869), Καθηγητής Φιλοσοφίας της Ιονίου Ακαδημίας.

8.          Νικόλαος Πίκκολος (1792-1865), Καθηγητής Φιλοσοφίας της Ιονίου Ακαδημίας.

9.         Ανδρέας Παπαδόπουλος-Βρετός (1800-1876), Βιβλιοθηκάριος της Ιονίου Ακαδημίας.

•           Στυλιανός Μαράτος (γ. Ιθάκη), Καθηγητής Ανατομίας. | Γνωστός για τις ικανότητές του  (Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη 1997:189).

•           Μάριος Πιέρης (1776-1852), προτεινόμενος Καθηγητής Φιλολογίας. | Γνωστός λογοτέχνης.

•           Στυλιανός Σπαθής (;), Καθηγητής Βοτανικής. | Ιατρός του Πανεπιστημίου του Γκέτινγκεν.

•           Ιωάννης Καραντηνός (1784-1834), Καθηγητής Μαθηματικών της Ιονίου Ακαδημίας.

•           Γεώργιος Ιωαννίδης (;), Καθηγητής Ελληνικής Φιλολογίας.

•           Τζαίημς Λουσινιάν (James Lusignan), Καθηγητής Φιλολογίας & Γραμματέας. | Πολύγλωσσος, ο οποίος, εκτός από αρχαία και νέα ελληνικά, λατινικά και αγγλικά, καταλάβαινε ιταλικά, γαλλικά και γερμανικά (Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη 1997:187).

•           Φράνσις Μπαλφούρ (Francis Balfour), Καθηγητής Εβραϊκής και Ανατολικών Γλωσσών & Κοσμοφύλαξ. | Είχε δίπλωμα Μάστερ Τεχνών από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, όπου είχε παραμείνει για πολύ και γνώριζε τους κανονισμούς του και τον τρόπο εφαρμογής τους. Καταλάβαινε τέλεια τα νέα ελληνικά και το γεγονός ότι ήταν ξένος θα απομάκρυνε κάθε υποψία μεροληψίας κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του (Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη 1997:188).

•           Πάκκο Μπένσα (Pacco Bensa), Καθηγητής Ιατρικής. Σικελός, ο οποίος γνώριζε νέα ελληνικά και εργαζόταν στο αγγλικό στρατιωτικό νοσοκομείο. Ήταν γνωστός για την επιστημοσύνη του και τις επιτυχίες του (Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη 1997:189).

•           Φρέντερικ Γκριγκ (Frederic Grigg), προτεινόμενος Καθηγητής Εμπορίου.

1. Ανώνυμος (Ελλάδα). Προσωπογραφία του Ανδρέα Ιδρωμένου (1764-1843), Αρχιμανδρίτη της Ιονίου Ακαδημίας, 1874. Οξυγραφία σε χαρτί, 26 x 22 εκ. Παραχώρηση της Συλλογής Γιώργου Χ. Σουρτζίνου, Κέρκυρα. | Ο Ανδρέας Ιδρωμένος (1764-1843) γεννήθηκε στην Πάργα και μαθήτευσε πλάι στους Ακάκιο Δεσύλλα, ο οποίος ήταν θείος του, και Αγάπιο Λεονάρδο, λόγιο μοναχό. Το 1791 χειροτονήθηκε ιερέας και εν συνεχεία μελέτησε κείμενα αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων, καταφέρνοντας να καλλιεργήσει τη φιλολογική του μόρφωση. Διορίστηκε αρχειοφύλακας και στη συνέχεια διευθυντής του κοινοτικού σχολείου στην Πάργα. Προσωπικός του βοηθός ήταν ο Χριστόφορος Περραιβός, μέσω του οποίου μυήθηκε στα επαναστατικά σχέδια του Ρήγα Βελεστινλή. Μετά από όλα αυτά ο Ιδρωμένος αναδείχθηκε ο κυριότερος πολιτικός σύμβουλος των κατοίκων της Πάργας και του Σουλίου στον αγώνα τους εναντίον του Αλή Πασά. Ο Αλή Πασάς τον κάλεσε ανεπιτυχώς στα Ιωάννινα, έχοντας απώτερο σκοπό να τον δολοφονήσει. Όταν, το 1797, η Κέρκυρα καταλήφθηκε από τους Γάλλους, ο Ανδρέας Ιδρωμένος παρακάλεσε τον Ναπολέοντα να συμπεριλάβει και την περιοχή της Πάργας υπό την προστασία του. Τα γεγονότα που ακολούθησαν, όπως η Άλωση της Πρέβεζας από τον Αλή Πασά το 1798 και η υποταγή του Σουλίου το 1803, απογοήτευσαν τον Ιδρωμένο, ο οποίος αναγκάστηκε το 1804 να μετακομίσει στην Κέρκυρα, μετά από πρόσκληση του Ιωάννη Καποδίστρια. Εκεί υπήρξε διευθυντής του Ελληνικού Φροντιστηρίου, ενώ από το 1808 υπήρξε μέλος της Ιονικής Ακαδημίας και της Βιβλικής Ακαδημίας. Το 1824 εξελέγη επίτιμος καθηγητής Θεολογίας της Ιονίου Ακαδημίας, ενώ παράλληλα συνέγραψε ηθικοδιδακτικά έργα, λόγους, επιστολές, θρησκευτικές ακολουθίες αλλά και ωδές χρησιμοποιώντας αρχαϊκό μέτρο. Ο Γκίλφορντ απένειμε τον στέφανο του διδάκτορα της Θεολογίας στον Ιδρωμένο κατά την τελετή εγκαινίων της Ιονίου Ακαδημίας, στις 24 Μαΐου 1824 (Ελένη Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη, Η Ιόνιος Ακαδημία: Το Χρονικό της Ίδρυσης του Πρώτου Ελληνικού Πανεπιστημίου 1811-1824, Αθήνα, GR: Εταιρεία Αρχειακών Μελετών και Εκδόσεων «Ο Μικρός Ρωμηός», 1997:207).

2. Ανώνυμος (Ελλάδα). Προσωπογραφία του Αθανασίου Ψαλίδα (1767-1829), Επιτίμου Διδάκτωρος Φιλοσοφίας της Ιονίου Ακαδημίας, 1874. Ξυλογραφία από το βιβλίο του Αναστασίου Ν. Γούδα, Βίοι Παράλληλοι των επί της Αναγεννήσεως της Ελλάδος Διαπρεψάντων Ανδρών, τόμος Β’, 1874 Αθήνα. Παραχώρηση της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας, Κέρκυρα. | Ο Αθανάσιος Ψαλίδας (1767-1829) υπήρξε Έλληνας συγγραφέας, λόγιος και μία από τις πιο γνωστές μορφές του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Γεννήθηκε το 1767 στα Ιωάννινα, όπου ολοκλήρωσε την πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Συνέχισε τις σπουδές του στη Ρωσική Αυτοκρατορία (1785-1787) και στην Αυστρία (1787-1795). Το 1791 δημοσίευσε το πρώτο του έργο, Αληθής Ευδαιμονία, με το οποίο αποκατέστησε θεμελιώδεις θεωρητικές θέσεις για την ύπαρξη του Θεού, την αθανασία, τη μετά θάνατον ζωή, την ελευθερία του ανθρώπου και την έννοια των ορίων της ελευθερίας. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του στη Βιέννη, εργάστηκε σε αρκετές ελληνικές εκδοτικές εταιρείες και τυπογραφεία. Το 1792, μαζί με τον Κύπριο Ιωάννη Καρατζά (1767-1798), εξέδωσε το Έρωτος Aποτελέσματα (1792), αποτελούμενο από τρεις ρομαντικές ιστορίες. Σε διάψευση των συντηρητικών κύκλων, που δεν εμπιστεύονταν τις ιδέες και τις καινοτομίες του, δημοσίευσε το έργο Καλοκινήματα (1795), όπου καταγγέλλει ολόκληρη την επίσημη πνευματική ηγεσία των Ελλήνων, οι οποίοι, σύμφωνα με τη γνώμη του, κρατούσαν στην αμάθεια και στη βαρβαρότητα τον υπόδουλο ελληνικό λαό. Το 1796 επέστρεψε στα Ιωάννινα, όπου έγινε διευθυντής του πιο φημισμένου σχολείου της πόλης, του Καπλανείου, και παρέμεινε σε αυτή τη θέση για 25 χρόνια. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου ενίσχυσε το πρόγραμμα σπουδών του σχολείου εισάγοντας μαθήματα ιστορίας, γεωγραφίας, φυσικών επιστημών, οικονομικών και ξένων γλωσσών. Ο Ψαλίδας έφερε επίσης μαζί του εκπαιδευτικό εξοπλισμό και ειδικά όργανα για να διδάξει την αστρονομία και να πραγματοποιήσει μία σειρά από χημικά και φυσικά πειράματα. Τα μαθήματά του δεν παρακολουθούνταν μόνο από τους μαθητές του, αλλά και από ντόπιους που θαύμαζαν το έργο του. Εξόπλισε επίσης τη βιβλιοθήκη του σχολείου και προσέλαβε εξειδικευμένο εκπαιδευτικό προσωπικό. Επιπλέον, πρόσφερε υποτροφίες στους καλύτερους μαθητές του. Είχε γίνει μία από τις πιο διακεκριμένες προσωπικότητες της πόλης των Ιωαννίνων, συμμετέχοντας σε τοπικά δικαστήρια και συμβούλια και ως σύμβουλος του Αλή Πασά. Όταν ξέσπασε ένοπλη σύγκρουση μεταξύ του Αλή Πασά και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (1820-1822) βρήκε καταφύγιο στο κοντινό Ζαγόρι. Εν συνεχεία έζησε στην Κέρκυρα, όπου έγινε διδάκτορας της Ιονίου Ακαδημίας, αλλά του αρνήθηκαν την ευκαιρία να διδάξει λόγω των προοδευτικών του ιδεών. Αργότερα έγινε διευθυντής του σχολείου της Λευκάδας, όπου και πέθανε, το 1829.

3. Ανώνυμος (Ελλάδα). Προσωπογραφία του Θεοκλήτου Φαρμακίδη (1784-1860), Καθηγητή Θεολογίας της Ιονίου Ακαδημίας, π. 1860. Παραχώρηση της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας, Κέρκυρα. | Ο Θεόκλητος Φαρμακίδης (1784-1860) ήταν Έλληνας λόγιος και δημοσιογράφος. Υπήρξε μία αξιόλογη φυσιογνωμία του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Γεννήθηκε το 1784 στη Νίκαια κοντά στη Λάρισα, στην περιοχή της Θεσσαλίας της βόρειας Ελλάδας. Σπούδασε στη Μεγάλη του Γένους Σχολή στη Κωνσταντινούπολη (1804-1806). Μετά τον ιδρυτή Άνθιμο Γαζή συνέχισε την έκδοση του «Ερμής ο Λόγιος» με τον σύντροφό του Κωνσταντίνο Κοκκινάκη. Εντάχθηκε στη Φιλική Εταιρεία και έγινε θαυμαστής του Αδαμαντίου Κοραή, υποστηρικτή της ελληνικής ανεξαρτησίας και επικριτής του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Μετά το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης έγινε φίλος με τον Δημήτριο Υψηλάντη. Τον Αύγουστο του 1821, στην Καλαμάτα άρχισε να εκδίδει την ελληνική εφημερίδα «Ελληνική Σάλπιγξ». Έλαβε μέρος στις Εθνοσυνελεύσεις Επιδαύρου και Άστρους και αργότερα δίδαξε στην Ιόνιο Ακαδημία (1823-1825). Υπήρξε οπαδός του αγγλικού κόμματος και του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου. Επί Όθωνα διετέλεσε σύμβουλος επί εκκλησιαστικών θεμάτων και υποστηρικτής της ίδρυσης της Εκκλησίας της Ελλάδος. Ήταν φιλελεύθερος και ανεκτικός στα διαφορετικά δόγματα και έγινε φίλος με τον Τζόνας Κινγκ (1792-1869), τον αμφιλεγόμενο προτεστάντη ιεραπόστολο στην Ελλάδα. Έντονα φιλοδυτικός υποστηρικτής, ήταν κατά της ελληνικής εμπλοκής στον Κριμαϊκό πόλεμο.

4. Περικλής Σκιαδόπουλος (Κορώνη, 1833-1875). Προσωπογραφία του Κωνσταντίνου Ασωπίου (1785-1872), Καθηγητή Ιστορίας της Ιονίου Ακαδημίας, 1873, Αθήνα. Λιθογραφία από το «Αττικόν Ημερολόγιον του Έτους 1874», τ. Η’. Παραχώρηση της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας, Κέρκυρα. | Ο Κωνσταντίνος Ασώπιος (1785-1872) ήταν Έλληνας λόγιος και πανεπιστημιακός καθηγητής του 19ου αιώνα από την Ήπειρο. Γεννήθηκε σε φτωχή οικογένεια στο Γραμμένο Ιωαννίνων και έφερε το επώνυμο Ράδος. Μετά τον θάνατο του πατέρα του, ακολούθησε τη μητέρα του στα Ιωάννινα όταν εκείνη βρήκε εργασία στην οικία της οικογένειας Μελά. Χάρη στις επιδόσεις του στα γράμματα κατέστη υπότροφος του Ζώη Καπλάνη ενώ αργότερα έλαβε από τον σχολάρχη του, Αθανάσιο Ψαλίδα, το επίθετο «Ασώπιος», το οποίο και υιοθέτησε. Παράλληλα με τις σπουδές του, εργαζόταν ως ιδιωτικός δάσκαλος και με το χρηματικό ποσό που συγκέντρωσε μετέβη μαζί με τον Χριστόφορο Φιλητά στην Νάπολη για να σπουδάσει ιατρική, όμως ένα πρόβλημα υγείας τον ανάγκασε να μεταβεί το 1813 στην Κέρκυρα προς θεραπεία. Μετά την ανάρρωσή του, επέστρεψε στην Ιταλία και συγκεκριμένα στη Βενετία όπου δραστηριοποιήθηκε ως μεταφραστής και αργότερα εγκαταστάθηκε στην Τεργέστη όπου και με προτροπή του αντιπροέδρου της παροικίας Ιακώβου Ρώτα χρημάτισε για μια πενταετία δάσκαλος στην ελληνική σχολή της πόλης. Χάρη στη συνάντησή του με τον Γκίλφορντ, τον οποίο γνώριζε από τα Ιωάννινα, σπούδασε με έξοδά του στα πανεπιστήμια του Γκέτινγκεν, του Βερολίνου και του Παρισίου ώστε να αναλάβει καθηγητής της Ιονίου Ακαδημίας, που ο Άγγλος ευγενής σκόπευε να ιδρύσει. Ο Γκίλφορντ προσέφερε στον Ασώπιο το αξίωμα του Ρήτωρα και Κοσμήτωρα για το πρώτο έτος λειτουργίας της Ακαδημίας, το 1824. Μετά τον θάνατο του Γκίλφορντ το 1827 και την παρακμή της Ιονίου Ακαδημίας που ακολούθησε, ο Ασώπιος αποδέχτηκε τις προτάσεις του ελληνικού κράτους και κατέλαβε θέση στο Πανεπιστήμιο Αθηνών ενώ διετέλεσε τρεις φορές πρύτανης (1843-1844, 1856-1857, 1861-1862). Αποσύρθηκε το 1866 εξαιτίας του σοβαρού προβλήματος υγείας που αντιμετώπιζε από παλαιότερα και απεβίωσε το 1872. Εκτός από τα Σούτσεια, στην εργογραφία του περιλαμβάνεται ένα συντακτικό και μία γραμματολογία καθώς και εισαγωγή στον Πίνδαρο.

5. Ανώνυμος (Ελλάδα). Προσωπογραφία του Χριστοφόρου Φιλητά (1787-1867), Καθηγητή Φιλολογίας της Ιονίου Ακαδημίας. Χαλκογραφία από το βιβλίο της Έλλης Δρούλια, Το γραφείο ενός κοσμοπολίτη λογίου του 19ου αι: Τα χειρόγραφα τετράδια του Χριστοφόρου Φιλητά, Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων, 2019 Αθήνα. | Ο Χριστόφορος Φιλητάς (1787-1867) ήταν Έλληνας δάσκαλος, λόγιος, γιατρός και πανεπιστημιακός καθηγητής που έζησε τον 19ο αιώνα. Γεννήθηκε το 1787 στο Γραμμένο Ιωαννίνων και πραγματοποίησε τις πρώτες σπουδές του στην Καπλάνειο Σχολή των Ιωαννίνων, όπου δάσκαλός του υπήρξε και ο Αθανάσιος Ψαλίδας. Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του στα Ιωάννινα, μετέβη στην Κέρκυρα και στην συνέχεια στην Νάπολη της Ιταλίας μαζί με το φίλο του Κωνσταντίνο Ασώπιο. Εκεί σπούδασε ιατρική, επιτυγχάνοντας το 1817, σε ηλικία 30 ετών, να αναγορευθεί διδάκτορας. Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του, δίδαξε αρχικά στην Τεργέστη με προτροπή του αντιπροέδρου της ελληνικής παροικίας Ιάκωβου Ρώτα. Τότε γνώρισε τον Άγγλο φιλέλληνα Γκίλφορντ, που πίστεψε στις ικανότητές του και αποφάσισε να του παρέχει υποτροφία για σπουδές φιλολογίας στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Στον δρόμο για την Αγγλία το 1819 σταμάτησε πρώτα στο Παρίσι όπου γνώρισε τον Αδαμάντιο Κοραή και υιοθέτησε τις θέσεις του για το γλωσσικό ζήτημα. Έπειτα έφτασε στην Αγγλία όπου έμεινε σπουδάζοντας για μερικούς μήνες ελληνικά χειρόγραφα και έντυπα. Επιστρέφοντας στον ελλαδικό χώρο μέσω Βενετίας, όπου μελέτησε την πλούσια Δημοτική Βιβλιοθήκη, έγινε το 1820 διευθυντής του Λυκείου της Κερκύρας. Έγινε ρήτωρας και κοσμήτωρας για το δεύτερο έτος λειτουργίας της Ακαδημίας, το 1825, το πρώτο ελληνόφωνο πανεπιστήμιο που ίδρυσε ο Γκιλφορντ. Μετά το θάνατο Γκίλφορντ το 1827 και την παρακμή της Ακαδημίας, το 1829 ανέλαβε διευθυντής της Σχολής Ζακύνθου, το 1840 καθηγητής στο Γυμνάσιο Κερκύρας, την εποχή που εκεί ζούσε ο Διονύσιος Σολωμός. Δίδαξε και σε ελληνικά σχολεία του Μελένικου στη σημερινή Βουλγαρία. Ορίστηκε πρύτανης της Ιονίου Ακαδημίας την περίοδο 1853-1854 και Διευθυντής του Αρχοντείου της Παιδείας την περίοδο 1862-1865. Το 1866 διορίστηκε καθηγητής ελληνικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, απεβίωσε όμως τον Ιούλιο του επόμενου έτους στην Κέρκυρα. Ο Φιλητάς άφησε πλούσιο έργο, μεγάλο μέρος από το οποίο έμεινε ανέκδοτο. Μελέτησε τη δημώδη γλώσσα και τα δημοτικά τραγούδια. Κύρια έργα του είναι η «Γραμματική της ελληνικής γλώσσης» (Κέρκυρα,1827) και τα «Φιλολογικά πάρεργα» (δύο τεύχη, Αθήνα, 1847). Επίσης μετέφρασε πλήθος έργων και άρθρων όπως τα «Ιλίου πέρσις», Β’ βιβλίο της Αινειάδας, «Η υπεράσπισις της Γραικικής Εκκλησίας εσχάτως προσβληθείσης υπό Δομινίκου Τεϊξέιρα», «Εις το περί της προς τους Ανατολικούς εγκυκλίου Πίου του Θ’» κ.ά. Επίσης, συνέταξε το 1843, ως καθηγητής της Φιλοσοφικής της Ιονίου Ακαδημίας, την επιγραφή του «Οβελίσκου του Ντάγκλας» στη Γαρίτσα της Κερκύρας, που αναφερόταν στις ευεργεσίες του του Λόρδου Υπάτου Αρμοστή των Ιονίων Νήσων Σερ Χάουαρντ Ντάγκλας (1776-1861) προς την Κέρκυρα, καθώς και την επιτύμβια επιγραφή για τον ευεργέτη Δημήτριο Καρυτσιώτη (1741-1819) στην Τεργέστη. Δυστυχώς δεν σώζεται η φυσική μορφή του Φιλητά. Η παρούσα γκραβούρα που τον απεικονίζει επιλέγηκε από την Έλλη Δρούλια, Διευθύντρια της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων, για να υποδηλώσει τη μορφή του, θέτοντας το πρόσωπό του δια της απουσίας του στη σκιά της ιστορίας.

6. Ανώνυμος (Ελλάδα). Προσωπογραφία του Δρος Αθανασίου Πολίτη (1790-1864), Καθηγητή Χημείας της Ιονίου Ακαδημίας, π. 1880. Παραχώρηση της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας, Κέρκυρα. | Ο Δρ Αθανάσιος Πολίτης εκ Λευκάδος υπήρξε Καθηγητής χημείας στην Ιόνιο Ακαδημία. Εκ των μαθητών της Σχολής Τενέδου, σπούδασε ιατρική στο Πανεπιστήμιο της Παβίας στην Ιταλία. Συνεχίζοντας τις σπουδές του στο Παρίσι γνώρισε τον Γκίλφορντ και τον Καποδίστρια. Και οι δυο τον βοήθησαν να ολοκληρώσει τις σπουδές του και να προμηθευθεί τον απαραίτητο εξοπλισμό για την ίδρυση Χημικού Εργαστηρίου στην Κέρκυρα. Παράλληλα σπούδασε την αλληλοδιδακτική μέθοδο, την οποίαν ήταν ο πρώτος που εισήγαγε στην Ελλάδα και άρχισε να τη διδάσκει το 1819, όταν γύρισε στην Κέρκυρα, όπου ίδρυσε δικό του σχολείο. Τα θετικά αποτελέσματα της μεθόδου αυτής έπεισαν τους υπεύθυνους για την παιδεία στα Επτάνησα να την εφαρμόσουν σε όλες τις σχολές των ιονίων νήσων. Επί πολλά χρόνια καθηγητής στην Ιόνιο Ακαδημία εδίδαξε χημεία προσφέροντας πολλά στην ελληνική επιστήμη. Μετέφρασε στα ελληνικά το μυθιστόρημα του Ούγου Φωσκόλου «Οι τελευταίες επιστολές του Ιακώβου Όρτις» (1802).

7. Χρήστος Ρουσέας (1896-1978). Προσωπογραφία του Ανδρέα Κάλβου (1792-1869), Καθηγητή Φιλοσοφίας της Ιονίου Ακαδημίας, π. 1960. Λάδι σε χάρντμπορντ, 71 x 60 εκ. Παραχώρηση του Μουσείου Σολωμού & Επιφανών Ζακυνθίων, Ζάκυνθος. | Ο Ανδρέας Κάλβος (1792-1869) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Ελληνες ποιητές. Γεννήθηκε στη Ζάκυνθο και ενηλικιώθηκε γλωσσικά στην Ιταλία (1802-1816). Μέχρι το 1820 ταξίδεψε και έζησε στην Ελβετία, την Αγγλία και τη Γαλλία. Η μόρφωση και η ποιητική του παιδεία σφραγίστηκαν από την προσωπικότητα του μεγαλύτερου Ιταλού, με ζακυνθία καταγωγή, ρομαντικού ποιητή του 19ου αιώνα, Ούγκο Φώσκολο, στην υπηρεσία του οποίου εργάστηκε ως γραμματέας κατά το χρονικό διάστημα 1812-1816. Ο Γκίλφορντ προσκάλεσε τον Ανδρέα Κάλβο να διδάξει γενική φιλολογία στην Ιόνιο Ακαδημία. Πέρα από αυτό τον όρισε να τακτοποιήσει, να καταγράψει και να δημοσιέψει τη συλλογή χειρογράφων του (Κουρκουμέλης 2002:205). Ήταν ευερέθιστος, μελαγχολικός και φυγάνθρωπος. Ζούσε μοναχικά κατ’ επιλογήν του, ντυνόταν πάντα στα μαύρα και έβαφε πάντα μαύρα τα έπιπλα. Παρά τη σημασία του έργου του, δεν διασώθηκε καμία προσωπογραφία του και οι εικαστικοί τον αποδίδουν με βάση περιγραφές αποκλειστικά από τους μαθητές του. Είναι γνωστό πως ήταν μετρίου αναστήματος, με βαρύ βηματισμό, μεγάλη κεφαλή, ζωηρά και διαπεραστικά μάτια, μελαχρινός, με ένα σύνολο αυστηρό και ιδιόρρυθμο. Ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ψυχικός του κόσμος, που διέπεται από εντιμότητα, φίλεργη επιμονή, απότομες μεταπτώσεις ύφους, καθως και ψήγματα ευθιξίας. Η μόρφωσή του ήταν κλασικιστική και διαφαίνεται στην ποιήσή του μία τάση αρχαϊσμού. Όλη η ποίησή του είναι επηρεασμένη και εμπνευσμένη από τον εθνικό αγώνα, αλλά σε κάποια ποιήματα υπάρχει και η ατμόσφαιρα του ρομαντισμού – μελαγχολία, συννεφιασμένοι ουρανοί και ερείπια. Έμεινε βαθύτατα προσηλωμένος στην αρετή, την οποία και ύμνησε. Αποτελεί μία ξεχωριστή προσωπικότητα δίχως προδρόμους στο πέρασμά του και δίχως μιμητές στην πορεία του.

8. Ανώνυμος (Ελλάδα). Προσωπογραφία του Δρος Νικολάου Πικκόλου (1792-1865), Καθηγητή Φιλοσοφίας της Ιονίου Ακαδημίας, π. 1880. | Ο Δρ Νικόλαος Πίκκολος ήταν Έλληνας ιατρός, φιλόλογος και συγγραφέας. Ανήκει στους κορυφαίους εκπροσώπους των νεοελληνικών γραμμάτων του α’ ημίσεως του 19ου αιώνα εξαιτίας των πρωτοτύπων μελετών του για αρχαίους συγγραφείς. Γεννήθηκε το 1792 στο Βέλικο Τάρνοβο της Βουλγαρίας και στις αρχές του 19ου αιώνα εγκαταστάθηκε στο Βουκουρέστι όπου σπούδασε στην Ηγεμονική Ακαδημία με καθηγητές τον Λάμπρο Φωτιάδη και τον Κωνσταντίνο Βαρδαλάχο. Στην Ηγεμονική Ακαδημία δίδαξε και ο ίδιος, τη γαλλική γλώσσα, από το 1810 και για πέντε έτη, συγχρόνως δε μετείχε και στη Φιλολογική Εταιρία του Βουκουρεστίου. Το 1815 ακολούθησε τον Βαρδαλάχο που πήγε να διδάξει μαζί με τον Νεόφυτο Βάμβα στην Ελληνική Σχολή της Χίου. Στη σχολή αυτή δίδαξε κατά τη διετία 1815-1816. Το 1818 ακολούθησε τον Βαρδαλάχο και στην Οδησσό, όπου παρουσίασε το θεατρικό έργο του Ο θάνατος του Δημοσθένους (1818) και μία μετάφραση του Φιλοκτήτη του Σοφοκλή και έπειτα μετέβη στο Παρίσι όπου σπούδασε ιατρική και μυήθηκε στη Φιλική Εταιρία. Εκεί συνδέθηκε φιλικά με τον Αδαμάντιο Κοραή και γνωρίστηκε με τον φιλέλληνα Κλωντ Φωριέλ (Claude Fauriel) με τον οποίο συνεργάστηκε για τη συλλογή ελληνικών δημοτικών τραγουδιών. Κατά την έναρξη της ελληνικής επανάστασης ήταν στο Παρίσι και εργάστηκε για την ενίσχυση των επαναστατών στην Ελλάδα με χρήματα και εφόδια. Όμως οι ενέργειές του ενόχλησαν την Υψηλή Πύλη και έτσι έπειτα από πιέσεις της ο ίδιος αλλά και άλλοι λόγιοι αφορίστηκαν από το Πατριαρχείο. Το θέρος του 1822 επέστρεψε στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκε στην Ύδρα όπου ανέπτυξε στενές σχέσεις με τους προκρίτους της νήσου και κυρίως με τους αδελφούς Κουντουριώτη. Αν και διορίστηκε μέλος της αποστολής για το συνέδριο της Ιερής Συμμαχίας στη Βερόνα το φθινόπωρο του ιδίου έτους τελικά δεν συμμετείχε λόγω ρήξης του με τους Υδραίους προύχοντες. Από το 1823 και για δύο έτη υπήρξε ο πρώτος καθηγητής της φιλοσοφίας στην Ιόνιο Ακαδημία της Κερκύρας, Το 1824 εξέδωσε στην Κέρκυρα την ελληνική μετάφραση του Λόγου Περί της Μεθόδου (1637) του Ρενέ Ντεκάρτ και τη μετάφραση μέρους της Λογικής (1662) των Αντουάν Αρνώ και Πιέρ Νικόλ με δικά του σχόλια. Επιπλέον το ίδιο έτος εξέδωσε τη μετάφραση του Παύλος και Βιργινία (1788) του Μπερναρντέν ντε Σαιν-Πιέρ. Το 1825 συνέχισε τις ιατρικές του σπουδές στη Μπολόνια και στην Πίζα, όπου έγινε διδάκτορας το 1829. Το 1838 δημοσίευσε το Φιλομούσου Πάρεργα, μία συλλογή ποιημάτων αρχαίων Ελλήνων και παλαιοτέρων δυτικοευρωπαίων ποιητών και εκδόσεις αρχαίων ελληνικών κειμένων. Μέχρι το 1840 άσκησε την ιατρική στο Βουκουρέστι και έπειτα έζησε στο Παρίσι. Λίγο πριν το θάνατό του εξέδωσε, το 1863, το έργο Περί Ζώων Ιστορίας του Αριστοτέλη. Πέθανε στο Παρίσι το 1865.

9. Ανώνυμος (Ελλάδα). Προσωπογραφία του Ανδρέα Παπαδοπούλου-Βρετού (1800-1876), Βιβλιοθηκαρίου της Ιονίου Ακαδημίας, 3 Δεκεμβρίου 1842. Παραχώρηση της Εφημερίδας «Ηχώ των Επαρχιών», Πάτρα. | Ο Ανδρέας Παπαδόπουλος-Βρετός (1800-1876) ήταν Έλληνας λόγιος και βιβλιογράφος του 19ου αιώνα. Γεννήθηκε στην Ιθάκη το 1800. Η καταγωγή του πατέρα του ήταν από τη Λευκάδα και υπηρετούσε ως γραμματέας της διοικήσεως της νήσου την εποχή των Γάλλων δημοκρατικών. Μαθήτευσε στη σχολή της Λευκάδας, και από το 1811 ο πατέρας του τον έστειλε μαζί με τη μητέρα του στη Νάπολη για να πάει στο εκεί λύκειο. Γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο της Νάπολης, όπου αποφοίτησε με διδακτορικό ιατρικής. Ήταν φιλομαθέστατος και έμαθε Λατινικά, Γαλλικά και Ιταλικά. Το 1822 επέστρεψε με τη μητέρα του στην Ιόνιο Πολιτεία υπό βρετανική προστασία. Εκεί είχε την ευκαιρία να γνωρίσει τους Βρετανούς φιλέλληνες, κόμη του Γκίλφορντ και ποιητή λόρδο Μπάυρον. Τελικά εγκαταστάθηκε στην Κέρκυρα όπου ανέλαβε τη θέση του πρώτου Διευθυντή της Βιβλιοθήκης της Ιονίου Ακαδημίας. Ο θάνατος του Γκίλφορντ το 1827 είχε δραματικό αντίκτυπο στη ζωή του Παπαδόπουλου-Βρετού. Η περίφημη Βιβλιοθήκη της Ακαδημίας, η οποία υπολογίζεται ότι φιλοξενούσε περίπου 6.000 τόμους βιβλίων, μεταφέρθηκε στο Λονδίνο στα τέλη του 1830, όποτε πουλήθηκε σε δημοπρασίες από τον νόμιμο κληρονόμο, υιό της αδελφής του Γκίλφορντ, λόρδο Σέφηλντ (Sheffield). H αδυναμία του Ιονίου Κράτους να αγοράσει την εξαιρετική συλλογή βιβλίων είχε ως αποτέλεσμα τη λήξη της θητείας του Βιβλιοθηκονόμου, ο οποίος μετά την παραίτησή του, αποφάσισε να αναζητήσει την τύχη του στην απελευθερωμένη Ελλάδα από το 1832. Εξέδωσε στο Ναύπλιο, μαζί με τον Γεώργιο Ράλλη, την ελληνογαλλική εφημερίδα «Ελληνικός Καθρέφτης» (1832-1833), η οποία υποστήριζε ανοικτά τους Καποδιστριακούς. Επιμελήθηκε μία σειρά εγγράφων που αποδεικνύουν την ορθότητα των πολιτικών επιλογών του Καποδίστρια και συνέθεσε μία βιογραφία του. Οι πολιτικές του επιλογές τον έφεραν σε σύγκρουση με τους πολιτικούς αντιπάλους του Καποδίστρια που είχαν υπερισχύσει και τον έκαναν να καταφύγει εν τέλει στη φιλόξενη Ρωσία. Το 1844 παντρεύτηκε τη θυγατέρα του Ρώσου συνταγματάρχη Αλεξάντρ Φάυδροφ και απέκτησε ένα υιό, τον γνωστό δημοσιογράφο Μαρίνο. Με τη βοήθεια του Αλεξάνδρου Στούρτζα κατάφερε να εργαστεί ως μεταφραστής στο Υπουργείο Εξωτερικών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, στην Αγία Πετρούπολη. Η ζωή στην Ρωσία όμως δεν τον ευχαριστούσε και σύντομα αναχώρησε για την Ευρώπη. Μετέβη στο Παρίσι για δύο χρόνια προσπαθώντας να διαδώσει ένα αλεξίσφαιρο θώρακα δικής του πατέντας. Το 1849 διορίστηκε στο Ελληνικό Προξενείο της Βάρνας, που ανήκε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ασχολήθηκε με αρχαιολογικές ανασκαφές και διοχέτευσε όλη του την ενέργεια στην συγγραφή μιας μελέτης για την ιστορία της Βουλγαρίας. Λίγο αργότερα μετέβηκε στην Ιταλία όπου εργάστηκε κατά διαστήματα για το Ελληνικό Προξενείο της Βενετίας έως το 1855, οπότε επέστρεψε για λίγο στα Επτάνησα. Το 1857 εξέδωσε το πόνημα Η Νεοελληνική Φιλολογία. Η απώλεια του μοναχογιού του, το 1871, τον συνεκλόνισε και επέσπευσε τον δικό του θάνατο το 1876. Ενταφιάστηκε στη γενέθλια γη του πατέρα του, τη Λευκάδα.


1.         Τζων Φλάξμαν RA (Αγγλία, 1755-1826). Μνημείο του Φρέντερικ Νορθ, 1792, Οξφόρδη.

2.         Ανώνυμος (Ελλάδα). Μονή της Παναγίας Τενέδου, 1678-1688.

3.         Εγγραφή τροφίμων της Σχολής Τενέδου στα τμήματά τους, 18 Δεκεμβρίου 1806.

4.         Μάριος Πιέρρης (Κέρκυρα, 1906-1990). Ιονική Ακαδημία 1808-1814, π. 1960.

5.         Μάριος Πιέρρης (Κέρκυρα, 1906-1990). Παναγία Σπηλαιώτισσα και Μέγαρο Φορέστη, π. 1960.

6.         Μάριος Πιέρρης (Κέρκυρα, 1906-1990). Η Ιόνιος Ακαδημία στο Παλαιό Φρούριο, π. 1960.

7.         Ανώνυμος (Ελλάδα). Η πομπή των εγκαινίων της Ιονίου Ακαδημίας, 17 Μαΐου 1824.

8.         Εγκαίνια Ιονίου Ακαδημίας και Λόγος Χριστοφόρου Φιλητά, 24 Μαΐου – 5 Ιουνίου 1824.

9.         Ανώνυμος (Ελλάδα). Το Μέγαρο του Βενετού Προνοητή στο Παλαιό Φρούριο, π. 1890.

10.        Ανώνυμος (Ελλάδα). Το Μέγαρο του Βενετού Προνοητή στο Παλαιό Φρούριο, π. 1941.

11.        Νάκης Πιέρης (Κέρκυρα, 1890-1964). Ιόνιος Ακαδημία και Ανδριάντας Καποδίστρια, π. 1960.

12.        Ανώνυμος (Ελλάδα). Η Πρυτανεία του Ιονίου Πανεπιστημίου, 2021.

1. Τζων Φλάξμαν RA (Αγγλία, 1755-1826). Μνημείο του Φρέντερικ Νορθ με τη Βρεταννία και τον Λέοντα, 1792. Μάρμαρο. Παραχώρηση Εκκλησίας Αγίων Πάντων, Ρόξτον, Οξφόρδη. | Το μνημείο του Φρέντερικ Νορθ, 2ου Κόμητος του Γκίλφορντ KG, PC (1732-1792), πρωθυπουργού του Γεωργίου Γ’ κατά την περίοδο της Αμερικανικής Επανάστασης (1775-1783), είναι τυπικώς νεοκλασικό. Η νέα μανία για ο,τιδήποτε κλασικό ήκμασε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Γεωργίου Γ’ (1760-1820), εμπνευσμένη από την τέχνη της ελληνικής αρχαιότητας και τα πρόσφατα ευρήματα στην Πομπηία και στην Ηρακλεία της επονομαζομένης Μεγάλης Ελλάδας.

2. Ανώνυμος (Ελλάδα). Μονή της Παναγίας Τενέδου, 1663-1678. Παραχώρηση Δήμου Κερκύρας, Κέρκυρα. | Η Μονή της Παναγίας της Τενέδου (1663-1678) κτίστηκε αρχικά ως καθολικός ναός της Παναγίας του Καρμέλο με ομώνυμη ιδρυτική εικόνα από την Τένεδο. Το 1680, ο Λατίνος Επίσκοπος Μαρκαντόνιο Μπαρμπαρίγκο κατασκεύασε και κτίριο για να εγκατασταθεί εκεί το Σεμινάριο (Ιεροσπουδαστήριο). Όταν το 1797 η Κέρκυρα πέρασε στα χέρια των Γάλλων Δημοκρατικών (1797-1799) δημεύτηκε η περιουσία της μονής. Εν συνεχεία, η ιστορία της συνυφαίνεται με την εκπαιδευτική ιστορία της αναγενηθείσας Ελλάδας. Στου χώρους της λειτούργησε η πρώτη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Κερκύρας. Τα βιβλία συγκεντρώθηκαν από μοναστήρια της νήσου και από το κληροδότημα του βενετσιάνου ευγενούς Ντόρια. Αργότερα εμπλουτίστηκε με δωρεές της αδελφότητας Ζωσιμάδων και του Ιονίου Κράτους και αποτέλεσε τη βάση για τη βιβλιοθήκη της ιονίου Ακαδημίας. Στα 1798 στέγασε το πρώτο Δημόσιο Τυπογραφείο. Εκεί τυπώθηκε το 1800 και ο Θούριος (1797) του Ρήγα Βελεστινλή. Κατά την Επτάνησο Πολιτεία δόθηκε ιδιαίτερη βαρύτητα στην εκπαίδευση. Ύστερα από εισήγηση του τότε γραμματέα της Επικρατείας Ιωάννη Καποδίστρια ιδρύθηκε εκεί η περίφημη Σχολή της Τενέδου. Με απόφαση της Ιονίου Γερουσίας της 23 Οκτωβρίου 1805 χρησιμοποιήθηκε ως το πρώτο Δημόσιο Σχολείο για να διδάσκει στους νέους την ελληνική γλώσσα. Το ίδιο ψήφισμα διόρισε Επιθεωρητή της Σχολής αυτής τον Καποδίστρια. Εκεί λειτούργησε και η Ιονική Ακαδημία από το 1808 έως το 1814. Το πρόγραμμα και οι προσωπικότητες που δίδαξαν στη Σχολή (Ασώπιος, Βίλλας, Ιδρωμένος, Κούλσον, Μουστοξύδης, Περραιβός, Φιλητάς) δημιούργησαν ένα υψηλό επίπεδο σπουδών. Η Σχολή της Τενέδου πέρασε και από άλλες χρήσεις μέχρι που καταστράφηκε κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο οξυκόρυψος αναγεννησιακού χαρακτήρα τρούλος επάνω από το ιερό και το πυργοειδές κωδωνοστάσιο καθιστά τη Μονή της Παναγίας Τενέδου μνημείο με ιδιαίτερη πλαστικότητα, που προσδίδει επιπλέον στο σημαντικό ιστορικό της.

3. Είδηση με την οποία ο Επιστάτης της Σχολής της Τενέδου, Κόμης Ιωάννης Καποδίστριας, προσκαλεί τους τροφίμους να εγγραφούν επίσημα στα τμήματά τους, 18 Δεκεμβρίου 1806. |

4. Μάριος Πιέρρης (Κέρκυρα, 1906-1990). Ιονική Ακαδημία 1808-1814, π. 1960. Υδατογραφία σε χαρτί, ; x ; εκ. Παραχώρηση της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας, Κέρκυρα. | Απεικόνιση της Ιονικής Ακαδημίας στο Ναό του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης στην Κέρκυρα κατά την περίοδο λειτουργίας της, 1808-1814.

5. Μάριος Πιέρρης (Κέρκυρα, 1906-1990). Η Παναγία η Σπηλαιώτισσα και το Μέγαρο Φορέστη στην Κέρκυρα, π. 1960. Υδατογραφία σε χαρτί, ; x ; εκ. Παραχώρηση της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας, Κέρκυρα. | Πρόκειται για μία φανταστική απεικόνιση βασισμένη σε γεγονότα της Παναγίας της Σπηλαιώτισσας (π. 1577) και του Αρχοντικού Φορέστη (περ. 18ου), πλησίον του Παλαιού Λιμένα Κερκύρας. Ο Γεώργιος Φορέστης παρεχώρησε στον φίλο του Γκίλφορντ προσωπική κατοικία στο μέγαρό του. Σήμερα, μία μαρμάρινη πλακέτα στην πρόσοψη του μεγάρου μνημονεύει: «Το κτίριο αυτό ήταν η κατοικία του φιλέλληνα Άγγλου Λόρδου Φρειδερίκου Νορθ Γκίλφορντ και στις αίθουσές του ξεκίνησαν τα μαθήματα της Ιονίου Ακαδημίας το φθινόπωρο του 1823».

6. Ανώνυμος (Ελλάδα). Η πομπή των εγκαινίων της Ιονίου Ακαδημίας, 17 Μαΐου 1824. «Γαζέτα» #335. Οξυγραφία σε χαρτί, 8 x 17 εκ. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. | Το παρόν σχεδίασμα παρουσιάζει την πομπή των εγκαινίων της Ιονίου Ακαδημίας στις 17 Μαΐου 1824. Φαίνεται το καθηγητικό προσωπικό πλαισιωμένο από το κοινό της εποχής στην Άνω Σπιανάδα της Παλαιάς Πόλης Κερκύρας, με το Παλαιό Φρούριο στο βάθος. Οι αρχαιοπρεπείς στολές, που σχεδίασε ο Προσαλέντης σύμφωνα με οδηγίες του Γκίλφορντ, μπορεί να προκάλεσαν δυσμενή σχόλια του κόσμου, αλλά προσέδωσαν κύρος στην Ιόνιο Ακαδημία. Το εν λόγω σχεδίασμα εκτυπώθηκε πρώτη φορά στο υπ’ αριθμό 153 φύλλο της Εφημερίδος της Ιονικής Κυβερνήσεως το 1824.

7. Περιγραφή τελετής εγκαινίων της Ιονίου Ακαδημίας και Λόγος του Χριστοφόρου Φιλητά, 24 Μαΐου – 5 Ιουνίου 1824. «Γαζέτα» #336. Παραχώρηση των Γενικών Αρχείων Κράτους, Κέρκυρα. |

8. Ανώνυμος (Ελλάδα). Εσωτερικό του Παλαιού Φρουρίου, 1923. Επιστολικό δελτάριο, 9 x 28 εκ. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. | Το παρόν επιστολικό δελτάριο αναγράφεται «Εσωτερικό του Παλαιού Φρουρίου» και παρουσιάζει στα αριστερά τον αγγλικό Στρατώνα Πεζικού (1843) και στα δεξιά το Μέγαρο του Βενετού Προνοητή (1753). Η φωτογραφία είναι τραβηγμένη από τη νότια πλευρά του Παλαιού Φρουρίου το 1923 και και καταγράφει κυρίως πρόσφυγες στον απόηχο της ανταλλαγής πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας το 1922, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.

9. Ανώνυμος (Ελλάδα). Το Μέγαρο του Βενετού Προνοητή στο Παλαιό Φρούριο, π. 1941. [Antonio Rusconi, “Monumenti eraldici e epigrafici veneti dell’ isola di Corfu” στο Annuario della Scuola archeologica di Atene e delle missioni italiani in Oriente tx 27-29 (1949-1953) s. 381-446. ] | Φωτογραφία του Μεγάρου του Βενετού Προνοητή στο Παλαιό Φρούριο, όπου στεγάστηκε η Ιόνιος Ακαδημία από το 1824 έως το 1838, στην κατάσταση που ήταν μετά τους ιταλικούς βομβαρδισμούς του 1940-1941.

10. Μάριος Πιέρρης (Κέρκυρα, 1906-1990). Το Μέγαρο του Βενετού Προνοητή στο Παλαιό Φρούριο, π. 1960. Υδατογραφία σε χαρτί, ; x ; εκ. Παραχώρηση της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας, Κέρκυρα. | Ο Μάριος Πιέρρης ζωγράφισε μία όψη του Μεγάρου του Βενετού Προνοητή στο Παλαιό Φρούριο περίπου το 1960.

11. Νάκης Πιέρης (Κέρκυρα, 1890-1964). Η Ιόνιος Ακαδημία και ο Ανδριάντας Καποδίστρια στην Κέρκυρα, π. 1960. Γκουάς και μελάνη σε χαρτί, 20 x 25 εκ. Παραχώρηση της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας, Κέρκυρα. | Ο Νάκης Πιέρης παρουσιάζει το κτηριακό συγκρότημα των στρατώνων της Πόρτας Ρεμούντας, όπου το 1838 μετεστεγάστηκε η Ιόνιος Ακαδημία, και τον Ανδριάντα του Καποδίστρια του 1887, που είναι έργο του Λεωνίδα Δρόση (1834-1882).

12. Ανώνυμος (Ελλάδα). Η Πρυτανεία του Ιονίου Πανεπιστημίου, 1836-1864 & 1985-2024. Παραχώρηση του Ιδρύματος Κερκυραϊκής Κληρονομιάς, Κέρκυρα. | Το αρχικό κτίριο οικοδομήθηκε περίπου το 1710 ως Στρατώνας Γκριμάνι, ονομασία που δόθηκε προς τιμήν του Βενετού Γενικού Προνοητή Θαλάσσης Φραντσέσκο Γκριμάνι που επέβλεψε την ανέγερσή του. Το 1836 η έδρα και η βιβλιοθήκη του Ιονίου Πανεπιστημίου μεταφέρθηκε εκεί. Κατά την ένωση των Ιονίων Νήσων με το Βασίλειο της Ελλάδας, το 1864, το ίδρυμα εκλείφθηκε και το καθηγητικό σώμα του μεταφέρθηκε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Το εσωτερικό του κτιρίου κατεστράφηκε από τον εμπρησμό της 14ης Σεπτεμβρίου 1943, που προκάλεσε η αεροπορική επιδρομή της Λουφτβάφε στο πλαίσιο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Έτσι χάθηκε η προτομή του ιδρυτή, που μέχρι τότε κοσμούσε το κλιμακοστάσιο. Το 1985 το κτίριο ανακαινίστηκε και έκτοτε λειτουργεί ως πρυτανεία του Ιονίου Πανεπιστημίου.

V.         ΤΕΚΜΗΡΙΑ

1.         Ανώνυμος (Ελλάδα). Εθνόσημο του Ενωμένου Κράτους των Ιονίων Νήσων, π. 1815.

2.         Ανώνυμος (Ελλάδα). Οικόσημο της Ιονίου Ακαδημίας (1824-1864), 1824.

3.         Ανώνυμος (Ελλάδα). Μετάλλιο για Πρωτεύσαντες Φοιτητές της Ιονίου Ακαδημίας, 1841. 

4.         Δίπλωμα Εκλογής του Γκίλφορντ ως Προέδρου της Φιλομούσου Εταιρείας Αθηνών, 27 Μαΐου 1814.

5.         Δίπλωμα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης στον Γκίλφορντ, 30 Οκτωβρίου 1819.

6.         Δύο αποκόμματα για το «Ιόνιο Πανεπιστήμιο» στο Περιοδικό Τζέντλεμαν Λονδίνου, 1819.

7.         Απόκομμα «Πανεπιστήμιο της Κερκύρας» στους Τάιμς του Λονδίνου, 30 Δεκεμβρίου 1826.

8.         Ανώνυμος (Βρετανία). Βιβλιόσημο του Γκίλφορντ, π. 1790.

9.         Ανώνυμος (Βρετανία). Βιβλιόσημο του Γκίλφορντ, π. 1820.

10.        Δύο επιστολές του Βρετού προς τον Γκίλφορντ με προσφορές των Ιθακισίων, π. 1820.

11.        Τοπογραφικό σχέδιο της περιοχής της Ιονίου Ακαδημίας στην Ιθάκη, π. 1820.

12.        Γεράσιμος Πιτσαμάνος (1787-1825). Σχέδιο Ιονίου Ακαδημίας στην Ιθάκη, π. 1820.

13.        Τζων Χιούμ (Αγγλία). Αρχιτεκτονικό σχέδιο Ιονίου Ακαδημίας στην Ιθάκη, π. 1820.

14.        Τζων Χιούμ (Αγγλία). Σχέδιο πρόσοψης της Ιονίου Ακαδημίας στην Ιθάκη, π. 1820.

15.        Χάρτης του Παλαιού Φρουρίου κατά τον 18ο αιώνα.

16.        Βενετικό Κτηματολόγιο: Μεγάρου Προνοητού, π. 1790.

17.        Σκίτσο Μεγάρου Προνοητού, 1942.

18.        Στρατώνας Πασκουαλίγκο (π. 1600), από το 1838 Ιόνιος Ακαδημία.

19.        Πρόγραμμα των Σχολών στην Ιόνιο Ακαδημία, π. 1824.

20.        Επίγραμμα αφιερωμένο στον Γκίλφορντ για την ίδρυση της Ιονίου Ακαδημίας, 1824.

21.        Απόφαση της Βουλής για τη λειτουργία της Ιονίου Ακαδημίας, 24 Μαΐου 1824.

22.        Ανακοίνωση Ιονίου Ακαδημίας της Έναρξης του 2ου ακαδημαϊκού έτους, 1825.

23.        Κατάλογος των μαθημάτων της Ιονίου Ακαδημίας, 1 Νοεμβρίου 1825, Κέρκυρα.

24.        Ανώνυμος (Ελλάδα). Βιβλιόσημο του Άρχοντα της Ιονικής Ακαδημίας, π. 1824.

25.        Προσωπογραφία και Επιστολή του Γκίλφορντ προς τον Παπαδόπουλο-Βρετό, 1824.

26.        Δίπλωμα Θεολογίας της Ιονίου Ακαδημίας στον Απόστολο Μαζαράκη, 1831, Κέρκυρα.

1. Ανώνυμος (Ελλάδα). Εθνόσημο του Ενωμένου Κράτους των Ιονίων Νήσων, 1815-1864. Παραχώρηση Γενικών Αρχείων Κράτους, Κέρκυρα. | Το εθνόσημο παρουσιάζει κεντρικά τον Βασιλικό Θυρεό του Ηνωμένου Βασιλείου, περιτριγυρισμένο από τα εμβλήματα κάθε νήσου, δεξιόστροφα από την κορυφή: Κερκύρας, Ζακύνθου, Ιθάκης, Παξών, Κυθήρων, Λευκάδας και Κεφαλονιάς.

2. Ανώνυμος (Ελλάδα). Οικόσημο της Ιονίου Ακαδημίας, 1824. Παραχώρηση του βιβλίου του Νικολάου Κ. Κουρκουμέλη, Η Εκπαίδευση στην Κέρκυρα κατά τη Διάρκεια της Βρετανικής Προστασίας (1816-1864), Σύλλογος προς Διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων, 2002 Αθήνα, σ. 151. |

3. Ανώνυμος (Ελλάδα). Αναμνηστικὀ Μετάλλιο για Πρωτεύσαντες Φοιτητές της Ιονίου Ακαδημίας, 1841 Κέρκυρα.  Άργυρος, Ø: 4 εκ. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. | Αργυρό αναμνηστικό μετάλλιο της Βουλής των Ιονίων Νήσων που απένειμε ως βραβείο ο 4ος Ύπατος Αρμοστής Σερ Χάουαρντ Ντάγκλας μέσω της Βουλής των Ιονίων Νήσων στους πρωτεύσαντες φοιτητές της Ιονίου Ακαδημίας. Ο εμπροσθότυπος παρουσιάζει γλαύκη να στέκεται επάνω σε κλάδο πλαισιωμένη από δύο διασταυρωμένους κλάδους ελαίας με το εξής κείμενο σε αναγλυφοτυπία στην περιφέρεια: «ΕΠΙ ΧΡΗΣΤΑΙΣ ΕΛΠΙΣΙΝ – ΚΕΡΚΥΡΑΙ  ΑΩΜΑ’». Ο οπισθότυπος παρουσιάζει στεφάνη από δύο δεμένους κλαδους δάφνης με το εξής κείμενο σε αναγλυφοτυπία στο κέντρο: «Η ΒΟΥΛΗ ΤΟΙΣ ΜΟΥΣΟΤΡΟΦΟΙΣ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ». Σημειωτέον ότι η γλαύκη είναι εικαστικό δάνειο από το οικόσημο της Ιονίου Ακαδημίας και οφείλεται στο πάθος του Γκίλφορντ με το συγκεκριμένο έμβλημα σοφίας.

4. Δίπλωμα Εκλογής του Γκίλφορντ ως Προέδρου των Εφόρων της Φιλομούσου Εταιρείας Αθηνών, στην ελληνική, 27 Μαΐου 1814. Μελάνη σε χαρτί, 22 x 33 εκ. Παραχώρηση της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας, Κέρκυρα. | Η Φιλόμουσος Εταιρεία Αθηνών, ιδρύθηκε από προκρίτους και λογίους της πόλης την 1η Σεπτεμβρίου 1813. Σκοπός των ιδρυτών ήταν «νὰ ἴδωσι τάς ἐπιστήμας νὰ ἐπιστρέψωσι πάλιν εἰς τὸ Λύκειον καὶ τὴν ἀρχαίαν Ἀκαδημίαν των». Όλες οι οικονομικές εισφορές των μελών της δόθηκαν μυστικώς για τον απελευθερωτικό αγώνα των Ελλήνων. Με Πρόεδρο από το 1814 τον Γκίλφορντ τέθηκε υπό την υποστήριξη των Άγγλων που ενδιαφέρονταν για την εξάπλωση της επιρροής τους στη Μεσόγειο. [Δείτε Έλλη Γιωτοπούλου Σισιλιάνου, «Η Φιλόμουσος Εταιρεία», όπου και η σχετική βιβλιογραφία. Κατά την παραμονή του στην Αθήνα ο Γκίλφορντ έδωσε δείγματα του φιλελληνισμού του. Στο Κερκυραϊκό Αρχείο Γκίλφορντ της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας έχει διασωθεί έγγραφο (απόδειξη παραλαβής) της Φιλομούσου Εταιρείας Αθηνών με ημερομηνία 9 Μαρτίου 1813, από το οποίο προκύπτει ότι ο Γκίλφορντ είχε δωρήσει στην πόλη ποσό χρημάτων για την ανέγερση πύργου ωρολογίου στην Αγορά και δωρεά στην εκκλησία της Μεγάλης Παναγίας (βλ. Δάφνη Κυριάκη, δ.π., σ. 30 Φ. II 5). Αναφέρεται επίσης ότι εδαπάνησε για την κατασκευή κρήνης της οποίας έχει διασωθεί η μαρμάρινη επιγραφή. Ο Γκίλφορντ έστειλε από το Λονδίνο το «εξ απτής γης» εκμαγείο της Καρυάτιδας πού απήγαγε ο Έλγιν. Δείτε Ιωάννου Γενναδίου. Βιογραφικά, σ. 526-527 και σημ. 1, όπου σημειώνει οτι έχει τήν πληροφορία από τον Edward Dodwell, Λ Classical Tour through Greece, London 1819, 1, σ. 353 και Thomas Smart Hughes, Travels in Sicily, Greece and Albania, London 1820, Ι, σ. 158. Δείτε Έλλη Γιωτοπούλου, δ.π., σ. 236-237 όπου ο Λυκούργος Λογοθέτης σε επιστολή του της 15 Μαρτίου 1829 πληροφορεί τον Γκίλφορντ οτι έλαβε τη γύψινη Καρυάτιδα. Ύστερα από την τιμητική διάκριση που του έκαμε η Φιλόμουσος Εταιρεία με τό να τον εκλέξει «Έφορο των Εφόρων», ο Γκίλφορντ εξέφρασε τις ευχαριστίες του με τη γνωστή επιστολή του όπου υπογράφει «Πολίτης Αθηναίος». Δημοσιεύτηκε αργότερα στο περιοδικό Ερμής ο Λόγιος, τεύχος 5, 1 Μαρτίου 1817. Μία πολύ μεταγενέστερη και λίγο γνωστή αναδημοσίευση της ιδίας επιστολής από τον Δημήτριο Καμπούρογλου, «Ο Γκίλφορδ πρόεδρος των Φιλομούσων Αθηνών», έφημ. Δίπυλον, 28 Φεβρουαρίου 1911, σ. 1-2. Δείτε σχετικά με την επιστολή Γεώργιος Μεταλληνός, «Γκίλφορντ-Βάμβας και ένα ιστορικό γράμμα», Παρνασσός 25 (1983) 500-509. Ο Γκίλφορντ δεν αποχωρίστηκε ποτέ το δώρο της Φιλόμουσου Εταιρείας, τό χρυσό δακτυλίδι με τθ έμβλημά της, τη γλαύκη, Α. Παπαδόπουλος-Βρετός, δ.π., σ. 31.]

5. Το Διδακτορικό Δίπλωμα, στη λατινική, που απονεμήθηκε στον Γκίλφορντ από το Πανεπιστήμιο Οξφόρδης, 30 Οκτωβρίου 1819. Συνολικό μήκος: 73 εκ· περγαμηνή: 30 x 55 εκ· αργυρό κυτίο: 9 x 7 εκ. Παραχώρηση Ιδρυμάτος Ρόθτσαϊλντ και Ιδρύματος Κερκυραϊκής Κληρονομιάς. | Αυτό είναι το πτυχίο που απένειμε το Πανεπιστήμιο Οξφόρδης στον Γκίλφορντ στις 30 Οκτωβρίου 1819, στο πλαίσιο των προσπαθειών του τιμώμενου προσώπου να ιδρύσει και να οργανώσει την Ιόνιο Ακαδημία. Πρόκειται για χειρόγραφο σε βελούδο με κορδέλα και φούντα που υποστηρίζει τη κήρινη σφραγίδα του Πανεπιστημίου Οξφόρδης μέσα σε επίχρυσο αργυρό οβάλ κυτίο από τον Γουίλιαμ Μπέητμαν, Λονδίνο. Το κάλυμμα του κυτίου είναι χαραγμένο με το οικόσημο του Πανεπιστημίου Οξφόρδης, περικαλυμμένο από μία διδακτορική κάπα. Το πτυχίο αναγράφεται στην επίσημη λατινική γλώσσα και αναφέρει τα εξής: «Ὁ Καγκελάριος, οἱ Διδάσκαλοι καὶ Μελετητὲς τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Ὀξφόρδης στοὺς ὁποίους θὰ φθάσει τὸ παρόν Ἔγγραφο, αἰώνιοι χαιρετισμοὶ ἐν Κυρίῳ. Ἐφόσον ὁ πλέον ἀξιότιμος Λόρδος Φρέντερικ Κόμης τοῦ Γκίλφορντ, Βαρόνος Γκίλφορντ, διακεκριμένος σὲ βαθμό, διάνοια καὶ μελέτη ἀνθρωπιστικῶν ἀναζητήσεων, ἔχει αἰσίως ἀνυψώσει τὴ δόξα καὶ τὶς τιμές τῶν προγόνων του, καὶ ἔχει προσφέρει ἐξαιρετικὲς ὑπηρεσίες τόσο σὲ αὐτὸ τὸ πανεπιστήμιο ὅσο καί, ἰδίως, σὲ ὅλα τὰ ἑλληνικὰ πανεπιστήμια καὶ ἀφοῦ ἀνῆλθε στὸ ὑψηλότερο ἀξίωμα καὶ τίτλο τῆς Καγκελαρίας στὴν Ἀκαδημία ποὺ ἱδρύθηκε ἀπὸ τὶς δικές του φροντίδες στὶς Ἰόνιες Νήσους. Ἂς γίνει γνωστὸ ὅτι ἐμεῖς, ὁ Καγκελάριος, οἱ Διδάσκαλοι καὶ Μελετητές, προσευχόμενοι γιὰ ὅ,τι εἶναι εὐνοϊκὸ καὶ αἴσιο γιὰ αὐτὸν καὶ γιὰ τὴν Ἀκαδημία του, κοσμώντας μὲ τὴ μεγαλύτερη τιμή μας τὸν προαναφερθέντα ἄνδρα, ποὺ διακρίνεται γιὰ τόσο μεγάλα καὶ ποικίλα πλεονεκτήματα, διορίζουμε καὶ ἀνακηρύσσουμε αὐτὸν τὸν πιὸ ἀξιότιμο Λόρδο, Λόρδο Φρέντερικ, Κόμη τοῦ Γκίλφορντ, Βαρόνο Γκίλφορντ, ὡς Δόκτορα Ἀστικοῦ Δικαίου, καὶ τὸν θέλουμε νὰ ἀπολαμβάνει καὶ νὰ χαίρει ὃλων τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν προνομίων τοῦ διδακτορικοῦ αὐτοῦ τίτλου. Ὡς ἀπόδειξη τοῦ ὡς ἄνω ἐπισυνάπτουμε ἐδῶ τὴν κοινὴ Σφραγίδα τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Ὀξφόρδης, ποὺ ἐπικυρώνει αὐτὀ τὸ ἀξίωμα. Ἀνακοινώθηκε στὴν Σύγκλητο τὴν 30ὴ Ὀκτωβρίου 1819.» [Μετάφραση Μεγακλή Ρογκάκου, MA MA PhD – Πανεπιστήμιο του Έσσεξ – Φιλοσοφία & Ιστορία της Τέχνης]. Το σημαντικό αυτό τεκμήριο δωρήθηκε στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο το 2021 με χορηγία από κοινού του Λόρδου Τζέικομπ Ρόθτσαιλντ και του Κόμητος Σπύρου Φλαμπουριάρη.

6. Δύο αποκόμματα για το «Ιόνιο Πανεπιστήμιο» στο Περιοδικό του Τζέντλεμαν του Λονδίνου, Ιούλιος έως Δεκέμβριος 1819, τόμος LXXXIX, σς 443 & 445. | Τα παρόντα δύο δημοσιεύματα εμφανίστηκαν στο Περιοδικό του Τζέντλεμαν του Λονδίνου, από τον Ιούλιο έως τον Δεκέμβριο του 1819. Το πρώτο δημοσίευμα της σελίδας 443, αναφέρει: «Οξφόρδη, 6 Νοεμβρίου. Ο Πρίγκιπας Αντιβασιλέας, έχοντας διορίσει τον Κόμη του Γκίλφορντ ως Πρύτανη του Πανεπιστημίου των Ιονίων Νήσων, σε αναγνώριση του ζήλου της Αρχοντιάς του για την προώθηση της Ελληνικής Λογοτεχνίας και ως μαρτυρία του ενδιαφέροντος που δείχνει το Πανεπιστήμιο για την επιτυχία του Ιδρύματος, απεφάσισε να του απονείμει το πτυχίο του Διδάκτωρος Αστικού Δικαίου. Με την ίδια άποψη αποφασίστηκε επίσης να παρουσιαστούν στη Βιβλιοθήκη του Ιονίου Πανεπιστημίου όλα τα βιβλία που εκδώθηκαν στον Τυπογραφείο Κλάρεντον, τα οποία είναι πιθανό να είναι χρήσιμα για τον γενικό σχεδιασμό του Ιδρύματος». Το δεύτερο δημοσίευμα στη σελίδα 445, αναφέρει: «Ελληνικό Πανεπιστήμιο – Ένα Πανεπιστήμιο έχει ιδρυθεί στην Κέρκυρα, από τον Λόρδο Γκίλφορντ, υπό την αιγίδα της Βρετανικής Κυβέρνησης (δείτε σ. 443). Η Αρχοντιά του έχει διορίσει στις διάφορες έδρες Έλληνες των πρώτων ικανοτήτων. και οι προθέσεις του έχουν αποσπαστεί με μεγάλη επίδραση από τον Κόμη Κάπο ντ’Ίστρια [ούτως], με καταγωγή από την Κέρκυρα, ο οποίος αντιλαμβανόμενος ότι ο Κος Πολίτης, ένας νεαρός Λευκαδίτης με γνώσεις και ταλέντα, επιθυμούσε να ασκήσει χημεία στις νλησους του Ιονίου, του απέστειλε κεφάλαια επαρκή για την προμήθεια της συσκευής που είναι απαραίτητη για το εργαστήριο, κλπ.».

7. Απόκομμα με τίτλο «Πανεπιστήμιο της Κερκύρας» στους Τάιμς του Λονδίνου, 30 Δεκεμβρίου 1826. Παραχώρηση της Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. | Το παρόν δημοσίευμα στους Τάιμς του Λονδίνου ανακοινώνει την έναρξη των σπουδών στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο προ δεκαπενθημέρου, στις 15 Νοεμβρίου 1826. Περιγράφει λεπτομερώς όλη την τελετουργία και κλείνει με την καταληκτική ομιλία του Άρχοντα, Γκίλφορντ, ως εξής: «Μεγάλη ήταν χαρά μου για τη λήξη του δεύτερου έτους του πανεπιστημίου μας, που βλέπω ότι ο αριθμός των νέων φιλολόγων μας ανέρχεται στους 80. Πόσο καλύτερα θεμελιωμένη, και μεγαλύτερη, πρέπει να είναι η ικανοποίησή μου, που βλέπω τώρα να τριπλασιάζεται ο αριθμός των νέων, των οποίων η πρόοδος στον κάθε κλάδο μάθησης εμπνέει τις πιο δίκαιες ελπίδες για την τιμή αυτού του ιδρύματος, και του οποίου η διαγωγή σε καμία περίπτωση δεν μου δημιούργησε οιοδήποτε πρόβλημα! Και δεν είναι μόνο από τους φιλολόγους που η ακαδημία μας αναμένει τη μελλοντική της λαμπρότητα, καθώς πολλοί άλλοι νέοι στο γυμνάσιο διασφαλίζουν τη συνεχή της ευημερία. Είναι ιδιαίτερα ευχάριστο να βλέπεις ανάμεσά τους τόσους πολλούς που προορίζονται για την εκπαίδευση της νεολαίας και την υπηρεσία των βωμών. Ας κάνει ο παράδεισος, αγαπητοί και πολλά υποσχόμενοι φιλόλογοί μου, νέοι, εκκλησιαστικοί και λαϊκοί, να επιμείνετε στη συμπεριφορά που σας έχει τιμήσει μέχρι τώρα, και ο Παντοδύναμος, που μας προστάτευε τόσο ευγενικά, να καθοδηγεί και να ευημερεί τις ταπεινές προσπάθειές μας, προς δόξα του ονόματός του και τη τήρηση των αγίων νόμων του».

8. Ανώνυμος (Βρετανία). Βιβλιόσημο του Αξιοτίμου Φρέντερικ Νορθ, μετέπειτα 5ου Κόμη του Γκίλφορντ, π. 1790. Οξυγραφία σε χαρτί, 11 x 9 εκ (?). Παραχώρηση της Βρετανικής Βιβλιοθήκης, Λονδίνο. |

9. Ανώνυμος (Βρετανία). Βιβλιόσημο του Φρέντερικ Νορθ, 5ου Κόμη του Γκίλφορντ, π. 1820. Οξυγραφία σε χαρτί, 11 x 9 εκ (;). Παραχώρηση της Βιβλιοθήκης Χώτον, Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, ΜΑ. | Ο παρόν εραλδικός σχεδιασμός αποτελείται από μία ασπίδα εστεμμένη με κορώνα κόμη, που υποστηρίζεται από δύο αχαλίνωτους δράκους με φτερά υψωμένα και αλυσοδεμένους με περιλαίμιο. Ο θυρεός παρουσιάζει έναν λέοντα που βαίνει μεταξύ τριών κρίνων. Το σύνθημα αναγράφεται «la vertu est la seule noblesse» (η αρετή είναι η μόνη αρχοντιά). Η ασπίδα περικυκλώνεται από την κορδέλα που υποστηρίζει το παράσημο του Ιππότη Διοικητή του Τάγματος των Αγίων Μιχαήλ και Γεωργίου, που ο Πρίγκιπας Αντιβασιλέας απένειμε στον Γκίλφορντ στις 26 Οκτωβρίου 1819.

10. Δύο επιστολές του Νικολάου Βρετού προς τον Γκίλφορντ με τις προσφορές των Ιθακισίων για την ίδρυση της Ιονίου Ακαδημίας στην Ιθάκη, περί το 1820. Κερκυραϊκό Αρχείο Γκίλφορντ , Φ Χ 2α-β, φ. 1-2. Παραχώρηση της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας, Κέρκυρα. |

11. Τοπογραφικό σχέδιο της περιοχής όπου θα ανεγειρόταν η Ιόνιος Ακαδημία στην Ιθάκη, π. 1821. Μελάνη και υδατοχρώματα σε χαρτί, 25 x 40 εκ. Παραχώρηση Γενικών Αρχείων Κράτους, Κέρκυρα. | Αριστερά τα ονόματα των ιδιοκτητών των οικοπέδων· δεξιά τοπογραφικές σημειώσεις για τη φύση του εδάφους σε σχέση με τα αρχιτεκτονικά σχέδια. Παραχώρηση του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης – Βιβλιοθήκης Μπόντλιαν.

12. Γεράσιμος Πιτσαμάνος (Κεφαλονιά, 1787-1825). Σχέδιο για το κτήριο της Ιονίου Ακαδημίας στην Ιθάκη, π. 1820. Λεύκωμα Πιτσαμάνου, αρ. εισ. 1483/2. Παραχώρηση του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, Αθήνα. |

13. Τζων Χιούμ (Αγγλία). Αρχιτεκτονικό σχέδιο για το κτήριο της Ιονίου Ακαδημίας στην Ιθάκη, Ιούλιος 1821. Μελάνη και υδατοχρώματα σε χαρτί, 50 x 40 εκ. Παραχώρηση του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης – Βιβλιοθήκης Μπόντλιαν. | Έργο του μηχανικού Τζων Χιούμ σε συνεργασία με τον Γκίλφορντ με βάση ένα πρόχειρο σχέδιο του Τσαρλς Ρόμπερτ Κόκρελ RA (1788-1863).

14. Τζων Χιούμ (Αγγλία). Σχέδιο της πρόσοψης του κτηρίου της Ιονίου Ακαδημίας στην Ιθάκη, 1821. Αρχείο Δημητρίου Κόλλα. Παραχώρηση των Γενικών Αρχείων του Κράτους, Κέρκυρα. |

15. Χάρτης του Παλαιού Φρουρίου κατά τον 18ο αιώνα. Στον αριθμό 10, το Μέγαρο Βενετού Προνοητού. Από τη διατριβή της Αφροδίτης Αγοροπούλου-Μπιρμπίλη, Η Αρχιτεκτονική της Πόλεως της Κέρκυρας, 1976. |

16. Βενετικό Κτηματολόγιο: Μέγαρο Βενετού Προνοητού, π. 1790. Παραχώρηση των Γενικών Αρχείων του Κράτους, Κέρκυρα. |

17. Σκίτσο Μεγάρου του Βενετού Προνοητή. Από το άρθρο του Guglielmo De Angelis d’Ossat, “Il volto veneziano di Corfù” στο Le vie d’Italia, Μάιος 1942, σς. 473-481. |

18. Στρατώνας Πασκουαλίγκο (π. 1600), από το 1838 Ιόνιος Ακαδημία. Τοπογραφικό & Πρόσοψη. Από τη διατριβή της Αφροδίτης Αγοροπούλου-Μπιρμπίλη, Η Αρχιτεκτονική της Πόλεως της Κέρκυρας, 1976. |

19. Πρόγραμμα των Σχολών Θεολογίας, Νομικής, Ιατρικής και Φιλοσοφίας στην Ιόνιο Ακαδημία, π. 1824 (στην Ιταλική). Μελάνη και υδατογραφία σε χαρτί, 20 x 25 εκ. Παραχώρηση των Γενικών Αρχείων του Κράτους, Κέρκυρα – Α.Ι.Γ. Βουλή Φ303-097. |

20. Σελίδα #372 χειρογράφου τετραδίου του Χριστοφόρου Φιλητά με επίγραμμα αφιερωμένο στον Γκίλφορντ για την ίδρυση της Ιονίου Ακαδημίας και με αναφορά στα ονόματα των καθηγητών του έτους 1824. Παραχώρηση της Βιβλιοθήκης της Βουλής, Αθήνα. | Στη σελίδα 372 του χειρογράφου τετραδίου του, ο Χριστόφορος Φιλήτας έγραψε ένα επίγραμμα αφιερωμένο στον Γκίλφορντ για την ίδρυση της Ιονίου Ακαδημίας και με αναφορά στα ονόματα των καθηγητών του έτους 1824. Τα ονόματα που εμφανίζονται είναι Ιωάννης Αριστείδης, Κωνσταντίνος Ασώπιος, Χριστόφορος Φιλητάς, Γκαετάνο Γκρασέτι, Γεώργιος Θεριανός, Γεώργιος Ιωαννίδης, Ανδρέας Ιδρωμένος, Ανδρέας Κάλβος, Ιωάννης Καραντινός, Πασχάλης Καρούσος, Ιάκωβος Λουζινιάν, Νικόλαος Μανιάκης, Στυλιανός Μαράτος, Στέφανος Παραμυθιώτης, Ανδρέας Παπαδόπουλος-Βρετός, Στέφανος Παραμυθιώτης, Σταματέλλος Πυλαρινός, Στυλιανός Σπαθής, Γεώργιος Τουρλίνος, Λεοπόλδος Τζος και Κωνσταντίνος Τυπάλδος (με αλφαβητική σειρά κατά επώνυμο).

21. Η απόφαση της Βουλής για τη λειτουργία της Ιονίου Ακαδημίας. «Γαζέτα», αρ. 335, 24 Μαΐου 1824. Παραχώρηση των Γενικών Αρχείων του Κράτους, Κέρκυρα – Α.Ι.Γ. Βουλή Φ303-097. | Η απόφαση της Βουλής για τη λειτουργία της Ιονίου Ακαδημίας στην Κέρκυρα, που υπογράφηκε από τον Λόρδο Ύπατο Αρμοστή Φρέντρικ Άνταμ, τον Πρόεδρο της Βουλής Μαρίνο Βέγια, τον Εμπιστευτικό Γραμματέα της Α.Μ. Τόμας Λέιν και τον Γραμματέα της Γερουσίας Σίντνεϋ Όσμπορν στις 24 Μαΐου 1824.

22. Ανακοίνωση της Ιονίου Ακαδημίας περί έναρξης των μαθημάτων του 2ου ακαδημαϊκού έτους (1825-1826), 18 Οκτωβρίου 1825, Κέρκυρα. Παραχώρηση της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας, Κέρκυρα. |

23. Κατάλογος των Μαθημάτων της Ιονίου Ακαδημίας, 1 Νοεμβρίου 1825, Κέρκυρα. Λιθογραφία σε χαρτί, 35 x 25 εκ. Παραχώρηση των Γενικών Αρχείων του Κράτους, Κέρκυρα – ΑΝΚ/ΙΚ/19/146/1. | Ο κατάλογος των μαθημάτων της Ιονίου Ακαδημίας, που εκδόθηκε την 1η Νοεμβρίου 1825, περιλαμβάνει Θεολογία με τον Κωνσταντίνο Τυπάλδο. Νομική με τον Πασχάλη Καρούσο και τον Νικόλαο Μανιάκη· Ιατρική με τους Γεώργιο Θεριανό, Στυλιανό Σπαθή, Χριστόφορο Φιλήτα και Στυλιανό Μαράτο· Φιλοσοφία με τους Γεώργιο Ιωαννίδη, Ιωάννη Καραντινό, Σταμάτη Πυλαρινό, Αθανάσιο Πολίτη, Κωνσταντίνο Ασώπιο, Γκαετάνο Γκρασέτι, Ιωάννη Αριστείδη και Ιάκωβο Λουζινιάν.

24. Ανώνυμος (Ελλάδα). Βιβλιόσημο του Γκίλφορντ, «Ο Άρχων της Ιονικής Ακαδημίας, Κόμης Γυίλφορδ», π. 1824. Οξυγραφία σε χαρτί, 3 x 6 εκ. Παραχώρηση του Κολλεγίου Αγίου Ιωάννη του Κέιμπριτζ, Ηνωμένο Βασίλειο. | Βιβλιόσημο στα ελληνικά του Γκίλφορντ, από έργο του 17ου αιώνα για την ιστορία της σουηδικής εκκλησίας του Γιοχάνες Μπαάζιους (1581-1649).

25. Προσωπογραφία και Σημείωμα του Γκίλφορντ προς τον Ανδρέα Παπαδόπουλο-Βρετό (1800-1876), Βιβλιοθηκάριο της Ιονίου Ακαδημίας, 20 Οκτωβρίου 1824, Κέρκυρα. Παραχώρηση της Αναγνωστικής Εταιρίας Κερκύρας, Κέρκυρα. | Ο κατά 34 έτη γηραιότερος Γκίλφορντ χαιρετά τον υφιστάμενό του Παπαδόπουλο-Βρετό ως «φίλος και δούλος». Στην παρούσα επιστολή του Λόρδου Φριδερίκου Νορθ, 5ου Κόμητος του Γκίλφορντ (1766-1827), ιδρυτή της Ιονίου Ακαδημίας, προς τον Ανδρέα Παπαδόπουλο-Βρετό (1800-1876), Βιβλιοθηκονόμο της Ιονίου Ακαδημίας, είναι σημαντικό να σημειωθεί η ευγενής ετικέτα του τρόπου, ότι ο αριστοκράτης πρώτος, 60 ετών, χαιρετά τον υφιστάμενό του δεύτερο, 24 ετών, στα ελληνικά ως «φίλος και δούλος»! Η συνοδευτική προσωπογραφία είναι μετά από λιθογραφία του γ. 1846 που αποδίδεται στον Πέτρο Παυλίδη-Μηνώτο.

26. Διδακτορικό Δίπλωμα Θεολογίας της Ιονίου Ακαδημίας στον Απόστολο Μαζαράκη (1801-1868), 3 Ιανουαρίου 1831, Κέρκυρα. Οξυγραφία σε χαρτί, 34 x 46 εκ. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. | Το Διδακτορικό Δίπλωμα Θεολογίας της Ιονίου Ακαδημίας απονεμήθηκε στον Απόστολο Μαζαράκη (1801-1868), σε ηλικία 30 ετών, στις 3 Ιανουαρίου 1831, επί βασιλείας Γουλιέλμου Δ΄ του Ηνωμένου Βασιλείου (1765-1837) και αρμοστείας Φρέντερικ Άνταμ (1784-1853) και Αγγέλου Κονδάρη ως προϊσταμένου της δημοσίας παιδείας. Κεφαλονίτης λόγιος, έγινε μία πρωτοπόρος μορφή στην πρώιμη παραγωγή της επτανησιακής ιστοριογραφίας και λαογραφίας. Λαμβάνοντας το όνομα «Άνθιμος», χειροτονήθηκε Μητροπολίτης Σελευκείας, αρχαία ελληνική πόλη στο βόρειο τμήμα της Πισιδίας, στη σημερινή Τουρκία.


1.         Αθανάσιος Πολίτης. Εγχειρίδιον της Αλληλοδιδακτικής Μεθόδου. Κέρκυρα, 1829.

2.         Κόμης Φρέντερικ Γκίλφορντ. Αικατερίνη Ειρηνοποιώ. Ωδή Πινδαρική, Αθήνα, 1846.

3.         Φιλητάς. Ιωαννίκιος Καρτάνος, Δαμασκηνός Στουδίτης, Παχώμιος Ρουζάνος. Κέρκυρα, 1847.

4.         Σ. Θ. Λάσκαρης. Η Ιονική Ακαδημία επί Ναπολεoντείας Κυριαρχίας. Παρίσι, 1925.

5.         Σπύρος Μελάς, εκ. Ιόνιος Ακαδημία – 17 Μαΐου 1824. Αθήνα, 1949.

6.         Κωνσταντίνος Αθ. Διαμάντης. Η Ιόνιος Ακαδημία του Κόμιτος Γκίλφορντ. Αθήνα, 1949.

7.         Ντίνος Κονόμος. Η Ιόνιος Ακαδημία. Τόμος Β΄. Αθήνα, 1965.

8.          Γεράσιμος Σαλβάνος. Η Ιόνιος Ακαδημία και η αναβίωσις αυτής. Αθήνα, 1969.

9.         Αθανάσιος Καραθανάσης. Προσπάθειες του Γκίλφορδ για την Ιόνιο Ακαδημία. Αθήνα, 1975.

10.        Δελτίον της Ιονίου Ακαδημίας – Τόμος Α΄. Κέρκυρα, 1977.

11.        Τζ. Π. Χέντερσον. Η Ιόνιος Ακαδημία. Κέρκυρα, 1980.

12.        Γεώργιος Μεταλληνός. Η Ιόνιος Ακαδημία. Κριτική του βιβλίου του Χέντερσον. Αθήνα, 1981.

13.        Γεώργιος Τυπάλδος-Ιακωβάτος. Ιστορία της Ιόνιας Ακαδημίας. Αθήνα, 1982.

14.        Δάφνη Ι. Δ. Κυριάκη. Έκτακτο Δελτίο: Κερκυραϊκό Αρχείο Γκίλφορντ. Κέρκυρα, 1984.

15.        Δελτίον της Ιονίου Ακαδημίας. Τόμος Β΄. Κέρκυρα, 1986.

16.        Τζ. Π. Χέντερσον. Η Ιόνιος Ακαδημία. Σκωτία, 1988.

17.        Στέλλα Γεωργαλά-Πριοβόλου. Η Λατινική στην Ιόνιο Ακαδημία. Αθήνα, 1989.

18.        Μιχαήλ Γ, Λυκίσσα. Η Ιστορία της Ιονίου Ακαδημίας. Αθήνα, 1993.

19.        Ελένη Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη. Ιόνιος Ακαδημία: Το Χρονικό (1811-1824). Αθήνα, 1997.

20.        Βασιλική Μπόμπου-Σταμάτη. Μαρτυρίες για τη Βιβλιοθήκη Γκίλφορντ. Αθήνα, 1999.

21.        Ελένη Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη. Τα Ταξίδια του Λόρδου Γκίλφορντ. Αθήνα, 2000.

22.        Πρακτικά Συνεδρίου. Χριστόφορος Φιλητάς & Νεοελληνική Φιλολογία. Αθήνα, 2022.

1. Αθανάσιος Πολίτης. Εγχειρίδιον της Αλληλοδιδακτικής Μεθόδου, εκδοθέν δαπάνη της Κυβερνήσεως εις χρήσιν των κατά το Ιονικόν Κράτος Παιδαγωγών. Κέρκυρα, GR: Τυπογραφία της Κυβερνήσεως, 1829. Παραχώρηση της Βιβλιοθήκης της Βουλής, Αθήνα. | Ο Λευκάδιος ιατρός Αθανάσιος Πολίτης (1796-1864) ξεκίνησε μεταξύ του 1819-1820 τη διάδοση της Αλληλοδιδακτικής Μεθόδου στα Επτάνησα, που βρίσκονταν τότε κάτω από τη Βρετανική Προστασία. Για την προετοιμασία των δασκάλων εξέδωσε το  Εγχειρίδιον της Αλληλοδιδακτικής Μεθόδου στην Κέρκυρα που τυπώθηκε σε πρώτη έκδοση το 1820 και σε δεύτερη το 1829, προςχρήση των Παιδαγωγών του Ιονικού Κράτους. Η αλληλοδιδακτική μέθοδος αντιμετιόπιστηκε  όχι απλά ως ένας τρόπος κατάλληλος  για το γρήγορο αλφαβητισμό των πτωχών, αλλά και ως ένα σύστημα άρτιας λαϊκής εκπαίδευσης.

2. Κόμης Φρέντερικ Γκίλφορντ. Αικατερίνη Ειρηνοποιώ. Ωδή Πινδαρική, Αθήνα, GR: Δημόσιο Τυπογραφείο, 1846. Παραχώρηση της Βιβλιοθήκης της Βουλής, Αθήνα. |

3. Χριστόφορος Φιλητάς. Επιστολιμαία Διάλεξις: Περί Ιωαννικίου Καρτάνου, Δαμασκηνού του Στουδίτου και Παχωμίου Ρουζάνου. Κέρκυρα, GR: Τυπογραφία της Κυβερνήσεως, 1847. | Στην Επιστολιμαία Διάλεξη του 1847 ο Χριστόφορος Φιλητάς (1787-1867) έγραψε για τρεις φωτισμένους λογίους του 16ου αιώνα- τον Κερκυραίο ιερομόναχο και μέγα πρωτοσύγγελο Ιωάννικο Καρτάνο, τον Θεσσαλονικέα Δαμασκηνό Στουδίτη που έγινε άγιος της Ορθόδοξης Εκκλησίας και τον Ζακύνθιο μοναχό Παχώμιο Ρουσάνο.

HP x755w:2024-Ionian:LaST1925acad-.jpg

4. Σ. Θ. Λάσκαρης. Η Ιονική Ακαδημία: Ένα Ελληνικό Ινστιτούτο στην Κέρκυρα επί Ναπολεoντείας Κυριαρχίας. Παρίσι, FR: Τεχνικές Εκτυπώσεις, 1925. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. |

HP x755w:2024-Ionian:HeCr1949acad-.jpg

5. Σπύρος Μελάς, εκ. Ιόνιος Ακαδημία – 17 Μαΐου 1824. Αθήνα, GR: Ελληνική Δημιουργία 31, 1949. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. |

HP x755w:2024-Ionian:DiKA1949guild-.jpg

6. Κωνσταντίνος Αθ. Διαμάντης. Η Ιόνιος Ακαδημία του Κόμιτος Γκίλφορντ. Κατά χειρόγραφον της Συλλογής Γιάννη Βλαχογιάννη. Αθήνα, GR: Ελληνική Δημιουργία, 1949. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. |

HP x755w:2024-Ionian:KonS1965acad-.jpg

7. Ντίνος Κονόμος. Η Ιόνιος Ακαδημία. Τόμος Β΄: Αφιερώμα στη μνήμη Λίνου Πολίτη. Αθήνα, GR: Κερκυραϊκή Ένωση Αθηνών, 1965. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. |


8. Γεράσιμος Σαλβάνος. Η Ιόνιος Ακαδημία και η προσδοκωμένη αναβίωσις αυτής. Αθήνα, GR: Παρνασσός, 1969. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. |

HP x755w:2024-Ionian:MarA1975guil-.jpg

9. Αθανάσιος Ε. Καραθανάσης. Άγνωστες Προσπάθειες του Γκίλφορδ για τη σύσταση της Ιονίου Ακαδημίας. Αθήνα, GR: Ο Ερανιστής 67, 1975. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. |

HP x755w:2024-Ionian:IoAc1977bull-.jpg

10. Δελτίον της Ιονίου Ακαδημίας – Τόμος Α΄. Κέρκυρα, GR: Ιόνιος Ακαδημία, 1977. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. |

HP x755w:2024-Ionian:HeGP1980acad-.jpg

11. Τζωρτζ-Πάτρικ Χέντερσον. Η Ιόνιος Ακαδημία. Κέρκυρα, GR: Ιόνιος Ακαδημία, 1980. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. |


12. Γεώργιος Μεταλληνός. Η Ιόνιος Ακαδημία. Κριτική παρουσίαση του ομωνύμου βιβλίου του Τ.-Π. Χέντερσον. Αθήνα, GR: Παρνασσός, 1981. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. |


13. Γεώργιος Τυπάλδος-Ιακωβάτος. Ιστορία της Ιόνιας Ακαδημίας. Αθήνα, GR: Ερμής – Νέα Ελληνική Βιβλιοθήκη, 1982. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. |

14. Δάφνη Ι. Δ. Κυριάκη. Έκτακτο Δελτίο: Κερκυραϊκό Αρχείο Γκίλφορντ. Κέρκυρα, GR: Αναγνωστική Εταιρεία Κερκύρας, 1984. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. | Το «Κερκυραϊκό Αρχείο Γκίλφορντ» περιλαμβάνει 644 έγγραφα που η Αναγνωστική Εταιρία Κερκύρας αγόρασε από τον οίκο δημοπρασιών Φίλιπς στο Λονδίνο στις 2 Ιουλίου 1981. Το περιεχόμενο του εν λόγω αρχείου, που συνέταξε η Δάφνη Ι. Δ. Κυριάκη το 1984, σχετίζεται με την ίδρυση της Ιονίου Ακαδημίας το 1824.

HP x755w:2024-Ionian:IoAc1986bull-.jpg

15. Δελτίον της Ιονίου Ακαδημίας. Τόμος Β΄: Αφιερώμα στη μνήμη Λίνου Πολίτη. Κέρκυρα, GR: Ιόνιος Ακαδημία, 1986. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. |

HP x755w:2024-Ionian:HeGP1988acad-.jpg

16. Τζωρτζ-Πάτρικ Χέντερσον. Η Ιόνιος Ακαδημία. Σκωτία, UK: Σκωτικός Ακαδημαϊκός Τύπος, 1988. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. |

HP x755w:2024-Ionian:GePr1989acad-.jpg

17. Στέλλα Γεωργαλά-Πριοβόλου. Η Λατινική στην Ιόνιο Ακαδημία. Ανέκδοτες Μαρτυρίες από το Αρχείο Γκίλφορντ. Διδακτικά Εγχειρίδια. Αθήνα, GR: 1989. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. |

HP x755w:2024-Ionian:LykM1993acad-.jpg

18. Μιχαήλ Γ. Λυκίσσα. Η Ιστορία της Ιονίου Ακαδημίας. Αθήνα, GR: Εταιρεία Φίλων της Μεγάλης Ιδέας, 1993. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. |

HP x755w:2024-Ionian:AnTs1997acad-.jpg

19. Ελένη Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη. Η Ιόνιος Ακαδημία: Το Χρονικό της Ίδρυσης του Πρώτου Ελληνικού Πανεπιστημίου (1811-1824). Αθήνα, GR: Μικρός Ρωμηός, 1997. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. |

HP x755w:2024-Ionian:BoSt1999guil-.jpg

20. Βασιλική Μπόμπου-Σταμάτη. Μαρτυρίες για τη Βιβλιοθήκη Γκίλφορντ από το Αρχείο Γκίλφορντ της Αναγνωστικής Εταιρείας Κερκύρας. Ανέκδοτη αλληλογραφία και άλλα σχετικά έγγραφα (Ιούνιος 1827 – Ιούλιος 1830). Αθήνα, GR: Έλλην, 1999. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. |

HP x755w:2024-Ionian:AnTs2000guil-.jpg

21. Ελένη Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη. Τα Ταξίδια του Λόρδου Γκίλφορντ στην Ανατολική Μεσόγειο. Αθήνα, GR: Ακαδημία Αθηνών, 2000. Παραχώρηση Συλλογής Σπύρου Π. Γαούτση, Κέρκυρα. |

HP x755w:2024-Ionian:AnTs2022filitas-.jpg

22. Πρακτικά Συνεδρίου 13-14 Δεκεμβρίου 2019. Ο Χριστόφορος Φιλητάς (1787-1867) και η συγκρότηση της Νεοελληνικής Φιλολογίας τον 18ο και 19ο αιώνα. Αθήνα, GR: Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων, 2022. Παραχώρηση Ιδρύματος Κερκυραϊκής Κληρονομιάς, Κέρκυρα. |


«Ὁ σὸς εἰλικρινέστατος δοῦλος καὶ φίλος Κόμης Γυίλφορδ»

Η έκθεση σύγχρονης τέχνης σκοπό της έχει να επικαιροποιήσει τον Γκίλφορντ και το όραμά του. Σύγχρονοι καλλιτέχνες καλούνται ανοιχτά να αναβιώσουν τη σπουδαία προσωπικότητα και την εκκεντρική εμφάνιση του Γκίλφορντ. Έχουν ήδη προσκληθεί οι παρακάτω καλλιτέχνες.

1.         Χρήστος Αντωναρόπουλος (Φιλιατρά, γ. 1958).

2.         Κάτια Βαρβάκη (Αθήνα, γ. 1957).

3.         Αλέξανδρος Δημητριάδης (Βόλος, γ. 1962).

4.         Αγγελική Δούβερη (Αθήνα, γ. 1974).

5.         Δημοσθένης Γαλλής (Αθήνα, γ. 1967).

6.         Χρήστος Γαρουφαλής (Αγρίνιο, γ. 1959).

7.         Νίκος Γιαβρόπουλος (Θεσσαλονίκη, γ. 1971).

8.         Στέλλα Καπεζάνου (Αθήνα, γ. 1977).

9.         Βασίλης Καρακατσάνης (Αθήνα, γ. 1957).

10.        Χάρης Κοντοσφύρης (Λέσβος, γ. 1965).

11.        Αγγελικά Κοροβέση (Πύργος, γ. 1952).

12.        Νίκος Κρυωνίδης (Ξάνθη, γ. 1963).

13.        Κώστας Λάβδας (Αθήνα, γ. 1980).

14.        Αγαλίς Μάνεση (Κέρκυρα, γ. 1952).

15.        Γιώργος Μέγκουλας (Εύβοια, γ. 1952).

16.        Δημήτρης Μηλιώτης (Κέρκυρα, γ. 1961).

17.        Ιωάννης Μονόγυιος (Καβάλα, γ. 1965).

18.        Ισμήνη Μπονάτσου (Κεφαλονιά, γ. 1964).

19.        Λαμπρινή Μποβιάτσου (Αθήνα, γ. 1975).

20.        Θόδωρος Μπρουσκωμάτης (Κατερίνη, γ. 1963).

21.        Κ.Ν. Πάτσιος (Αθήνα, γ. 1977).

22.        Ελένη Παυλοπούλου (Λάρισα, γ. 1969).

23.        Μαργαρίτα Πέτροβα (Αθήνα, γ. 1979).

24.        Πραξιτέλης Τζανουλίνος (Τήνος, γ. 1955).

25.        Μίλλυ Φλαμπουριάρη (Αγγλία, γ. 1945). Λίαρ και Γκίλφονρτ, 2023.

26.        Μανώλης Χάρος (Κύθηρα, γ. 1960).

Μίλλυ Φλαμπουριάρη (Αγγλία, γ. 1945). Λίαρ και Γκίλφορντ, 2023. Ψηφιακή εκτύπωση σε χαρτί, 52 x 34 εκ. Παραψώρηση του Ιδρύματος Κερκυραϊκής Κληρονομιάς, Κέρκυρα.

Εμπνευσμένη από δύο αξιόλογες πολιτιστικές προσωπικότητες – τον Έντουαρντ Λίαρ (1812-1888) και τον Λόρδο Γκίλφορντ (1766-1827) – η Μίλλυ Φλαμπουριάρη τους έφερε κοντά, αν και οι δύο δεν ήταν σύγχρονοι. Ωστόσο, και οι δύο συνδέθηκαν με την Κέρκυρα και ενδιαφέρθηκαν και οι δύο για τη γλαύκη για διαφορετικούς λόγους – ο πρώτος ως ζωολογική εικονογράφιση και ο δεύτερος για την αξία της ως έμβλημα σοφίας. Η Φλαμπουριάρη χρησιμοποίησε ως βάση την Αετογλαύκη του 1837 του Λίαρ και τοποθέτησε επάνω της μία φιγούρα του Γκίλφορντ που στηρίζεται στην πλάτη της σαν σε χειρονομία συντροφικότητας. Η μορφή του Γκίλφορντ προέρχεται από τον μαρμάρινο ανδριάντα του 1883 του Κοσμά Απέργη, του οποίου η καλλιτεχνική αξία υποτιμήθηκε. Χρησιμοποιώντας τεχνικές φώτοσοπ, η Φλαμπουριάρη τόνισε τη γνωστή εκκεντρική εμφάνιση του εικονιζομένου προσθέτοντας χρώμα σε αυτό το άγαλμα αλλά και το μεγάλο καπέλο, βασισμένο στην εικονογράφηση εποχής με τίτλο Ο αείμνηστος Κόμης του Γκίλφορντ με την Ελληνική Κολεγιακή Ένδυσή του.

Κ.Ν. Πάτσιος (Αθήνα GR, γ. 1977). Ο άνθρωπος που ομιλεί στις γλαύκες, 2023. Ζωγραφική και κολάζ σε καμβά, 50 x 50 εκ. Παραχώρηση του Ιδρύματος Κερκυραϊκής Κληρονομιάς, Κέρκυρα.

Ο Κ.Ν. Πάτσιος εμπνεύστηκε από τον Γκίλφορντ ως έναν φιλέλληνα οραματιστή που φρόντισε για την παιδεία των νέων Ελλήνων ως συνεχιστών της αρχαίας Ελλάδας. Ξεκινεί με ένα σκαρίφημα μελάνης βασισμένο στη κλασική προσωπογραφία του που σχεδίασε ο Ενγκρ στη Ρώμη το 1815. Εν συνεχεία, με ψυχαγωγική διάθεση, προσφέρει ένα μεταμοντέρνο παλίμψιστο. Βάση του έργου είναι ένα κολάζ από εφημερίδες της εφημερίδας «Καθημερινή» υπό διάφορες κατευθύνσεις για να εκφράσει το γεγονός ότι ο Γκίλφορντ υποστήριξε δυναμικά τη νέα ελληνική γλώσσα έναντι της αρχαΐζουσας. Φωτογραφίες από την εφημερίδα εξυπηρετούν μία αποδομητική διάθεση που εμπνέεται από την αισθητική των «κακών παιδιών» της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας – κυρίως των Γουόρχολ και Ράουσενμπεργκ. Σε δεύτερο επίπεδο χρησιμοποιεί ένα ερυθρό χαρτί περιτυλίγματος ως ταπετσαρία με βούλες ρετρό που παραπέμπει σε αισθητική βίντατζ για να θίξει την αστική ευγένεια με χιουμοριστικό τρόπο. Άλλο χαρτί περιτυλίγματος με ροζ άνθη σε φύση βαμμένη μπλε από τη νύχτα περιλαμβάνει το μοτίβο της γλαυκής. Δεδομένου ότι ο Γκίλφορντ λάτρεψε τη γλαυκή ως έμβλημα της σοφίας, εδώ παρουσιάζονται τρεις φορές στα δεξιά εμπρός του και εμπνέουν τον τίτλο του έργου. Στην αριστερή πλευρά παρουσιάζονται τρεις σύγχρονες παιδικές προσωπογραφίες που, όπως τα χερουβείμ της Αναγέννησης, παραπέμπουν στην Ιόνιο Ακαδημία ως κάτι καινούργιο και ελπιδοφόρο. Στη σύνθεση έχουν προστεθεί παιδικά αυτοκόλλητα και από άλλα στοιχεία του ζωικού και φυτικού βασιλείου, για να της προσδώσουν κάτι το εξωτικό, που θυμίζει τον Βοτανικό Κήπο της Ακαδημίας στους Καστράδες (σημερινή Γαρίτσα). Το έργο αναδίδει μία σύγχρονη ατμόσφαιρα ερμαρίου με αλλόκοτα αντικείμενα, επικαιροποιώντας έτσι την πρακτική των παλαιών ευγενών.


Φ III 46.- 25.10.1819 | Έντυπη ανακοίνωση της προσφοράς βιβλἰων από το Πανεπιστήμιο Κείμπριτζ στην Ιόνιο Ακαδημία, στην αγγλική.

Φ IV 4.- 5.4.1820 | Έντυπο απόκομμα παρουσίασης της ίδρυσης της Ιονίου Ακαδημίας στην Ιθάκη, στην ιταλική.

Φ IV 5.- 7.3.1820 | Επιστολή του Κ. Λογοθέτη προς Γκίλφορντ, στην ελληνική, που υμνεί και ευχαριστεί τους Άγγλους.

Φ IV 11.- 25.3.1820 | Έγγραφο της συγκλήτου της Ιονίου Πολιτείας, στην ιταλική, που ορίζει τον Γκίλφορντ άρχοντα του πανεπιστημίου.

Φ IV 25.- 31.1.1820 | Έντυπη κοινοποίηση στη λατινική της προσφοράς βιβλἰων από το Πανεπιστήμιο Κέιμπριτζ στην Ιόνιο Ακαδημία.

Φ V 5.- 17.5.1824 | Σχέδιο ίδρυσης της Ιονίου Ακαδημίας, στην αγγλική.

Φ V 14.- 11.11.1824 | Προκήρυξη του Άρχοντα της Ακαδημίας, στην ιταλική, που ανακοινώνει στολές, παρουσία και διαγωγή.

Φ V 17.- 27.12.1824 | Επιστολή του Γκίλφορντ προς Δ. Σχινά, στην ιταλική, που περιλαμβάνει θυρεό του αποστολέα.

Φ V 20.- 14.2.1825 | Επιστολή του Γκίλφορντ προς Α. Μπάθερστ, στην αγγλική, που αναφέρεται στη λειτουργία της Ακαδημίας.

Φ V 28.- 22.4.1825 | Επιστολή του Γκίλφορντ προς Α. Μπάθερστ, στην αγγλική, που αναφέρεται στο ανεξίθρησκο της Ακαδημίας.

Φ VIII 46.- 30.11.1827 | Επιστολή του Φ. Άνταμ προς ανώνυμο, στην αγγλική, που αναφέρει τον θάνατο του Γκίλφορντ.

Φ VIII 47.- 24.12.1827 | Επιστολή του Ι. Χρόνη προς ανώνυμο, στην ιταλική, που συλλυπείται για τον θάνατο του Γκίλφορντ.

Φ VIII 48.- 27.12.1827 | Επιστολή του Γκίλφορντ προς Σέφηλντ, στην γαλλική, που ενημερώνει για τις οδηγίες του Γκίλφορντ για τη λειτουργία της βιβλιοθήκης μετά τον θάνατό του.

Φ VIII 64.- 15.8.1829 | Αναφορά του Α. Παπαδόπουλου Βρετού, στην ιταλική, για τη βιβλιοθήκη.

Φ VIII 66.- 10.1830 | Κατάλογος βιβλίων από τη βιβλιοθήκη, στην ιταλική.

Φ IX 6.- μετά 1819 | Έγγραφο με κείμενο υμνητικό για τον Γκίλφορντ, στη λατινική.

Φ IX 10.- περίπου 1820 | Έγγραφο με τέσσερις στίχους εγκωμιαστικούς του Δανιήλ ιερομονάχου Βαριζίου για τον Γκίλφορντ, στην ελληνική και καλλιγραφημένο.

Φ IX 18.- περίπου 1820 | Έγγραφο με εγκώμιο του Μανουήλ ιερομονάχου Πεταλά Ιωάννη στο Βασίλειο της Αγγλίας για τη Μεγάλη Βρετανία και τον Γκίλφορντ, στην ελληνική.

Φ IX 35.- περίπου 1820 | Ύμνος, με στοιχεία από την κλασσική γραμματεία, ανωνύμου για τον Γκίλφορντ, στην ελληνική.

Φ IX 36.- περίπου 1820 | Υμνητικό ποίημα, με 39 στίχους, για την ελληνική παιδεία του Γκίλφορντ, του Μπερνάρντο Ζαμάνια, στη λατινική.

Δ 1.- 27.5.1814 | Δίπλωμα της εκλογής του Γκίλφορντ ως προέδρου των Εφόρων τη Φιλομούσου Εταιρίας, στην ελληνική.

Δ 2.- 4.3.1817 | Δίπλωμα του Γκίλφορντ από την Ιταλική Ακαδημία, στην ιταλική.

Δ 3.- 10.4.1820 | Δίπλωμα του Γκίλφορντ από την Ετρουσκική Ακαδημία, στην ιταλική.

Δ 4.- 8.8.1820 | Έγγραφο του Πανεπιστημίου Κέιμπριτζ προς τον Γκίλφορντ, ως Καγκελάριο της Ακαδημίας, στη λατινική.

Δ 5.- 19.4.1822 | Δίπλωμα του Γκίλφορντ από τη Βασιλική Ακαδημία Λούκας, στην ιταλική.

Τ 1.- 13.10.1827 | Διαθήκη του Γκίλφορντ, που μεταξύ άλλων ορίζει τις δωρεές του προς την Ιόνιο Ακαδημία, στην αγγλική.

• Δάφνη Ι. Δ. Κυριάκη. Κερκυραϊκό Αρχείο Γκίλφορντ. Κέρκυρα, GR: Αναγνωστική Εταιρεία Κερκύρας, 1984.

Αρχείο Γκίλφορντ για την Ιόνιο Ακαδημία στη Βρετανική Βιβλιοθήκη

Δυτικά Χειρόγραφα 1815-1827

Αναφ.: Add MS 88900/1/13-68

Έκταση: 56 τόμοι στα Αγγλικά, Ιταλικά, Νέα Ελληνικά, Γαλλικά, Λατινικά και Ισπανικά

Δημιουργοί: Νορθ, Φρέντερικ, 5ος Κόμης του Γκίλφορντ, 1766-1827; Λουζινιάν, Ιάκωβος, fl 1815-1830, Καθηγητής Αγγλικών στην Ιόνιο Ακαδημία

Περιεχόμενα: Με τη Συνθήκη των Παρισίων (1815), τα Επτάνησα έγιναν προτεκτοράτο της Μεγάλης Βρετανίας και την ίδια χρονιά ο Γκίλφορντ ξεκίνησε συζητήσεις για ένα πιθανό Ιόνιο Πανεπιστήμιο με τον Ιωάννη Καποδίστρια, τον Έλληνα διπλωμάτη και τελικά πρώτο αρχηγό κράτους της ανεξάρτητης Ελλάδας. Αυτό το μέρος της συλλογής περιλαμβάνει πολλές επιστολές που σχετίζονται με την Ιόνιο Ακαδημία, τόσο πριν όσο και μετά την ίδρυσή της το 1824. Οι ανταποκριτές του North για το θέμα περιλαμβάνουν ακαδημαϊκούς, επιστήμονες, ευγενείς, διπλωμάτες, κυβερνητικούς αξιωματούχους και κληρικούς, κυρίως Ιταλούς αλλά και από όλο τον κόσμο Ευρώπη. Αντίγραφα των δικών του επιστολών και απαντήσεων υπάρχουν συχνά. Υπάρχουν επιστολές από τους ακόλουθους Καθηγητές της Ακαδημίας: Ιωάννη Αριστείδη, Φράνσις Μπαλφούρ, Τζιοβάνι Καραντινό, Γεώργιο Φαληρέα, Θεόκλητο Φαρμακίδη, Χριστόφορο Φιλητά, Γκαετάνο Γρασσέτι, Λεοπόλδο Τζόσς, Νικόλαο Μανιάκη, Νικόλαο Πίκκολο, Αθανάσιο Πολίτη, Σταματέλλο Πυλαρινό, Κωνσταντίνο Σακελλαρόπουλο, , Τζώρτζιο Τεριάνο και Τζιοβάνι Τουρλινό. Υπάρχουν κατάλογοι βιβλίων και επιστημονικού εξοπλισμού που αγοράστηκαν για την Ακαδημία. Υπάρχουν επίσης πολυάριθμες ελληνικές και ιταλικές αναφορές που απευθύνονται στον Γκίλφορντ (μερικές από πρόσφυγες) και πολλές επιστολές που αφορούν διοικητικά θέματα που απευθύνονται στον βοηθό του Γκίλφορντ και καθηγητή Αγγλικών στην Ακαδημία, Ιάκωβο Λουζινιάν. Στο πλαίσιο της αξιολόγησης των εγγράφων στον οίκο Κρίστις, οι Έλληνες ανταποκριτές του Γκίλφορντ ταυτοποιήθηκαν και το περιεχόμενο των επιστολών τους συνοψίστηκε συνοπτικά στα αγγλικά. Τα χαρτάκια στα οποία έγινε αυτό διατηρήθηκαν με τα γράμματα. Το καθένα έχει τοποθετηθεί αμέσως μετά το γράμμα στο οποίο αναφέρεται.

1 επιστολή από την Ιζαμπέλα Αλμπρίτζι-Θεοτόκη (Add MS 88900/1/13) οικοδέσποινα και λογία.

1 επιστολή από τον Κόμη Διονύσιο δε Ρώμα (Add MS 88900/1/49) πρύτανη Κέρκυρας και γερουσιαστή στα Επτάνησα.

6 επιστολές από τον Διονύσιο Σολωμό (Add Μ.Σ. 88900/1/52) ποιητή και στιχουργό του ελληνικού ύμνου.

1 επιστολή Βαρώνου Εμμανουήλ Θεοτόκη (Add MS 88900/1/58) προέδρου της Ιονίου Γερουσίας.

45 επιστολές από τον Σπυρίδωνα Τρικούπη (Add MS 88900/1/61) πρώτο Πρωθυπουργό της Ελλάδας.



Οι Ορθόδοξες Εκκλησίες και η Δύση

Εργασίες διαβασμένες στη Δεκάτη Τετάρτη Θερινή Συνάντηση και τη Δεκάτη Πέμπτη Χειμερινή Συνάντηση της Εταιρείας Εκκλησιαστικής Ιστορίας

Συνετάχθη από τον Ντέρεκ Μπέικερ

Δημοσιεύθηκε για την Εταιρεία Εκκλησιαστικής Ιστορίας από τον Μπάζιλ Μπλάκγουελ, Οξφόρδη 1976

Ο Πέμπτος Κόμης του Γκίλφορντ (1766-1827) και η Μυστική Προσηλύτισή του στην Ορθόδοξη Εκκλησία

Του Μητροπολίτη Καλλίστου Γουέρ (1934-2022)

Τον Σεπτέμβριο του 1725 ο αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπουρυ Γουέικ έγραψε στον πατριάρχη Ιεροσολύμων Χρύσανθο, προειδοποιώντας τον ότι οι μη ένορκοι βρίσκονταν σε σχίσμα από την επίσημη και καθιερωμένη εκκλησία της Αγγλίας·1 και έτσι η αξιοσημείωτη αλληλογραφία μεταξύ των μη ένορκων επισκόπων και των πατριαρχών της Ανατολής ανεστάλη χωρίς να καταλήξει ποτέ σε κάποιο αποφασιστικό συμπέρασμα. Το γράμμα του Γουέικ σηματοδοτεί με πολλούς τρόπους το τέλος μιας εποχής. Κατά τα προηγούμενα εκατό χρόνια, από τη βασιλεία του βασιλέα Ιακώβου Α’ και μετά, υπήρξε μία σειρά από εκπληκτικά θετικές επαφές μεταξύ της Αγγλίας και του ορθοδόξου κόσμου. Ο Αρχιεπίσκοπος Άμποτ, για παράδειγμα, αντάλλαξε επιστολές με τον Κύριλλο Λούκαρη (I572-1638), πατριάρχη πρώτα Αλεξανδρείας και μετά Κωνσταντινούπολης· και ως αποτέλεσμα αυτού ο Κύριλλος όχι μόνο έστειλε τον Αλεξανδρινό Κώδικα ως δώρο στον βασιλέα Κάρολο Α’ το 1628, αλλά έστειλε και τον πιο πολλά υποσχόμενο μαθητή του, Μητροφάνη Κριτόπουλο (1589-1639), μελλοντικό πατριάρχη Αλεξανδρείας, για να σπουδάσει για πέντε χρόνια στο Κολέγιο Μπέιλιολ της Οξφόρδης (1617-1622). Αργότερα στον αιώνα η ορθοδοξία έγινε γνωστή στην Αγγλία μέσω μίας σειράς βιβλίων, όπως το Ένας Λογισμός της Ελληνικής Εκκλησίας του Τόμας Σμιθ, που εκδόθηκε στα λατινικά το 1676 και στα αγγλικά τέσσερα χρόνια αργότερα, και το Η Παρούσα Κατάσταση της Ελληνικής και Αρμενικής Εκκλησίας του Πωλ Ράικοτ, που εκδόθηκε το 1679. Σε αυτές θα πρέπει να προστεθεί το μάγκνουμ όπους (έργο ζωής) του Τζων Κόβελ με τίτλο Μερικά Στοιχεία της Σημερινής Ελληνικής Εκκλησίας, το οποίο εμφανίστηκε μόλις το 1722, αλλά αντανακλά την εμπειρία που αποκτήθηκε στην Εγγύς Ανατολή πενήντα περίπου χρόνια πριν. Κατά τη διάρκεια του 1699-1705 υπήρχε ακόμη και ένα βραχύβιο Ελληνικό Κολλέγιο στο Γκλόστερ Χωλ της Οξφόρδης. Τέλος, το 1716-1725 ήρθαν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των μη ενόρκων και των ορθοδόξων, στις οποίες έχει ήδη γίνει αναφορά.

Στα εκατό χρόνια μετά το 1725 η κατάσταση είναι παράξενα διαφορετική. Έναν αιώνα ακμαίων επαφών διαδέχεται ένας αιώνας αμοιβαίας απομόνωσης και αγνοίας. Επισκεπτόμενος την Κωνσταντινούπολη τη δεκαετια του 1830, ο Ρόμπερτ Κέρζον ανησυχούσε όταν διαπίστωσε ότι ο οικουμενικός πατριάρχης δεν είχε ακούσει ποτέ για τον αρχιεπίσκοπο του Καντέρμπουρυ.2 Οι σχέσεις δεν ανανεώθηκαν ουσιαστικά μέχρι την πρωτοποριακή επίσκεψη του Γουίλιαμ Πάλμερ του Μάγκνταλεν στη Ρωσία το 1840-1841.3 Σε σύγκριση με τον δέκατο έβδομο και τον δέκατο ένατο αιώνα, τον δέκατο όγδοο αιώνα -ακριβέστερα, η περίοδος 1725-1840- φαίνεται να είναι, από μία αγγλο-ορθόδοξη άποψη, σχεδόν εντελώς κενή.

Ωστόσο, πάντα υπήρχαν επαφές. Στη Νήσο Γουάιτ, για παράδειγμα, η οικογένεια των Παλαιολόγων-Κολνό, τα μέλη της οποίας ισχυρίζονταν ότι ήταν κληρονόμοι του βυζαντινού θρόνου, κατείχε στην κατοικία της στον Οίκο Στάθγουελ ένα ορθόδοξο παρεκκλήσι, με άμφια, λειψανοθήκες, εικόνες και θυμιατήρια.4 Ένας αριθμός από αυτούς διετήρησαν εκκλησιαστική διπλή ζωή ως πρίγκιπες-επίσκοποι της ορθόδοξης εκκλησίας και ως εν ενεργεία στην καθιερωμένη εκκλησία της Αγγλίας. Το 1763 ο Τζων Γουέσλι όρισε ορισμένους από τους ιεροκήρυκές του από έναν Έρασμο, που ισχυριζόταν ότι ήταν Έλληνας επίσκοπος Αρκαδίας στην Κρήτη· έχει υποστηριχθεί ότι ο Γουέσλι ξεγελάστηκε από έναν απατεώνα, αλλά η αλήθεια του θέματος παραμένει αβέβαιη. Οι Ράικοτ, Σμιθ και Κόβελ βρήκαν έναν άξιο διάδοχο στο πρόσωπο του Τζων Γκλεν Κινγκ, του οποίου ο βαρύτιμος τόμος με τίτλο Οι Τελετουργίες και Τελετές της Ελληνικής Εκκλησίας, στη Ρωσία, δημοσιεύτηκε το 1772. Αλλά ίσως το πιο απροσδόκητο αγγλοορθόδοξο συμβάν στα εκατό χρόνια μετά το 1725 υπήρξε η μυστική βάπτιση του αξιοτίμου Φρέντερικ Νορθ κατά τη διάρκεια επίσκεψης στη νήσο της Κερκύρας.

Ο Φρέντερικ Νορθ, εν συνεχεία πέμπτος κόμης του Γκίλφορντ, γεννήθηκε στο 1766.6 Ήταν ο τρίτος και νεότερος γιος του Φρέντερικ Νορθ, δευτέρου κόμητος του Γκίλφορντ, ο οποίος ως επικεφαλής της κυβέρνησης κατά την περίοδο 1770-1782 απέτυχε να αποτρέψει την απώλεια των αμερικανικών αποικιών. Ο Φρέντερικ Νορθ ο νεότερος, αν και πάντα αδύναμος στην υγεία του, έζησε για να επιβιώσει τα δύο μεγαλύτερα αδέρφια του, κατακτώντας την κομητεία το 1817 και πέθανε άγαμος το 1827. Λόγω της εξαιρετικής λεπτότητας του οργανισμού του, πέρασε μεγάλο μέρος της παιδικής του ηλικίας στο εξωτερικό σε θέρετρα υγείας, θέτοντας έτσι τη βάση της μελλοντικής ευρείας γλωσσικής του γνώσης. Ήταν στο Ίτον για ολίγο και προήχθη στο Κράιστ Τσερτς της Οξφόρδης το 1782. Μετά την Οξφόρδη ταξίδεψε στην Ευρώπη, επισκέφθηκε την Ιταλία και εν συνεχεία έπλεε από τη Βενετία στην Κέρκυρα, όπου έφτασε στις 4 Ιανουαρίου (OS), πιθανώς στην έτος 1792.7 Εκείνη την εποχή πλησίαζε τα είκοσι έξι· η νήσος βρισκόταν ακόμη υπό Ενετοκρατία.

Οι Έλληνες της Κέρκυρας παρατήρησαν γρήγορα ότι στη συμπεριφορά του ο νέος επισκέπτης ήταν εντελώς διαφορετικός από τον συνηθισμένο νεαρό αριστοκράτη που έκανε τη μεγάλη περιοδεία. Πήγαινε συνεχώς στην εκκλησία, ακολουθώντας τις λειτουργίες του Greck με έντονη ευλάβεια. Όπως σημείωσε ένας Κερκυραίος στο ημερολόγιό του για τις 14 Ιανουαρίου εκείνου του έτους:

Ομιλεί ολίγα νέα ελληνικά, αλλά με δύσκολη προφορά διαφορετική από τη δική μας. Αγαπά τις εκκλησιαστικές μας λειτουργίες και είναι εξοικειωμένος με το ορθόδοξο τελετουργικό. Έχει παρακολουθήσει τη λειτουργία στους ναούς της Υπεραγίας Θεοτόκου Σπηλαιώτισσας και του αγίου Σπυρίδωνα και χαίρεται να ακούγει την Κωνσταντινοπολίτικη ψαλμωδία. Κάνει επανειλημμένα το σημείο του σταυρού σαν να ήταν μοναχός, κάτι που ελάχιστα συνάδει με τη θέα και τον χαρακτήρα των Άγγλων.8

Ο Νορθ περνούσε τα βράδια του στο κύριο καφενείο της πόλης, συνομιλώντας με κορυφαίους Κερκυραίους· και εδώ συνάντησε, μεταξύ άλλων, κάποιον Γεώργιο Προσαλέντη, έναν λαϊκό στα τέλη της δεκαετίας του εβδομήντα με έντονο ενδιαφέρον για τα θρησκευτικά θέματα και ένα ανώτερο στέλεχος της τοπικής αριστοκρατίας.9 Ο Προσαλέντης βρήκε κάθε ευκαιρία για να μιλήσει με τον Άγγλο για την ορθόδοξη εκκλησία και με χαρά διαπίστωσε ότι ο Νορθ ήταν ήδη εξοικειωμένος με τη θεολογία της, έχοντας αποκτήσει στο προηγούμενο μέρος των ταξιδιών του βιβλία των πατριάρχη Δοσιθέου, Μελετίου Συρίγου και Συμεώνος της Θεσσαλονίκης.10 Ο Προσαλέντης συνόδευσε τον Νορθ στην εκκλησία για την κυριακάτικη λειτουργία και παρατήρησε με ικανοποίηση πώς ο νεαρός ευγενής -ο άρχοντας, όπως τον αποκαλούσαν οι ντόπιοι Έλληνες- έκανε το σημείο του σταυρού με ορθόδοξο τρόπο μπαίνοντας στην εκκλησία, προσκυνώντας τρεις φορές το έδαφος· καθ᾽ όλη τη διάρκεια της λειτουργίας συνέχισε να κάνει βαθιές υποκλίσεις και προσκυνήσεις.11

Ένα βράδυ στο καφενείο ο Νορθ ερώτησε εάν η ορθόδοξη εκκλησία αποδεχόταν την εγκυρότητα του αγγλικανικού βαπτίσματος. Ο Προσαλέντης ερώτησε πώς βαπτίζουν οι αγγλικάνοι και ο Νορθ απάντησε ότι ο ιερέας βυθίζει τρία δάχτυλα στο νερό και με αυτά υγραίνει το μέτωπο του παιδιού, επικαλούμενος το όνομα της Αγίας Τριάδας (αυτό είναι αποκαλυπτικό στοιχείο ως προς την αγγλικανική πρακτική εκείνη την εποχή). Ο Προσαλέντης είπε ότι το βάπτισμα πρέπει αυστηρά να γίνεται με τριπλή κατάδυση, αλλά σε περιπτώσεις ασθενείας και εκτάκτου ανάγκης αρκεί να βαπτίζεται με επίχυση, ρίπτοντας νερό στο μέτωπο του ενδιαφερομένου. Για τον λόγο αυτό, συνέχισε, οι ορθόδοξοι δέχονται τους Ρωμαιοκαθολικούς προσηλύτους με το χρίσμα τους. Το λατινικό βάπτισμά τους, έστω και με επίχυση και όχι με κατάδυση, γίνεται δεκτό ως έγκυρο. Όμως, η ύγρανση του μετώπου του παιδίου δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να θεωρηθεί γνήσιο βάπτισμα, και έτσι πρέπει να βαπτιστεί ένας αγγλικανός προσήλυτος.12 Ένα σημείο ενδιαφέροντος εδώ είναι ότι ο Προσαλέντης δεν φαίνεται να γνωρίζει τίποτα για το διάταγμα που εκδόθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1755, σύμφωνα με το οποίο όλοι οι Λατίνοι και οι άλλοι προσήλυτοι στην ορθοδοξία, χωρίς εξαίρεση, πρέπει να επαναβαφτίζονται. Το διάταγμα του 1755 λαμβάνει κυπριανή θέση: ανεξάρτητα από τον τρόπο με τον οποίο τελείται η ιεροτελεστία, είτε με κατάδυση είτε με επίχυση είτε με άλλο τρόπο, κάθε μη ορθόδοξο βάπτισμα θεωρείται άκυρο, εάν τελείται έξω από την εκκλησία.13 Παρόλο που η Κέρκυρα και τα άλλα Επτάνησα υπάγονταν στη δικαιοδοσία του πατριαρχείου Κωνσταντινούπολης, πιθανώς η απόφαση του 1755 δεν εφαρμόστηκε ποτέ εκεί λόγω του προσβολής που θα προξενούσε στις βενετικές αρχές.

Μετά από αυτή την τελευταία συνομιλία με τον Προσαλέντη, ο Νορθ εζήτησε να τον δει ιδιωτικά και είχαν μία μακρά συνομιλία για την ορθόδοξη πίστη.14 Ολίγες ημέρες αργότερα, στις 22 Ιανουαρίου, ο Νορθ εξέφρασε σταθερή επιθυμία να λάβει το ορθόδοξο βάπτισμα.15 Είχε αποφασίσει με κάποια ταχύτητα: είχε φτάσει στην Κέρκυρα μόλις πριν από δεκαοχτώ μέρες, στις 4 Ιανουαρίου, και η πρώτη του συνάντηση με τον Προσαλέντη δεν έγινε παρά στις 10 Ιανουαρίου·16 αλλά ίσως η ιδέα να γίνει ορθόδοξος ήταν ήδη στο μυαλό του λίγο πριν από αυτό. Το θέμα παραπέμφθηκε στον πρωτοπαπά της Κερκύρας, πατέρα Δημήτριο Πετρεττίνο. Ο τίτλος ‘πρωτοπαπάς’ απαιτεί κάποια εξήγηση: οι Βενετοί δεν επέτρεψαν στους ορθοδόξους να διατηρήσουν μία ιεραρχία στα Επτάνησα, και έτσι σε κάθε νήσο τη θέση του επισκόπου έπαιρνε ένας ανώτερος έγγαμος ιερέας -εκλεγμένος, στην περίπτωση της Κερκύρας, για περίοδο πέντε ετών- ο οποίος ονομάστηκε πρωτοπαπάς και ασκούσε επισκοπική δικαιοδοσία, ενώ δεν είχε φυσικά τη μυστηριακή εξουσία να χειροτονήσει.17

Ο Νορθ έθεσε έναν όρο: η βάπτιση πρέπει να γίνει με αυστηρή μυστικότητα. Όπως εξήγησε, ίσως λίγο αφελώς, στον πρωτοπαπά:

Επί πολλά έτη έχω πεισθεί, δια της μελέτης μου της παλαιάς και καινής διαθήκης, των ιερών οικουμενικών συνόδων και των αγίων πατέρων, ότι βρίσκομαι σε πλάνη. Αλλά οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες του εαυτού μου και της οικογένειάς μου με οδήγησαν να οπισθοχωρήσω. Τελικά αποφάσισα να ταξιδέψω σε όλον τον κόσμο, με την ελπίδα ότι ο Κύριος θα μου έδειχνε κάποιον τρόπο να Του δώσω την ψυχή μου, διατηρώντας παράλληλα την κοινωνική θέση της οικογενείας μου… Επιθυμώ η βάπτισή μου να είναι μυστική, λόγω των κοινωνικών και οικονομικών δεσμεύσεων της οικογενείας μου.18

Σε αυτό το αίτημα για απόκρυψη ο πρωτοπαπάς συνεφώνησε. Η βάπτιση έγινε αργά το βράδυ της 23ης Ιανουαρίου, σε μία εσωτερική αίθουσα στην κατοικία του πρωτοπαπά. Εκτός από τον Νορθ, μόνο τέσσερις ήταν παρόντες: ο ιερέας Σπυρίδων Μοντεσάντο, με τη συντροφιά του οποίου ο Νορθ είχε ταξιδέψει από τη Βενετία στην Κέρκυρα και ο οποίος είχε αναπληρωθεί για να τελέσει την τελετή· ο ίδιος ο πρωτoπαπάς και ο Προσαλέντης, που ενεργούσαν από κοινού ως χορηγοί ή νονοί (ανάδοχοι) και ένας διάκονος. Ενωρίτερα εκείνη την ημέρα ο Νορθ είχε υποβάλει στον πρωτοπαπά μία ομολογία πίστης, γραμμένη στα ιταλικά,19 και είχε κάνει την εξομολόγησή του στον Μοντεσάντο.20 Ο Προσαλέντης περιγράφει τη λειτουργία ως εξής:

Οι πόρτες τόσο της εξωτερικής όσο και της εσωτερικής αίθουσας ήταν κλειστές και ο ευγενής αποσύρθηκε στην εσωτερική κρεβατοκάμαρα, όπου ήταν τραβηγμένες οι κουρτίνες. Εδώ έβγαλε τα εξωτερικά του ρούχα και βγήκε ντυμένος μόνο με το πουκάμισό του, όπως ορίζουν οι ρουμπρίκες. Αμέσως ο πατέρας Μοντεσάντο άρχισε τη λειτουργία, με τον πρωτόπαπα να στέκεται στα δεξιά του ευγενή και εμένα στα αριστερά του. Πρώτα διαβάστηκαν οι εξορκισμοί και μετά οι ερωτήσεις για την απάρνηση του διαβόλου και την αποδοχή του Χριστού: ο ευγενής έδωσε ο ίδιος τις απαντήσεις και απήγγειλε το δόγμα τρεις φορές. Ο πρωτοπαπάς τον ονόμασε με το δικό του όνομα ‘Φρέντερικ’ και εγώ με το άλλο όνομα που ήθελε να λάβει (όπως μου είχε πει ο πατέρας Μοντεσάντο), ‘Δημήτριος’. Έπειτα, με τους δύο χορηγούς του να τον κρατούν από τα χέρια και με τον ιερέα να πηγαίνει εμπρός, τον οδήγησαν ξεσκέπαστο στην ιερά πηγή και τελέστηκε το μυστήριο της βάπτισής του. Μετά από αυτό έλαβε τη σφραγίδα του δώρου του Αγίου Πνεύματος μέσω του χρίσματος με το άγιο χρίσμα (μύρον), και όλες οι τελετές τελέστηκαν ακριβώς όπως ορίζει το βιβλίο λειτουργίας και από την παράδοση της αγίας ανατολικής ορθόδοξης εκκλησίας… Εν συνεχεία είχαμε μία σύντομη ομιλία, στην οποία ειπώθηκε ότι αυτή η ιερή δράση πρέπει να μείνει μυστική από όλους, εκτός από εμάς τους πέντε… Εάν κάποιος μας ερωτούσε από περιέργεια, χωρίς να αρνούμαστε με κανέναν τρόπο αυτό που έγινε, θα πρέπει να αποφύγουμε να το επιβεβαιώσουμε· η συνεχής και αμετάβλητη απάντησή μας θα πρέπει να είναι απλώς να δηλώνουμε άγνοια.21

Πολύ ενωρίς το επόμενο πρωί ο Νορθ παρακολούθησε τη λειτουργία και κοινώνησε σε μία από τις εκκλησίες της Κερκύρας, και αργότερα του δόθηκε γραπτό πιστοποιητικό βάπτισης από τον πρωτοπαπά.22 Στον Προσαλέντη ο Νορθ δήλωσε ότι «θα κρατούσε το θέμα μυστικό προς το παρόν αλλά σε καμία περίπτωση δεν θα το αρνιόταν πραγματικά». Ο Προσαλέντης εξέφρασε την ελπίδα ότι η στιγμή της δημόσιας αποκάλυψης θα έφτανε γρήγορα.23 Οραματίστηκε επίσης την πιθανότητα ότι ο Νορθ, επιστρέφοντας στην πατρίδα του, θα υπηρετούσε ως ιεραπόστολος, ξεκινώντας ένα κρυπτο-ορθόδοξο κίνημα εντός της αγγλικής αριστοκρατίας: «Μέσω της συνεργασίας αυτού του ευγενή με άλλους ομοίους του βασιλείου που έχουν γίνει μυστικοί ορθόδοξοι, θα υπάρξει αύξηση της ορθοδοξίας σε αυτό το βασίλειο.»24

Ο Νορθ έφυγε από την Κέρκυρα στις 4 Φεβρουαρίου και δεν φαίνεται να έχει επιστρέψει για περισσότερα από είκοσι πέντε χρόνια. Πέρασε τη σαρακοστή σε μοναστήρι της νήσου Λευκάδας, τηρώντας τη νηστεία με υποδειγματική αυστηρότητα, και μάλιστα έπειθε τους μοναχούς να τελούν καθημερινά την προηγιασμένη λειτουργία, όχι μόνο τις Τετάρτες και τις Παρασκευές κατά το συνηθισμένο έθιμο. Κοινωνήθηκε στην αρχή της νηστείας.25 Μετά από σύντομες επισκέψεις στην Ιθάκη και τη Ζάκυνθο, επέστρεψε στην Αγγλία.

Αλλά η ελπίδα του Προσαλέντη ότι ο Νορθ θα δημοσιοποιούσε γρήγορα την ορθόδοξη πίστη του δεν έγινε πραγματικότητα. Κατά τη διάρκεια του I792-1794 κάθισε ως μέλος του κοινοβουλίου για το Μπάνμπουρι· φαίνεται απίθανο να μπορούσε να το είχε κάνει αυτό εάν ήταν γενικά γνωστό ότι δεν ήταν πλέον αγγλικανός. Μέχρι σήμερα παραμένει, εξ όσων γνωρίζω, το μόνο μέλος της ορθόδοξης εκκλησίας που έχει εκλεγεί στο κοινοβούλιο. Δεν φαίνεται να εντάχθηκε στο εκκλησίασμα του παρεκκλησίου της ρωσικής πρεσβείας στο Λονδίνο, του μοναδικού ορθοδοξου τόπου λατρείας στην πρωτεύουσα μέχρι τα εγκαίνια του ελληνικού παρεκκλησίου στο Φίνσμπουρι Σίρκους 9 το 1838· εάν ελάμβανε τα μυστήρια ανοιχτά και τακτικά στο ρωσικό παρεκκλήσι, αυτό σίγουρα θα το είχαν προσέξει οι Άγγλοι φίλοι του. Κατά τα επτά χρόνια του ως κυβερνήτης της Κεϋλάνης (1798-1805), δεν είχε ορθοδόξους ιερείς στη συνοδεία του. Ακόμη και όταν επέστρεψε στην Κέρκυρα το 1820, διατελώντας εκεί το μεγαλύτερο μέρος κάθε χρόνου μέχρι τον θάνατό του το 1827, η ιδιότητά του ως ορθόδοξου δεν ήταν γενικά γνωστή στους Έλληνες, αν και ορισμένοι από τους κοντινούς του σίγουρα μάντευαν την αλήθεια.26

Για το βρετανικό και ελληνικό κοινό της εποχής, ο πέμπτος κόμης του Γκίλφορντ ήταν απλώς ένας από πολλούς Βρετανούς φιλέλληνες. Τον γνώριζαν ως συγγραφέα μιας πινδαρικής ωδής στα ελληνικά προς τιμήν της αυτοκράτειρας Αικατερίνης της Ρωσίας,27 ως πρόεδρος της «Εταιρείας των Φίλων των Μουσών» (Φιλομούσου Εταιρείας Αθηνών) που ιδρύθηκε στην Αθήνα το 1814,28 ως ακούραστο συλλέκτη βιβλίων και χειρογράφων.29 Τον γνώριζαν κυρίως ως πάντα γενναιόδωρο προστάτη των ελληνικών γραμμάτων, ως ευεργέτη σε πλήθος Ελλήνων φοιτητών στα δυτικά πανεπιστήμια και ως καγκελάριο της Ιονίου Ακαδημίας που ιδρύθηκε στην Κέρκυρα το 1824, σχεδόν εξ ολοκλήρου μέσα από τις προσπάθειές του. Αυτή η ακαδημία ή το πανεπιστήμιο, όπως θα μπορούσε με κάποια δικαιοσύνη να ισχυριστεί ότι είναι, λειτούργησε ως αξιόλογο κέντρο εκπαίδευσης για ολόκληρο το ελληνικό έθνος στα χρόνια της εξέγερσης κατά των Τούρκων και στην αμέσως επόμενη περίοδο, όταν οι Έλληνες δεν κατείχαν ακόμη άλλο ίδρυμα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Η λειτουργία της ακαδημίας απετέλεσε κύριο μέλημα των τελευταίων ετών του Γκίλφορντ. Μειώθηκε σε σημασία μετά τον θάνατό του, ιδιαίτερα με την ίδρυση του Πανεπιστημίου Αθηνών το 1837.

Οι Άγγλοι σύγχρονοί του βρήκαν τον Γκίλφορντ ευγενικό και εξαιρετικά φιλικό στους τρόπους, γενναιόδωρο και ευγενικό, αλλά σίγουρα εκκεντρικό. Η ευγένεια τον σημάδεψε από τα πρώτα του χρόνια· στο ημερολόγιό του για το 1788, ο Σερ Γκίλμπερτ Έλιοτ τον περιγράφει ως «τον μόνο ευχάριστο υιό της οικογενείας, και είναι εντυπωσιακά έτσι».30 Οι γνωστοί του δεν μπορούσαν να καταλάβουν το πάθος του για τα βιβλία και την εκπαίδευση· όπως παρατήρησε ο καπετάνιος Ρόμπερτ Σπένσερ, «Είμαι φίλος του κόμητος του Γκίλφορντ και τον σέβομαι, αλλά κατά την κρίση μου η κατανυκτική επιθυμία του να έχει μεγάλο αριθμό φοιτητών και καθηγητών μαζί του ισοδυναμεί με τρέλα»,31 «Ένα παράξενο ψάρι, αλλά πολύ ευχάριστο», σχολίασε ο Τσαρλς Τζέιμς Νάπιερ αφού τον συνάντησε σε ένα δείπνο το 1819· και, αναφερόμενος στο ευρύ φάσμα γλωσσών του Γκίλφορντ, λέγει ότι απευθυνόταν σε κάθε άτομο σε διαφορετική γλώσσα, και πάντα σε αυτήν που το άτομο που απευθυνόταν δεν καταλάβαινε. Η φήμη του για παραδοξότητα ενισχύθηκε από την πρακτική του στην Κέρκυρα να φορά το ένδυμα της κλασικής Ελλάδας. «Κυκλοφορεί», διαμαρτύρεται ο Νάπιερ, «ενδεδυμένος σαν τον Πλάτωνα, με μία χρυσή ταινία γύρω από την τρελή κεφαλή του και ρέον ύφασμα σε μωβ απόχρωση.»33 Αλλά ο Νάπιερ και άλλοι φαίνεται να μην γνωρίζουν τίποτα για την ορθοδοξία του.

Ωστόσο, αν και παρέμεινε η εκκλησιαστική του ιδιότητα κρυμμένη, ο κόμης του Γκίλφορντ συνέχισε πιστός σε αυτήν μέχρι το τέλος. Στα τελευταία του χρόνια ήταν σίγουρα φίλος του Ρώσου ιερέα στο Λονδίνο, πατέρα Σμιρνόφ, στον οποίο έδωσε ένα αντίγραφο της πινδαρίτικης ωδής του,33 και όταν βρισκόταν ετοιμοθάνατος στην οικία του ανιψιού του στο Λονδίνο, του κόμητος του Σέφιλντ, έστειλε για τον Ρώσο ιερέα. Σύμφωνα με τα λόγια του βιογράφου του Ανδρέα Παπαδόπουλου-Βρετού:

Αντιλαμβανόμενος ότι πλησίαζε η τελευταία στιγμή της ζωής του, ζήτησε επανειλημμένα τον ιερέα του παρεκκλησίου της ρωσικής πρεσβείας, τον παλιό του φίλο πατέρα Σμιρνόφ, και από τα χέρια του κοινώνησε, προς μεγάλη δυσαρέσκεια των συγγενών του και ιδιαίτερα του ανιψιού του κόμητος του Σέφιλντ, στην οικία του οποίου απέθανε. Ο κόμης του Σέφιλντ προσπάθησε με κάθε τρόπο να τον εμποδίσει να λάβει τις διακονίες ενός ιερέα ενός ξένου δόγματος, σε αντίθεση με αυτές των προγόνων του.34

Η συμπεριφορά του Σέφιλντ υποδηλώνει έντονα ότι δεν γνώριζε προηγουμένως ότι ο θείος του ήταν ορθόδοξος. Ο Γκίλφορντ έλαβε κοινωνία παρουσία δύο Ελλήνων, του προσωπικού του ιατρού από την Κεφαλονιά και του ακολούθου του από την Πάργα· μάλλον από αυτούς έμαθε ο Παπαδόπουλος-Βρέτος την ιστορία των τελευταίων ημερών του. Ο κόμης του Σέφιλντ, ως κληρονόμος του Γκίλφορντ, έκανε ό,τι μπορούσε για να καταστείλει όλα τα στοιχεία της προσηλύτισης του θείου του· σύμφωνα με τον Παπαδόπουλο-Βρετό, όταν έμαθε για την ύπαρξη μίας αναφοράς αυτόπτη μάρτυρα που έγραψε ο Προσαλέντης, πλήρωσε 400 λίρες στον ιδιοκτήτη του χειρογράφου, σχετικά με την κατανόηση ότι δεν έπρεπε να δημοσιευθεί.35 Τελικά εμφανίστηκε σε έντυπη μορφή παρά μόνο ήμισυ αιώνα αργότερα, το I879.

Τέτοιος, λοιπόν, ήταν ο πέμπτος κόμης του Γκίλφορντ: Βρετανός φιλέλληνας, αλλά όχι όπως οι άλλοι φιλέλληνες. Η αφοσίωσή του στην ελληνική παράδοση επεκτάθηκε όχι μόνο στην κλασική αλλά και στη χριστιανική Ελλάδα. Είδε πόσο αδύνατο είναι να κατανοήσει κανείς τη συνέχεια της ελληνικής ιστορίας χωρίς να εκτιμήσει τον ρόλο που έπαιξε η ορθόδοξη εκκλησία. Ούτε αρκέστηκε απλώς στο να θαυμάσει αυτή την εκκλησία από απόσταση, αλλά ο ίδιος έγινε κοινωνός της. Παρόλο που δεν δημοσιοποίησε ποτέ τη δράση του και απογοήτευσε τόσο τις ελπίδες των Κερκυραίων φίλων του ότι θα εγκαινίαζε ένα αγγλο-ορθόδοξο κίνημα, ωστόσο η προσηλύτισή του δείχνει πώς η χριστιανική ανατολή δεν έπαψε ποτέ να ασκεί έλξη στη δύση, ακόμη και σε μέλη της αριστοκρατίας των τόρυ του δέκατου όγδοου αιώνα.

Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης

(Μετάφραση στην ελληνική από τον Δρα Μεγακλή Ρογκάκο)


1 – Στο Τζ. Γουίλιαμς, Η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ανατολής τον 18ο Aιώνα (Λονδίνο I868) pp Iv-Iviii.

2 – Ρ. Κέρζον, Επισκέψεις στο Μοναστήρι της Ανατολής, με εισαγωγή του Ντ. Τζ. Χόγκαρθ (Λονδίνο 1916) σελ 333-334.

3 – Δείτε την εξαιρετικά ευανάγνωστη αφήγηση αυτού του ταξιδιού, Σημειώσεις μιας Επίσκεψης στη Ρωσική Εκκλησία στα Έτη 1840, 1841, εκ, καρδινάλιος Νιούμαν (Λονδίνο I882).

4 – Η οικογένεια ιδρύθηκε στο Στράθγουελ το 1545. απογραφές του παρεκκλησίου σώζονται από τα έτη 1630, 1753 και 177. Η οικία επωλήθη από την οικογένεια το 1866, και τότε ή εν συνεχεία το περιεχόμενο του παρεκκλησίου πιθανώς διασκορπίστηκε. Το όνομα της οικογένειας γράφεται με διάφορους τρόπους Colnot, Kolnot ή Colnett.

5 – Βλ. Γεώργιος Τσούμας, “Μεθοδισμός και Επίσκοπος Έρασμος”, Η Ελληνική Ορθόδοξη Θεολογική Επιθεώρηση, 2, 2 (Μπρούκλαϊν I956) σελ. 62-73; Α. Β. Σάκετ, “Τζων Γουέζλυ και ο Ελληνορθόδοξος Επίσκοπος”, Πρακτικά της Ιστορικής Εταιρείας Γουέζλυ, 38 (Τσέστερ I97I-1972) pp 8I-87, 97-102.

6 Η κύρια αφήγηση της ζωής του είναι του [Ανδρέας Παπαδόπουλος-Βρέτος], Ειδήσεις [Βιογραφικό-Ιστορικό για τον Φρέντερικ Κόμη του Γκίλφορντ Ομότιμο της Αγγλίας και Ιδρυτή του Ιονίου Πανεπιστημίου], κείμενο στα ιταλικά και ελληνικά σε αντίθετες σελίδες (Αθήνα 1846). Ο Παπαδόπουλος-Βρετός γνώρισε για πρώτη φορά τον Γκίλφορντ το 1820 και από το 1824 διετέλεσε βιβλιοθηκάριος τόσο για την προσωπική του βιβλιοθήκη όσο και για την ακαδημία του Ιονίου. Ενώ είναι λεπτομερής και εν γένει ακριβής σχετικά με τα τελευταία χρόνια του Γκίλφορντ και την ίδρυση της ακαδημίας του Ιονίου, παρέχει μόνο αόριστες και πρόχειρες πληροφορίες για την πρώιμη ζωή του Γκίλφορντ. Για την ορθόδοξη βάπτιση του Γκίλφορντ έχουμε μία συναρπαστική από πρώτο χέρι αφήγηση από τον ανάδοχό του στην τελετή, [Γεώργιο] Προσαλέντη· αυτήν επιμελήθηκε ο [Λαυρέντιος Σ.] Βροκίνης και εκδόθηκε με τον τίτλο «Ανέκδοτα χειρόγραφα [αφορόντα την κατά το Δόγμα της Ορθοδόξου Εκκλησίας βάπτισιν του άγγλου φιλέλληνος Κόμητος Γυίλφορδ]» (Κέρκυρα 1879). Ο Γκίλφορντ και η Ιόνιος Ακαδημία αποτελούν το θέμα του ειδικού τεύχους του αθηναϊκού περιοδικού «Ελληνική Δημιουργία» (αρ. 3, 1949): βλέπε ειδικότερα τα άρθρα των Γερασίμου Ι. Σαλβάνου και Βάσως Γ. Σαλβάνου, «Η Ιόνιος Ακαδημία, ο ιδρυτής αυτής Κόμης Γύλφορδ, οι καθηγηταί και σπουδασταί αυτής», και του Κ. Α. Διαμαντή, «Η Ιόνιος Ακαδημία, του Κόμητος Γκίλφορντ». Στα αγγλικά υπάρχει μια σύντομη περιγραφή της καριέρας του Guilford από τον J. M. Rigg στο DNB 41 (London I895) σελ. 164-166, και μια πληρέστερη παρουσίαση στο [Ζ. Ντάκετ] Φέριμαν, [Μερικοί Άγγλοι Φιλέλληνες. VI. Λόρδος Γκίλφορντ] (Αγγλοελληνική Ένωση, Λονδίνο 1919) σς 75-109.

7 – Υπάρχει κάποια αβεβαιότητα σχετικά με την ημερομηνία: το έτος συνήθως αναφέρεται ως I79I, αλλά αρκετοί παράγοντες δείχνουν το 1792. Τα στοιχεία στο Προσαλέντη είναι αντιφατικά. Γράφει ότι ο Νορθ έφτασε στη Βενετία στις 2 Δεκεμβρίου 1791, έφυγε τέσσερις ημέρες αργότερα και στη συνέχεια έφτασε στην Κέρκυρα τον Ιανουάριο του 1791 (σ. 57). Είτε η προγενέστερη ημερομηνία είναι λάθος για τις 2 Δεκεμβρίου 1790, είτε ο Προσαλέντης χρονολογεί την έναρξη του νέου έτους από τις 25 Μαρτίου, οπότε η άφιξη του Νορθ στην Κέρκυρα ήταν στην πραγματικότητα στις 4 Ιανουαρίου 1792, με σύγχρονες μεθόδους χρονολόγησης. Ορισμένα στοιχεία ευνοούν τη δεύτερη υπόθεση. Ο Νορθ έμεινε στην Κέρκυρα μέχρι τις 3 Φεβρουαρίου, όταν έφυγε για να περάσει το δάνειο στον Λεύκα, προχωρώντας μετά το Πάσχα για σύντομες επισκέψεις στην Ιθάκη και τη Ζάκυνθο. Ενώ βρισκόταν στη Ζάκυνθο, όπως αναφέρει ο Προσαλέντης, άκουσε για το τέλος του Ρωσοτουρκικού Πολέμου (σ 166). Αυτό θα μπορούσε να είναι μια αναφορά στην προκαταρκτική ειρήνη που υπογράφηκε στο Γαλάτσι στις 11 Αυγούστου 1791, ή αλλιώς στη συνθήκη του Τζάσυ, που συνήφθη στις 9 Ιανουαρίου 1792. Από τη Ζάκυνθο ο Νορθ κλήθηκε σπίτι από την οικογένειά του: ταξίδεψε μέσω της Φρανκφούρτης, παρακολουθώντας τη στέψη του τον αυτοκράτορα Λεοπόλδο (σ 167), και έφτασε στην Αγγλία λίγο πριν από το θάνατο του πατέρα του (σ 168). Κάτι δεν πάει καλά εδώ: Ο Λεοπόλδος στέφθηκε στις 9 Οκτωβρίου 1790, δηλαδή πριν από την επίσκεψη του Νορθ στην Κέρκυρα, όποια χρονιά κι αν επιλέξουμε. Ίσως ο Προσαλέντης αναφέρεται στη στέψη του διαδόχου του Λεοπόλδου Φραγκίσκου Β’ στις 14 Ιουλίου 1792. Ο πατέρας του Νορθ πέθανε στις 5 Αυγούστου 1792. Αν υποθέσουμε ότι ο Νορθ έφυγε από την Κέρκυρα στις 3 Φεβρουαρίου 1791 και τη Λευκάδα μετά το Πάσχα, είναι δύσκολο να συμπληρώσουμε τους δεκαπέντε μήνες που μεσολάβησαν από τότε μέχρι την άφιξή του στην Αγγλία λίγο πριν από το θάνατο του πατέρα του. Αν όμως τοποθετήσουμε την επίσκεψή του στην Κέρκυρα και όλα τα επόμενα γεγονότα στο I792, υπάρχει μια λογική χρονική σειρά. Η παράθεση στο Ειδήσεις σ. 5 seq, διαφωνεί σε πολλά σημεία με τον Προσαλέντη, αλλά είναι γενικά ανακριβής και αναξιόπιστος.

8 – Ημερολόγιο Νικόλαου Αρλιώτη, που αναφέρει ο Βροκίνης στην εισαγωγή του στον Προσαλέντη, «Ανέκδοτα χειρόγραφα», σ. 47.

9 – Ο Βροκίνης εξιστορεί τη ζωή του Προσαλέντη (1713-1795) στην εισαγωγή του, αυτόθι σς I5-36.

10 – Αυτόθι σ. 66.

11 – Αυτόθι σ. 69.

12 – Αυτόθι σς 74-75.

13 – Για το διάταγμα του 1755 και το ιστορικό του, βλ. [Κ.] Τ. Γουέρ, Ευστράτιος Αργέντης: Μελέτη της Ελληνικής Εκκλησίας υπό Τουρκοκρατία (Οξφόρδη I964) σς 65-107.

14 – Περιγράφεται με μεγάλη λεπτομέρεια από τον Προσαλέντη σ. 78-143.

15 – Αυτόθι σ. 145.

16 – Αυτόθι σ. 63.

17 – Ο Πετρεττίνος (1722-1795) εξελέγη πρωτοπαπάς το 1784 και επανεξελέγη το 1789 και το 1794, διατηρώντας το αξίωμα μέχρι τον θάνατό του.

18 – Προσαλέντης σς 11-12.

19 – Ολόκληρο το κείμενο στο ίδιο σς 41-43.

20 – Αυτόθι σ. 150.

21 – Αυτόθι σς 153-154.

22 – Αυτόθι σς 156-157.

23 – Αυτόθι σ. 160.

24 – Αυτόθι σ. 149.

25 – Αυτόθι σς 160-164.

26 – Ο Θεόκλητος Φαρμακίδης, καθηγητής θεολογίας στην Ιόνιο Ακαδημία κατά την περίοδο 1824-1825, συνειδητοποίησε ότι ο Νορθ ήταν ορθόδοξος: βλέπε την «Απολογία» του (Αθήνα 1840) σ. 125, παρατίθεται Ειδήσεις, σ I5. Αλλά ο Φαρμακίδης είναι μάλλον ανακριβής όταν ισχυρίζεται ότι αυτό ήταν θέμα κοινής γνώσης στην Κέρκυρα εκείνη την εποχή.

27 – Με τίτλο «Αικατερίνη Ειρηνοποιώ», εκδόθηκε ανώνυμα, με λατινική μετάφραση (χωρίς τόπο ή ημερομηνία δημοσίευσης: ; Λειψία 1792). Το κείμενο και η μετάφραση ανατυπώθηκαν με εισαγωγή του Α. Παπαδόπουλου-Βρετού (Αθήνα 1846).

28 – Βλ. Ειδήσεις σς 27-29, για την απάντηση του Νορθ στα ελληνικά σοφίτα, αποδεχόμενος αυτό το αξίωμα. υπογράφει τον εαυτό του «πολίτης Αθηναίος».

29 – Όπως παρατήρησε στον Παπαδόπουλο-Βρετό: «Α! παιδί μου, εάν δεν ήμουν ο κόμης του Γκίλφορντ, θα ήθελα να ήμουν βιβλιοθηκάριος», Αικατερίνη Ειρηνοποιώ, εισαγωγή σ 4. Η τεράστια συλλογή βιβλίων και χειρογράφων του διασκορπίστηκε σε μια σειρά πωλήσεων στο Λονδίνο κατά τη διάρκεια του 1828-1835. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα αντικείμενα, στην πώληση που ξεκίνησε στις 9 Νοεμβρίου 1835, είναι το 1795: «Μία πολύ Περίεργη, Πολύτιμη και Εκτενής Συλλογή Βιβλίων στη Νεοελληνική Γλώσσα… σε όλους τους 627 τόμους». Ο υπεύθυνος της δημοπρασίας εκτίμησε δικαίως τη σημασία αυτής της συλλογής, δηλώνοντας στον κατάλογο πώλησης: «Πρόκειται για την πιο Εκτεταμένη Συλλογή Νεοελληνικών Βιβλίων που έχει υποβληθεί ποτέ σε Δημόσια Πώληση». Φαίνεται ότι η συλλογή αποκτήθηκε από το Βρετανικό Μουσείο. Επίσης, στην κατοχή του Βρετανικού Μουσείου βρίσκονται χειρόγραφοι κατάλογοι των νεοελληνικών βιβλίων του Γκίλφορντ (Add MSS 8220, 16572), που δείχνουν ότι το μεγαλύτερο μέρος της συλλογής αφορούσε θεολογικά θέματα. Αυτό είναι απόδειξη του συνεχούς ενδιαφέροντος του Γκίλφορντ για την Ορθοδοξία, αν και φυσικά μπορεί να έχει συλλέξει τα βιβλία για χρήση στην Ιόνιο Ακαδημία και όχι για προσωπική του διαβούλευση.

30 – Παρατίθεται στο Φέριμαν σ. 77.

31 – Ειδήσεις σ. 93.

32 – Παρατίθεται στο Φέριμαν σς 94-95.

33 – Το αντίγραφο της πρώτης έκδοσης του Αικατερίνη Ειρηνοποιώ στο Βρετανικό Μουσείο φέρει την επιγραφή στο εσώφυλλο, «Σεβασμιώτατος Τζ. Σμιρνόφ, με τους πιο τρυφερούς σεβασμούς του συγγραφέα», αλλά δυστυχώς δεν υπάρχει ένδειξη ημερομηνίας.

34 – Ειδήσεις σ. 145. 35 – Αυτόθι σ. 13. Αλλά ο Παπαδόπουλος-Βρέτος δεν είναι μάρτυρας χωρίς προκαταλήψεις, αφού δυσανασχετούσε με τον τρόπο με τον οποίο ο Σέφιλντ, μετά τον θάνατο του Γκίλφορντ, αφαίρεσε τα βιβλία του από την Ιόνιο Ακαδημία και τα δημοπράτησε στο Λονδίνο.

Ο Γκίλφορντ και η Ιόνιος Ακαδημία

Του Νικολάου Κ. Κουρκουμέλη

Το ζήτημα της εκπαίδευσης στις Ιόνιες Νήσους στην αρχή της Βρετανικής Προστασίας χώλαινε λόγω της ανικανότητας των αρχών να επέμβουν αποτελεσματικά, της αδιαφορίας των ανωτέρων τάξεων να λύσουν το πρόβλημα και της αδυναμίας των κατωτέρων να παρέμβουν με τρόπο ενεργό και οργανωμένο (Κουρκουμέλης 2002:151).

Τη διανόηση των νήσων συγκροτούσαν άτομα που ανήκαν στην Εκκλησία ή προέρχονταν από τους ανωτέρους κοινωνικούς χώρους και ήταν κάτοχοι κάποιας παιδείας. Σε αυτούς ήταν αντιληπτό ότι η ύπαρξη ανωτάτου εκπαιδευτηρίου ήταν απαραίτητη για να αποτελέσει καταφύγιο των ελληνικών γραμμάτων και των τεχνών για ολόκληρη την περιοχή (αυτόθι 2002:151).

Για την ανατροπή της κατάστασης χρειάστηκε η θέληση μίας προσωπικότητας, του Φρέντερικ Νορθ, 5ου Κόμη του Γκίλφορντ (1766-1827). Η ανάμειξή του στα εκπαιδευτικά της περιοχής άρχισε πολύ ενωρίς, στην πρώτη περιήγησή του στην περιοχή (1791-1792), με το όραμα της δημιουργίας ενός ανωτέρου εκπαιδευτηρίου στον ιόνιο χώρο, με το οποίο θα ανακαλούνταν στην πατρική γη οι κλασσικές σπουδές (αυτόθι 2002:153). Μία απαντητική επιστολή του Γεωργίου Προσαλέντη προς τον Γκίλφορντ, από 18 Μαρτίου 1792, μαρτυρεί τις προθέσεις του δευτέρου να ιδρύσει την Ακαδημία. Σε αυτό το όραμα υπήρξε συνεπής και στις επόμενες περιηγήσεις του (1810-1813). Οι προσπάθειές του επικεντρώνονταν στην ενίσχυση της παιδείας στον ελληνικό χώρο, στην αύξηση του προσωπικού το οποίο θα μπορούσε να ενδιαφερθεί για αυτή τη σχολή και στην προσέλκυση προσωπικοτήτων που θα δημιουργούσαν προϋποθέσεις στήριξης ενός τέτοιου ιδρύματος. Από τις 11 Ιανουαρίου 1817, όταν κληρονόμησε τον πατρικό τίτλο και την περιουσία και έγινε μέλος της Άνω Βουλής, άλλαξε προγραμματισμό, προσφέροντας υποτροφίες σε διακεκριμένους Έλληνες που σπούδαζαν σε ευρωπαϊκά πανεπιστήμια (Κωνσταντίνο Ασώπιο, Ιωάννη Καββαδία, Νικόλαο Μανιάκη, Ρόκκο Πυλαρινό, Στυλιανό Σπαθή, Δημήτριο Σχινά, Θεόκλητο Φαρμακίδη, Χριστόφορο Φιλητά και Ιωάννη Χρόνη), είτε προσελκύοντας προσωπικότητες που ήδη ολοκλήρωσαν τις σπουδές τους και ασχολούνταν με την εκπαίδευση (Θ. Αχιλλέα, Αθανάσιο Ψαλίδα, Ανδρέα Κάλβο και Αθανάσιο Πολίτη) (αυτόθι 2002:154).

Η ανάμειξη του Γκίλφορντ στα ελληνικά εκπαιδευτικά είναι υποδειγματική περίπτωση των αποτελεσμάτων της γοητείας των κλασικών σπουδών. Απόφοιτος του Ήτον και του Κράιστ Τσερτς Κόλλετζ της Οξφόρδης, ακολούθησε μία ρομαντική περιπλάνηση στους χώρους της κλασικής αρχαιότητας που αγάπησε. Εκεί, συναναστρεφόμενος τους σύγχρονους Έλληνες, διοχέτευσε σε αυτούς όλη την ανάγκη του να αγαπήσει, πέρα από τις ιδέες και τα ερείπια, τους ανθρώπους, για αυτό σπούδασε τη νεοελληνική γλώσσα, ασπάστηκε την Ορθοδοξία και οραματίστηκε την αναβίωση της αρχαιοελληνικής παιδείας. Μαρτυρίες συγχρόνων του τον παρουσιάζουν να έχει έναν υπερβάλλοντα φιλελληνισμό, που τον προέτρεπε να δηλώνει ἀλλοτε πως είναι Έλλην και όχι φιλέλλην και άλλοτε πως δεν είναι όμοιος με κανέναν συμπατριώτη του και πως μέσα στην ίδια την Αγγλία είναι μισός Έλληνας, να υπογράφει πολίτης Αθηναίος και να μην αποχωρίζεται το δαχτυλίδι με την αθηναϊκή γλαύκα που του δώρισε η Φιλόμουσος Εταιρεία των Αθηνών. Έτσι κέρδισε την αγάπη και την εμπιστοσύνη των Ελλήνων (αυτόθι 2002:154-155).

Ο Γκίλφορντ διέθετε την πρωταρχική ύλη που απαιτείται για την ανάληψη ενός τόσο σοβαρού εγχειρήματος: διοικητικές και οργανωτικές ικανότητες, ήθος και ευγενικό χαρακτήρα. Από την πλευρά τους οι Βρετανοί τον θεωρούσαν προσωπικότητα προβεβλημένη ως αυθεντία για τα ελληνικά εκπαιδευτικά της εποχής (αυτόθι 2002:155). Βεβαίως πέρα από τις προσωπικές του πιέσεις, είχε την υποστήριξη από αφανείς ενέργειες του Αντιβασιλέα Πρίγκιπα της Ουαλίας Γεωργίου, που τον εκτιμούσε και τον τιμούσε με τη φιλία του, και του Υπουργού Αποικιών Λόρδου Μπάθερστ, που ήταν εξάδελφός του (αυτόθι 2002:154-156). Τη διαβεβαίωση ότι θα του ανατεθεί η ίδρυση του Πανεπιστημίου, ο Γκίλφορντ φαίνεται να την απέσπασε από τον Πρίγκηπα Γεώργιο και τον Μπάθερστ, πριν τον Μάιο του 1819. Ήδη από τον Ιανουάριο του προηγουμένου χρόνου, είχε προχωρήσει τις διαδικασίες ίδρυσης, συλλέγοντας πληροφορίες από άλλα ορθόδοξα εκπαιδευτήρια, όπως το Πανεπιστήμιο Βουκουρεστίου, που είχε ιδρύσει ο Ιγνάτιος Ουγγροβλαχίας (αυτόθι 2002:157).

Από το φθινόπωρο του 1819 άρχισε να εμφανίζεται επίσημα ως κάτοχος του τίτλου του Άρχοντος της Ιονίου Ακαδημίας. Στις 16 Οκτωβρίου 1819, με τη βοήθεια του Λόρδου Γκρένβιλ, συνάντησε τον Πρύτανη του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και ζήτησε τη δωρεά στη βιβλιοθήκη της Ιονίου Ακαδημίας όλων των βιβλίων που είχε εκδώσει το πανεπιστημιακό τυπογραφείο. Στις 25 Οκτωβρίου, η δωρεά αποφασίστηκε από τη Σύγκλητο, όπως επίσης και η απονομή στον Γκίλφορντ του τίτλου του διδάκτορα της Νομικής (CLD). Με αυτή τη συνάντηση εγκαινιάστηκαν οι επαφές της νέας Ακαδημίας με τα μεγάλα βρετανικά πανεπιστήμια και έγινε το πρώτο βήμα για την αναγνώρισή της και από τα άλλα ευρωπαϊκά. Στις 26 Οκτωβρίου ο Πρίγκιπας Αντιβασιλέας τον περικόσμησε με τον μεγαλόσταυρο του Τάγματος των Αγίων Μιχαήλ και Γεωργίου. Μετά την άνοδό του στον θρόνο, Ιανουάριο 1820, ο Γεώργιος Δ’ απένειμε στον Γκίλφορντ τον τίτλο «Άρχων» (αυτόθι 2002:158-159). Στις 24 Φεβρουαρίου 1820, ο Μαίτλαντ ζήτησε την έγκριση του Ιονικού Κοινοβουλίου για να προτείνει στη Γερουσία την απονομή στον Γκίλφορντ του τίτλου που ουσιαστικά τον αναγνώριζε, σύμφωνα με την επιθυμία του, ως άμισθο συντονιστή όλης της εκπαίδευσης του Ιονίου Κράτους. Στις 20 Μαρτίου ο Γκίλφορντ ήρθε στην Κέρκυρα. Στις 25 Μαρτίου, η Γερουσία τον όρισε «Άρχοντα» και στις 28 Μαρτίου ανέλαβε το καθήκοντά του (αυτόθι 2002:160).

Στις 12 Απριλίου ο Γκίλφορντ υπέβαλε στη Γερουσία υπόμνημα εκθέτοντας για πρώτη φορά το πρόγραμμά του επισήμως. Η εκπαίδευση έπρεπε να χωρίζεται σε τρεις βαθμίδες. Στην πρώτη ανήκαν τα προκαταρκτικά σχολεία των πόλεων και της εξοχής, όπου θα διδάσκονταν τα θρησκευτικά, η ανάγνωση, η γραφή και η αριθμητική. Στην επομένη, τα δευτερεύοντα σχολεία των πόλεων, όπου θα διδάσκονταν τα ελληνικά, τα λατινικά, οι καλές τέχνες, η αριθμητική, στοιχεία γεωμετρίας και τα αγγλικά. Στην Τρίτη βαθμίδα ανήκε η Ακαδημία με έδρα την Ιθάκη (αυτόθι 2002:161). Μάλιστα, στη Κέρκυρα ξεχώριζε ο παπάς Ανδρέας Ιδρωμένος, που δίδασκε αρχαία ελληνικά σε δευτερεύον σχολείο (αυτόθι 2002:169).

Και ενώ το 1821 όλα όδευαν αισίως στην πολυπόθητη ίδρυση της Ακαδημίας, η έκρηξη της Ελληνικής Επανάστασης ανατάραξε τις κοινωνίες των νήσων και προβλημάτισε τις βρετανικές αρχές. Ακολουθώντας τη πολιτική της συντηρητικής κυβέρνησης για ουδετερότητα, η Γερουσία ψήφισε δύο εξαιρετικά αυστηρά νομοθετήματα, στις 9 Απριλίου και 7 Ιουνίου 1821, με τα οποία απαγορευόταν κάθε ανάμειξη των Ιονίων και επισείονταν φυλακίσεις, εξορίες και δημεύσεις. Αυτά διετάραξαν τις σχέσεις με τους κατοίκους, οι οποίοι παρ᾽όλα αυτά, αρνήθηκαν να συμμορφωθούν. Το αρνητικό κλίμα, που δημιουργήθηκε από το ανελέητο κυνηγητό κάθε πατριωτικής κίνησης, την ασφυκτική αστυνόμευση, τον Στρατιωτικό Νόμο και τις εκτελέσεις πατριωτών βάρυνε πλέον τις σχέσεις Βρετανών και Ιονίων έως την Ένωση, ακόμη και σε περιόδους φιλελεύθερης διακυβέρνησης (αυτόθι 2002:178). Γεγονός είναι ότι ο Μαίτλαντ αποφάσισε να μην εκτελεστεί η προηγουμένη απόφασή του, της 17ης Μαΐου 1821, και να παγώσει τις διαδικασίες ίδρυσης της Ακαδημίας (αυτόθι 2002:179). Η αρνητική απόφαση εξανάγκασε τον Γκίλφορντ να καταφύγει στον Μπάθερστ. Με υπόδειξη του τελευταίου, στις 4 Μαρτίου 1823, ο Μαίτλαντ επανέφερε το θέμα στο Ιονικό Κοινοβούλιο, παρουσιάζοντας τους φόβους του αλλά και λύσεις στο πρόβλημα. Στα επιχειρήματα που χρησιμοποίησε, ανέφερε ότι το αρχικώς προβλεπόμενο ίδρυμα στην Ιθάκη, κοντά στους επαναστατημένους τόπους, θα δημιουργούσε αυξημένα λειτουργικά και άλλα προβλήματα. Για αυτό αντιπρότεινε ως καταλληλότερη την Κέρκυρα, όπου η Κυβέρνηση ήταν σε θέση να παραχωρήσει το Διοικητήριο των Βενετών Προβλεπτών, στο Παλαιό Φρούριο (αυτόθι 2002:180). Ύστερα από τη σύγκληση του Γκίλφορντ με τις απόψεις του Μαίτλαντ, με εισήγηση του Αρμοστή, αποφασίστηκε στις 29 Μαΐου να ανοίξει η Ακαδημία μέσα στον επόμενο χρόνο, το 1824, στην Κέρκυρα (αυτόθι 2002:181). Παρά την πανηγυρική ανακοίνωση της έναρξης λειτουργίας της, η δημόσια διοίκηση δεν φρόντισε να επισκευαστεί σύντομα, όπως είχε υποσχεθεί, το προορισμένο κτίριο στο Παλαιό Φρούριο. Για αυτό ο Γκίλφορντ παραχώρησε χώρους της κατοικίας του, στο κτίριο Φορέστη, απέναντι από την εκκλησία της Παναγίας Σπηλιώτισσας, ώστε επιτροπή καθηγητών να εξετάζει εκεί τους υποψηφίους φοιτητές (αυτόθι 2002:182).

Παρ᾽όλο τον αρνητικό παράγοντα της κωλυσιεργίας των αρχών, το θέμα προχώρησε χάρη στη νηφαλιότητα του Γκίλφορντ κατά την αντιμετώπιση των δυσκολιών, στην αποτελεσματικότητα των αποφάσεών του και στον ενθουσιασμό όσων αναμείχθηκαν σε αυτή την προσπάθεια (αυτόθι 2002:184). Στο κτίριο της Ακαδημίας, στο Παλαιό Φρούριο, αποκάλυψε ο Διάδοχος Γεώργιος, κατά τον εορτασμό της 50ετηρίδας της Ένωσης, στις 21 Μαΐου 1914, αναμνηστική πλάκα με το εξής κείμενο: «Εν τω οίκω τούτω ιδρύθη υπό του μεγάλου φιλέλληνος Φριδερίκου Νορθ κόμητος Γκίλφορδ η Ιόνιος Ακαδημία τη 17 Μαΐου 1824». Δυστυχώς το σύμπαν πυρπολήθηκε από τις ναζιστικές εμπρηστικές βόμβες το 1943 (αυτόθι 2002:189).

Στις 12 Μαΐου 1824, η Ιόνιος Γερουσία ψήφισε τον πρώτο καταστατικό νόμο της Ακαδημίας. Στις 17 Μαΐου με μία σπονδυλωτή τελετή στην Ακαδημία, στην εκκλησία της Παναγίας Σπηλιώτισσας και πάλι στην Ακαδημία, ο Γκίλφορντ πραγματοποίησε την επίσημη έναρξη της λειτουργίας της πρώτης (αυτόθι 2002:190-191). Η τελετή, όπως περιγράφεται στην Κυβερνητική Εφημερίδα και όπως δηλώνει το δίπολο Εκκλησίας-Ακαδημίας, με τη χρησιμοποίηση της ελληνικής γλώσσας, του ορθοδόξου τυπικού, του ανατολικού ημερολογίου και τις σχεδιασμένες από τον Παύλο Προσαλέντη αρχαιοελληνικές στολές των διδασκόντων και των διδασκομένων, παρουσίασε χαρακτήρα έντονα ελληνορθόδοξο (δείτε Add MS 88900/1/47). [Το ακαδημαϊκό ένδυμα, όπως περιγράφηκε λεπτομερώς από την Κυβερνητική Εφημερίδα, ήταν κοινό για τους διδάσκοντες και τους διδασκομένους, με διαφορές στα χρώματα, στο κάλυμμα της κεφαλής και στα υποδύματα. Οι φιλόλογοι φορούσαν χιτώνα από σκούρα πορφύρα και γαλάζιο μανδύα, λευκό πλατύγυρο καπέλο, απομίμηση του αρχαίου πέτασου και ειδικά σχεδιασμένα σανδάλια. Για τους ευέλπιδες ο μανδύας ήταν λευκός. Οι καθηγητές φορούσαν κόκκινα σανδάλια με περικνημίδες, ταινία για να συγκρατεί τα μαλλιά, χιτώνα και μανδύα σε διαφορετικούς κατά σχολή χρωματισμούς. Κίτρινο και κανελί αντίστοιχα για την Ιατρική, πράσινο και γαλάζιο για τη Φιλοσοφική, γαλάζιο και βιολετί για τη Νομική (αυτούς τους χρωματισμούς είχε και η αμφίεση του Γκίλφορντ ως διδάκτορα της Νομικής, με επιπλέον διακριτικό μία στενή μαύρη βελούδινη ταινία που ήταν κεντημένη στο μέτωπο με χρυσά φύλλα δάφνης και στο κέντρο έφερε τη γλαύκη. Μαύρη βελούδινη ταινία στολισμένη με μεταξωτά φύλλα μυρτιάς, αλλά χωρίς τη γλαύκη, φορούσε και ο Έφορος Καραντινός). Φυσικά οι κληρικοί διατηρούσαν το ιερατικό σχήμα τους (αυτόθι 2002:219).] Ο επίσημος ομιλητής της τελετής Χριστόφορος Φιλητάς συνέδεσε το νέο ίδρυμα με το ελληνικό παρελθόν και παρουσίασε το σήμα – την αθηναϊκή γλαύκη πάνω σε κλάδο ελαίας να συνοδεύει την επωνυμία «Ακαδημία Ιόνιος» (αυτόθι 2002:192). Ο εορτασμός ολοκληρώθηκε με λαμπρό δείπνο, τον οποίον παρέθεσε ο Γκίλφορντ για κάθε επίσημο, στη μεγάλη αίθουσα της ακαδημίας, η οποία προοριζόταν για βιβλιοθήκη (αυτόθι 2002:193).

Το πρόγραμμα των μαθημάτων περιλάμβανε διδάσκοντες με μεγάλη πνευματική εμβέλεια: Ιερέα Θεόκλητο Φαρμακίδη να διδάσκει την ιερή θεολογία εξ ιδίων χειρογράφων, Ιερέα Νεόφυτο Βάμβα να διδάσκει ηθική φιλοσοφία, Κωνσταντίνο Ασώπιο και Χριστόφορο Φιλητά να διδάσκουν ελληνική φιλολογία, Δοκ. Ιεροδιάκονο Κωνσταντίνο Τυπάλδο να διδάσκει δογματική θεολογία, εκκλησιαστική ιστορία και ιερή κατήχηση, Ανδρέα Κάλβο στη γενική φιλολογία, Γεώργιο Τουρλινό στην αγρονομία και Παύλο Προσαλέντη να διδάσκει γλυπτική, ζωγραφική και σχέδιο. Ο Γκίλφορντ παρότρυνε όλους -φιλολόγους, ευέλπιδες και εφήβους- να παρακολουθήσουν μαθήματα κοσμικής μουσικής από τον καθηγητή διάκονο Ιωάννη Αριστείδη, ο οποίος παρέδιδε, σύμφωνα με το πρόγραμμα, μαθήματα εκκλησιαστικής μουσικής (αυτόθι 2002:222). Επιπλέον, υπερασπίστηκε πιο πολύ και από τα μέλη της Γερουσίας την επικράτηση στην Ακαδημία της νέας ελληνικής γλώσσας (αυτόθι 2002:229).

Παράλληλα με την Ακαδημία, ο Γκίλφορντ οργάνωσε τη Βιβλιοθήκη, τον Βοτανικό Κήπο, τη Δημόσια Σχολή των Ωραίων Τεχνών, τη Σχολή Αρχιτεκτονικής και Καλλιγραφίας, την Εστία, το Εστιατόριο και τα Φροντιστήρια Ξένων Γλωσσών (αυτόθι 2002:204). Ο Κάλβος ανέλαβε να τακτοποιήσει, να καταγράψει και να δημοσιέψει τη συλλογή χειρογράφων του Γκίλφορντ. Με τον κωδίκελλο της 13ης Οκτωβρίου 1827 της διαθήκης του, ο Γκίλφορντ όριζε ότι κληροδοτεί στην Ακαδημία όλα τα βιβλία, τα χειρόγραφα, τα επιστημονικά σκεύη και τη συλλογή 20.000 αντιγράφων αρχαίων νομισμάτων (αυτόθι 2002:205). Όμως, μετά τον θάνατό του και τη μη αποδοχή από το Ιόνιο Κράτος των όρων του κωδίκελλου, ο κληρονόμος ανιψιός του Λόρδος Σέφηλντ ζήτησε την επιστροφή όσων ανήκαν στον θείο του, ακόμη και των βιβλίων από την πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη που δεν είχαν προσωπικά χαριστεί σε εκείνον. Η αδράνεια των επτανησιακών αρχών σε αυτήν την περίπτωση δεν έχει επαρκώς εξηγηθεί. Οι βρετανικές αρχές είχαν κάθε λόγο να μη θέλουν να επιβαρύνουν τον κρατικό προϋπολογισμό με την υλοποίηση ενός τόσο φιλοδόξου ελληνικού προγράμματος, το οποίο επιπλέον θα οδηγούσε στη δημιουργία μεγάλης ομάδας μορφωμένων Ελλήνων, που αργότερα δεν θα μπορούσαν εύκολα να ελέγξουν πολιτικά. Πάντως οι μεγάλες ευθύνες για τη κακοδιαχείριση του κληροδοτήματος του Γκίλφορντ ανήκουν πρώτιστα στην Ιόνιο Βουλή και τη Γερουσία (αυτόθι 2002:206). Επιπλέον, η γρήγορη ένταξη του Βοτανικού Κήπου στον περιτειχισμένο χώρο της παλαιάς μονής της Αγίας Ιουστίνης στους Καστράδες (σημερινή Γαρίτσα) στην καθημερινή κερκυραϊκή ζωή και η προτίμησή του ως τόπου περιπάτου, δεν απέτρεψε αμέσως μετά τον θάνατο του Γκίλφορντ την υποβάθμιση της εκπαιδευτικής αξίας του και τη σταδιακή παραμέλησή του (αυτόθι 2002:208). Το ίδιο συνέβη και στη Δημόσια Σχολή των Ωραίων Τεχνών μετά τον πρόωρο θάνατο του Προσαλέντη. Και η Σχολή Αρχιτεκτονικής και Καλλιγραφίας, που διηύθυνε ο Αντώνιος Βίλλας, δεν έτυχε κανενός προνομίου από τη διοίκηση και συνεπώς μαράζωσε.

Ας σημειωθεί ότι η ίδρυση της Ακαδημίας χαιρετίστηκε από τους επαναστατημένους Έλληνες ως παράλληλη προσπάθεια προς τη δική τους για την ανασυγκρότηση του Γένους (αυτόθι 2002:217). Πάντως, ως Τόρρυ, ο Γκίλφορντ ανησυχούσε για την εξάπλωση των ιδεών της Γαλλικής Επανάστασης και τον φόβιζε η πιθανότητα επικράτησής τους στον ελληνικό χώρο, σε περίπτωση κατά την οποία θα ετακτοποιούντο τα πολιτικά της Ελλάδας. Οι πολιτικές απόψεις του Γκίλφορντ είναι χρήσιμες για την ερμηνεία του ιδεολογικού προσανατολισμού της Ακαδημίας και της προσφερομένης από αυτή παιδείας (αυτόθι 2002:218-219).

Η προσωπική ακτινοβολία του Γκίλφορντ, η φήμη της σοφίας των καθηγητών, οι κώδικες συμπεριφοράς και η πανεπιστημιακή αμφίεση τελικά, παρά τα βρετανικά σχόλια, έδωσαν κύρος στην Ακαδημία και οργάνωσαν τις βάσεις μίας ακαδημαϊκής κοινότητας, η οποία, ενώ ξεκίνησε ως εντελώς διαφορετική μέσα στον ευρωπαϊκό χώρο, με τους χειρισμούς του Γκίλφορντ, τα ελληνορθόδοξα χαρακτηριστικά της πλησίαζαν τις διαμορφωμένες ευρωπαϊκές πανεπιστημιακές πρακτικές, προοιωνίζοντας μία αρμονική συνύπαρξη (αυτόθι 2002:231).

Η Ιόνιος Ακαδημία, κατά τον Γκίλφορντ, δεν ανήκε στο Ιόνιο Κράτος αλλά στο Πανελλήνιο και σκοπός της δεν ήταν μόνο η εκπαίδευση των κατοίκων του Ιονίου, αλλά η προετοιμασία του αναγκαίου, για τη ανασυγκρότηση του ελληνικού έθνους, επιστημονικού προσωπικού, μέχρι την ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους και την οργάνωση των εκπαιδευτηρίων του. Αντιθέτως, ο Αρμοστής Άνταμ είχε την άποψη ότι ο στόχος ήταν η μόρφωση της ιονικής νεολαίας και το κράτος δεν ήταν υποχρεωμένο, ούτε εξουσιοδοτημένο, να δημιουργήσει ένα ίδρυμα πέρα από τις ανάγκες και τις δυνατότητές του (αυτόθι 2002:254-255).

Η άρνηση του Άνταμ να εκτελέσει τους όρους της διαθήκης του Γκίλφορντ και η ανατροπή όλων των παραχωρήσεων, που είχε κάνει λίγους μήνες πριν σε αυτόν, με το πάγωμα των δαπανών της εκπαίδευσης και τη μη επικύρωση των νέων εδρών της Ακαδημίας, αποκαλύπτουν τις προθέσεις του για την αποκατάσταση των εκπαιδευτικών του Ιονίου Κράτους και την ευθυγράμμισή τους με τα συμφέροντα της βρετανικής εξωτερικής πολιτικής (αυτόθι 2002:260).

Η τυπική απεξάρτηση των νήσων του Ιονίου από το καθεστώς της βρετανικής προστασίας και η ενσωμάτωσή τους στο Ελληνικό Κράτος, με την ένωση των δύο κρατών, αποστέρησε τον ιόνιο χώρο από τα ανώτατα και ανώτερα εκπαιδευτήρια, αντιπροσφέροντας τη δυνατότητα ανάκτησης της εθνικής αξιοπρεπείας των κατοίκων (αυτόθι 2002:434). Οι καχεξίες του εθνικού εκπαιδευτικού συστήματος παρουσιάστηκαν έντονα και στα Επτάνησα. Αυτό δεν οφείλεται μόνο στην κακοδαιμονία της ελληνικής δημόσιας εκπαίδευσης, αλλά και στην ανυπαρξία ιδεολογικού πλαισίου και την απουσία, ιδιαίτερα από τον αγροτικό πληθυσμό και την εργατική τάξη, πίστης στην αξία της εκπαίδευσης. Για αυτό ευθύνονται αρχικά οι αγγλοϊόνιες αρχές, οι οποίες δεν θέλησαν, για λόγους πολιτικούς και ταξικούς, να εντείνουν τις προσπάθειές τους να δημιουργήσουν παραμέτρους που θα καλλιεργούσαν μία άλλη νοοτροπία, η οποία θα ευνοούσε την ανάπτυξη της παιδείας και τη μαζικότερη συμμετοχή σε αυτήν. Ευθύνες βέβαια έχουν, σε κάποιο βαθμό και τα «Ελεύθερα Ιονικά Κοινοβούλια», τα οποία εμπρός στους ευγενείς στόχους και οραματισμούς για την εθνική αποκατάσταση, την εθνική ενότητα και τη Μεγάλη Ιδέα, έθεσαν την εκπαίδευση στο επίκεντρο της κριτικής τους και περιέλαβαν στον αγωνιστικό τους χώρο την ανωτάτη παιδεία, ιδιαίτερα την Ακαδημία (αυτόθι 2002:435).

Νικόλαος Κ. Κουρκουμέλης. Η Εκπαίδευση στην Κέρκυρα κατά τη διάρκεια της Βρετανικής Προστασίας (1816-1864). Αθήνα, GR: Σύλλογος προς Διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων, 2002.


Φρέντερικ Νορθ – Εγκώμιον ενός Μεγάλου Φιλέλληνα

Του Δρος Νικολάου Κ. Κουρκουμέλη, Υποστρατήγου

Συμπληρώθηκαν διακόσια χρόνια από τη δεύτερη περιοδεία στην περιοχή, του πολύγλωσσου περιηγητή και συλλέκτη αρχαιοτήτων και χειρογράφων Βρετανού φιλέλληνα, που έμεινε στην εθνική μνήμη ως «Ο λόρδος Γκίλφορντ». Πρόκειται για τον Φρέντερικ Νορθ, 5ο Κόμη του Γκίλφορντ (7 Φεβρουαρίου 1766 – 14 Οκτωβρίου 1827), τον γνωστό έως το 1817, που κληρονόμησε τον τίτλο του “Κόμη”, ως «Αξιότιμος Φρέντερικ Νορθ», νεότερος υιός του πρωθυπουργού Φρέντερικ Νορθ, 2ου Κόμη του Γκίλφορντ (1732-1792, κατά την πρωθυπουργία του οποίου, 1770-1782, έγινε ο πόλεμος της αμερικανικής ανεξαρτησίας).

Με τη Ζάκυνθο, εκτός των κοινωνικών σχέσεων που δημιούργησε η κατά περιόδους παραμονή του, τον συνδέουν και σχέσεις φιλίας, προστασίας και συνεργασίας με τη λόγια κοινότητα. Υπήρξε προστάτης του Ανδρέα Κάλβου, του Στυλιανού Σπαθή, του Γεώργιου Θεριανού, του Νικογιώργου Κοκκίνη (αργότερα μητροπολίτη Ζακύνθου Νικόλαου), του Νικόλαου Μαδρικάρδη, του Σπυρίδωνα Ρωσόλυμου, του Σπυρίδωνα Γαρζώνη, του Σπυρίδωνα Μονδίνου, του Δημήτριου Μακρή, του Γεώργιου Τσουκαλά, του Σπυρίδωνα Σκούρτα, του Δημήτριου Κονιτόπουλου, του Παναγιώτη Φουρτούνη, του Διονύσιου Βαρότση, του Σπυρίδωνα Σιδηροκαστρίτη, του Γεώργιου Βαρβία, του Νικόλαου Κούρτη, του Κωνσταντίνου Σπαθή, του Νικόλαου Γούστη αλλά και φίλος και αλληλογράφος του Διονυσίου Σολωμού, του ηγουμένου της Σκοπιώτισας Κωνσταντίνου Λογοθέτη, του Διονύσιου Βούλτζου και του Παύλου Μερκάτη. Καταχρηστικά στους ευεργετημένους από τον Γκίλφορντ ζακύνθιους πρέπει να προστεθεί και ο Γαετάνο Γκρασέτι, δεύτερος σύζυγος της Αδελαϊδας Καρβελλά , της υποτιθέμενης “Donna Velata”, ο οποίος κατέλαβε τη θέση του καθηγητή στην Ιόνιο Ακαδημία χάρις στη μεσιτεία του Διονυσίου Σολωμού, που υπήρξε παράνυμφος στο γάμο τους.

Μετά τις σπουδές του, ο Γκίλφορντ εκπροσώπησε στη Βουλή των Κοινοτήτων το Μπάνμπουρι από το 1792 έως το 1794 και στη συνέχεια ανέλαβε τα δημόσια αξιώματα του γραμματέα του Αντιβασιλέα της Κορσικής, Σερ Γκίλμπερτ Έλλιοτ (1795-1796) και του πρώτου Κυβερνήτη της Κεϋλάνης (1798-1805). Περιόδευσε στην Ευρώπη και στην Μέση Ανατολή, μένοντας μεγάλα διαστήματα στην Ιταλία και στην Ελλάδα. Μελέτησε ιδιαίτερα τον ελληνορθόδοξο κόσμο και το 1791 στην Κέρκυρα, ασπάστηκε την Ορθοδοξία και έλαβε το όνομα Δημήτριος. Έγινε επίσης μέλος διαφόρων ευρωπαϊκών ακαδημιών και Πρόεδρος της «Φιλομούσου Εταιρείας των Αθηνών» (1814).

Ίσως κατά την πρώτη περιήγησή του στην περιοχή (1791-1792), δηλαδή πολύ πριν τους σχετικούς πειραματισμούς των Γάλλων δημοκρατικών, ή κατά τις επόμενες περιηγήσεις (1810-1813), να οραματίστηκε την ίδρυση ενός ανώτερου εκπαιδευτηρίου στον χώρο των νησιών του Ιονίου με το οποίο θα ανακαλούνταν στην πατρική γη οι κλασικές σπουδές και η Ελλάδα θα επανακτούσε την αρχαία λάμψη της. Αυτό το όραμα καθόρισε όλη τη ζωή του. Έτσι όταν μετά τον θάνατο και του δευτερότοκου αδελφού του κληρονόμησε τον πατρικό τίτλο και την περιουσία (περίπου 11.000 στερλίνες λίρες τον χρόνο), αυξάνοντας τις πολιτικές και οικονομικές του δυνατότητες, επικέντρωσε τις προσπάθειές του στην ενίσχυση της παιδείας στον ελληνικό χώρο, στην οικονομική ενίσχυση εκείνων που επιθυμούσαν να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους και στην προσέλκυση προσωπικοτήτων, που είτε μεμονωμένα είτε μέσω επιστημονικών συσσωματώσεων (όπως η Φιλόμουσος Εταιρεία των Αθηνών και η «βρετανική» Ακαδημία της Ζακύνθου) θα δημιουργούσαν προϋποθέσεις στήριξης ενός τέτοιου ιδρύματος.

Μετά την εγκατάσταση των Βρετανών στην περιοχή, την ίδρυση του βρετανικού προτεκτοράτου «Ενωμένα Κράτη των Ιονίων Νήσων» (1815) και την παραχώρηση του Συντάγματος του 1817, άλλαξε τακτική και πλέον είτε προσέφερε υποτροφίες σε διακεκριμένους Έλληνες που σπούδαζαν σε ευρωπαϊκά πανεπιστήμια (Κ. Ασώπιος, Θ. Φαρμακίδης, Χρ. Φιλητάς, Ν. Μανιάκης, Ι. Χρόνης, Δ. Σχοινάς, Σπ. Τρικούπης κ.ά.), είτε προσέλκυε προσωπικότητες που ήδη είχαν ολοκληρώσει τις σπουδές τους και ασχολούντο με την εκπαίδευση (Α. Κάλβος, Στ. Σπαθής, Θ. Αχιλλέας, Α. Ψαλίδας, Α. Πολίτης κ.α.).

Πριν τον Μάιο του 1819, απέσπασε από τον πρίγκιπα της Ουαλίας – αντιβασιλέα Γεώργιο και τον υπουργό πολέμου και αποικιών Λόρδο Μπάθερστ τη διαβεβαίωση ότι θα του ανατεθεί η ίδρυση του προβλεπόμενου, από το άρθρο 23 του Συντάγματος 1817, Πανεπιστημίου στην Κέρκυρα, γεγονός που επικυρώθηκε με τη απονομή τον Ιανουάριο/Φεβρουάριο 1820 του τίτλου «Αρχων, Chancellor of the project University» και του Μεγαλοσταύρου του Τάγματος των Αγίων Μιχαήλ και Γεωργίου. Ύστερα από αυτά, στις 25 Μαρτίου 1820, η Ιόνιος Γερουσία με πρόταση του Λόρδου Ύπατου Αρμοστή αντιστράτηγου Σερ Τόμας Μαίτλαντ, όρισε τον Γκίλφορντ «Άρχοντα» της εκπαίδευσης, ουσιαστικά άμισθο συντονιστή όλης της δημόσιας εκπαίδευσης και όχι μόνο του πανεπιστημίου.

Η ανάμειξη του Γκίλφορντ στα ελληνικά εκπαιδευτικά είναι υποδειγματική περίπτωση των αποτελεσμάτων της γοητείας των κλασικών σπουδών. Απόφοιτος του Ήτον και της Οξφόρδης είχε ανδρωθεί στο κλίμα του λεγόμενου «βρετανικού διαφωτισμού». Με τις περιοδείες του όμως είχε δημιουργήσει τις δικές του θεωρίες. Πέραν του θερμού φιλελληνισμού του , που τον προέτρεπε να δηλώνει ότι είναι «΄Ελλην και όχι Φιλέλλην» και τον έκανε ενθουσιωδώς αποδεκτό από τους Έλληνες, ο Γκίλφορντ διέθετε και την πρωταρχική ύλη για την ανάληψη ενός τόσο σοβαρού εγχειρήματος: πολιτικές προσβάσεις, τεράστια περιουσία, διοικητικές και οργανωτικές ικανότητες, ήθος και ευγενικό χαρακτήρα.

Μετά από πολλές αντιξοότητες, που προέβαλε το προτεκτοράτο και προσωπικά ο Μαίτλαντ, ο Γκίλφορντ οργάνωσε τη δημόσια εκπαίδευση του Ιονίου Κράτους δημιουργώντας τρεις κύκλους εκπαιδεύσεως: Κατώτερης, Μέσης και Ανώτατης. Στην Κατώτερη, που παρακολουθούσαν αγόρια και κορίτσια σε όλα τα μεγάλα χωριά και τις πόλεις, εισήγαγε το αλληλοδιδακτικό σύστημα διδασκαλίας των Μπελ και Λανκάστερ, όπως το εναρμόνισε στις ελληνικές ανάγκες ο συνεργάτης του Αθανάσιος Πολίτης. Στη Μέση δημιούργησε οκτώ «δευτερεύοντα» σχολεία στις πρωτεύουσες των νησιών και το Ληξούρι. Στην Ανωτάτη λειτούργησε πανεπιστήμιο, την « Ιόνιο Ακαδημία» (το πρώτο ευρωπαϊκού τύπου στην Εγγύς και Μέση Ανατολή) με τέσσερεις σχολές: Θεολογίας, Νομικής, Ιατρικής και Φιλοσοφίας, μετακαλώντας να διδάξουν παλαιοί υπότροφοί του: Ι. Καραντινός , Ν. Πίκκολος, Κ. Ασώπιος, Θ. Φαρμακίδης, Χρ. Φιλητάς, Γ. Θεριανός, Ν. Μανιάκης, Γ. Ιωαννίδης, Ι. Λουζινιάν, Α. Πολίτης, Α. Κάλβος, Στ. Σπαθής, Κ. Τυπάλδος-Ιακωβάτος, Π. Καρούσος, Στ. Μαράτος, Ι. Αριστείδης, Γ. Τουρλινός, Στ. Πυλαρινός, Γ. Σορδίνας. Παράλληλα οργάνωσε εποπτευόμενα από το πανεπιστήμιο ιδρύματα: την Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη (με υπεύθυνο τον Ανδρέα Παπαδόπουλο-Βρετό), τον Βοτανικό Κήπο (με υπεύθυνο τον Στυλιανό Σπαθή), τη Δημόσια Σχολή των Ωραίων Τεχνών (με υπεύθυνο τον Παύλο Προσαλέντη) και την Σχολή Αρχιτεκτονικής και Καλλιγραφίας (με υπεύθυνο τον Αντώνιο Βίλλα). Παράλληλα λειτούργησαν το Φοιτητικό Εστιατόριο και τα Φροντιστήρια Ξένων Γλωσσών.

Ο Γκίλφορντ είχε αποκτήσει μια προσωπική μεγάλη συλλογή βιβλίων, εντύπων και χειρογράφων. Αυτά τα κατέθεσε στην Ακαδημία ώστε με δωρεές Ελλήνων και φιλελλήνων και την υπάρχουσα στην Κέρκυρα από την περίοδο της Επτανήσου Πολιτείας «Βιβλιοθήκη του Γένους» να δημιουργηθεί μια μεγάλη Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη. Υπεύθυνο για την καταλογογράφιση και την έκδοση των χειρογράφων όρισε τον Ανδρέα Κάλβο. Μετά το θάνατό του, η βιβλιοθήκη χάρις στον αρμοστή σερ Φρέντερικ Άνταμ, που δεν τήρησε τις διατάξεις της διαθήκης του Γκίλφορντ, παραδόθηκε στους αντιπροσώπους του κληρονόμου του «Άρχοντα» (ανεψιού του από την αδελφή του) κόμη του Σέφιλντ, ο οποίος την πούλησε στο Λονδίνο σε επτά δημοπρασίες μεταξύ των ετών 1828 και 1835. Ένα μεγάλο μέρος από αυτά, ευτυχώς, αγόρασε το Βρετανικό Μουσείο και σήμερα είναι στη διάθεση των ερευνητών.

Η προσωπική ακτινοβολία του Γκίλφορντ, η φήμη της σοφίας των καθηγητών, οι κώδικες συμπεριφοράς του προσωπικού, η διδασκαλία στην νέα ελληνική γλώσσα (την οποία θερμά υποστήριξε με αναφορά του στην απαρτιζόμενη από Έλληνες Ιόνιο Γερουσία) και η αρχαιοπρεπής πανεπιστημιακή αμφίεση, παρά τα βρετανικά σχόλια που προκάλεσαν κύκλοι της υπαλληλίας του προτεκτοράτου, έδωσαν κύρος στο ιονικό πανεπιστήμιο και οργάνωσαν τις βάσεις μιας ξεχωριστής στον ευρωπαϊκό χώρο πανεπιστημιακής κοινότητας. Χάρις στους χειρισμούς του Γκίλφορντ τα έντονα ελληνορθόδοξα χαρακτηριστικά της πλησίαζαν τις διαμορφωμένες ευρωπαϊκές πρακτικές, προοιωνίζοντας μια αρμονική συνύπαρξη και μια λαμπρή εξέλιξη. Η ιστορική προσέγγιση αυτών των δυο παραγόντων στο Πανεπιστήμιο της Κέρκυρας, συνδέεται ευθέως με τον ιδρυτή του, η παρουσία του οποίου εκτάθηκε πέραν των εκπαιδευτικών και σε κοινωνικά και πολιτικά επίπεδα, παρήγαγε πρότυπα συμπεριφοράς με κύρια στοιχεία τον Ελληνισμό και την Ορθοδοξία και δόμησε τη νοοτροπία μιας μεγάλης κοινωνικής ομάδας. Η ομάδα αυτή πολύ σύντομα αναπροσδιόρισε τις πνευματικές, κοινωνικές και πολιτικές παραμέτρους των κοινωνιών των νησιών σε κατευθύνσεις έντονα εθνικές και πατριωτικές.

Οι ολοκληρωτικές αλλαγές, που είχαν ως πρώτο στόχο τον ελληνικό χαρακτήρα του ιδρύματος και η οπισθοδρόμηση, που ακολούθησαν τον θάνατο του Γκίλφορντ, αλλά και οι δυνατότητες που δόθηκαν στην Προστασία για την αναδιατύπωση του αρχικού της ερωτήματος κατά πόσο (της) είναι χρήσιμο το Ελληνικό Ιονικό Πανεπιστήμιο, είναι οι ισχυρότερες αποδείξεις για την αξία της παρουσίας του Γκίλφορντ στο Αρχοντείο της Ιονίου Ακαδημίας και την ελληνικότητα των προθέσεών του. Οι αντιρρήσεις του Προτεκτοράτου για τη λειτουργία ενός ανώτατου εκπαιδευτικού ιδρύματος όπως το ήθελε ο Γκίλφορντ, συνοψίζονται στις απόψεις του αρμοστή Άνταμ «…όλες οι επιδιώξεις του είναι ελληνικές και δεν υπάρχει τίποτε σε ολόκληρο το ίδρυμα, το οποίο να ενισχύει στο ελάχιστο, είτε να βελτιώνει, τις σχέσεις μεταξύ των προστατευομένων και της προστάτιδας δύναμης…»

Σήμερα η μνήμη αυτού του μεγάλου ανδρός τιμάται στην Κέρκυρα με έναν κεντρικό δρόμο , τον μαρμάρινο ανδριάντα που έχει στηθεί στον δημοτικό ανθώνα και το πορτρέτο του στο νέο «Ιόνιο Πανεπιστήμιο» (Οι δυο προτομές και το πορτρέτο που υπήρχαν στην παλαιά Ιόνιο Ακαδημία καταστράφηκαν από τον εμπρησμό της 14ης Σεπτεμβρίου 1943, που προκάλεσε η αεροπορική επιδρομή της Luftwaffe). Στην «ευδαίμονα Ζάκυνθο», όπου συστηματικά τα μνημεία βεβηλώνονται και τα ονόματα των δρόμων κακοποιούνται, ευτυχώς δεν υπάρχει προς τιμήν του ούτε δρόμος ούτε μνημείο.

Το παρόν άρθρο δημοσιεύτηκε στον υπερσύνδεσμο www.ermisnews.gr.


Η Ιόνιος Ακαδημία: Το Χρονικό της Ίδρυσης του Πρώτου Ελληνικού Πανεπιστημίου (1811-1824).

Της Ελένης Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη

Η Ιόνιος Ακαδημία ήταν ένα πραγματικό ελληνικό πανεπιστήμιο, διότι έτσι το είχε οραματιστεί ο ιδρυτής του, Φρέντερικ Νορθ, 5ος Κόμης του Γκίλφορντ. Ήταν ένα ίδρυμα που απευθυνόταν σε όλους τους Έλληνες και φιλοδοξούσε να αποτελέσει την εστία της αναγέννησης των Γραμμάτων και των Επιστημών στην Ελλάδα. Ήταν στελεχωμένο με διδακτικό προσωπικό που στην πλειοψηφία του το αποτελούσαν Έλληνες και είχε ως κύρια γλώσσα την ελληνική (Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη 1997:1).

Το ανέκδοτο υλικό προέρχεται από το προσωπικό αρχείο του Γκίλφορντ, που βρίσκεται διεσπαρμένο σε βιβλιοθήκες και αρχεία της Αγγλίας και της Ελλάδας – British Library, Bodleian Library, Centre for Kentish Studies, Κερκυραϊκό Αρχείο Γκίλφορντ), αλλά και από την αλληλογραφία άλλων προσώπων, καθώς επίσης και επίσημες εκθέσεις, αναφορές και έγγραφα στο Public Record Office του Λονδίνου και το Αρχείο της Ιονίου Γερουσίας στα Αρχεία του Νομού Κερκύρας και στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος (αυτόθι 1997:2).

Το ενδιαφέρον του Γκίλφορντ για την ίδρυση σχολείων στην Ελλάδα είχε εκδηλωθεί έμπρακτα ήδη από το 1791. Στο πρώτο του ταξίδι στα Επτάνησα και τη δυτική ακτή της Ηπείρου είχε ιδρύσει ένα σχολείο στην Πρέβεζα και ένα στη Μάνη. Φαίνεται επίσης ότι είχε εκδηλώσει ενδιαφέρον για την ίδρυση σχολείου στην Κέρκυρα, αν κρίνουμε από ένα σημείο της από 18 Μαρτίου 1792 επιστολής που του είχε στείλει ο Γεώργιος Προσαλέντης. […] Το πρώτο σπέρμα της ιδέας για την ίδρυση Ανώτερης Σχολής στα Ιόνια Νησιά φαίνεται ότι εμφυτεύτηκε στο μυαλό του το 1811, όταν επισκέφθηκε ξανά την Ιθάκη 20 σχεδόν χρόνια μετά το πρώτο ταξίδι του. […] Σε γράμμα του από την Κωνσταντινούπολη με ημερομηνία 30 Μαΐου 1811 προς τον γαμπρό του λόρδο Σέφιλντ γράφει ότι οι κάτοικοι της Ιθάκης επιθυμούσαν διακαώς την ίδρυση μίας Ανώτερης Σχολής στη νήσο τους. Η έντονη επιθυμία των Ιθακησίων προφανώς συνεκίνησε τον Βρετανό φιλέλληνα, που ήταν ένθερμος υποστηρικτής κάθε μορφής εκπαίδευσης, όπως είχε αποδείξει η παλαιότερη ίδρυση σχολείων στην Ελλάδα αλλά και στην Κεϋλάνη (αυτόθι 1997:3).

Οι πρώτες ασφαλώς χρονολογημένες ενέργειες του Γκίλφορντ για την ίδρυση πανεπιστημίου έγιναν σχεδόν ταυτόχρονα. Στις 8 Απριλίου 1813, ενώ περίμενε την αναχώρησή του από τη Ζάκυνθο για Αγγλία μετά το τέλος της μεγάλης του περιήγησης στην Ανατολική Μεσόγειο, έγραψε στον γαμπρό του λόρδο Σέφιλντ ζητώντας του να προετοιμάσει το έδαφος για μία πρόταση που σκόπευε να κάνει στον λόρδο Μπάθερστ (Bathurst), εξάδεφλό του και πρώην υπουργό των Εξωτερικών της Βρετανίας, και τον υποκόμη Κάσλρεϊ (Castlereagh), διάδοχό του στο ίδιο υπουργείο. Ήθελε να εισηγηθεί στη βρετανική κυβέρνηση να επιτρέψει στους πιο μορφωμένους Έλληνες να εγκατασταθούν στην Ιθάκη για να συστήσουν εκεί μία Ακαδημία. Αυτό θα γινόταν χωρίς κρατική επιβάρυνση. Και προσέθετε στο γράμμα του: «Είναι αμαρτία και κρίμα που δεν έχουμε παράσχει καμία προστασία στην ελληνική λογοτεχνία από τότε που κατέχουμε τις νήσους» (αυτόθι 1997:4).

Ο Γκίλφορντ πρέπει να θεωρούσε ότι θα εξασφάλιζε εύκολα την έγκριση της κυβέρνησής του για την ίδρυση Ανώτερης Σχολής, διότι πριν να αναχωρήσει από την Ελλάδα απασχολείτο ήδη με την εξεύρεση καταλλήλων καθηγητών για την επάνδρωσή της (αυτόθι 1997:6).

[Το 1811] ο Γρηγόριος Κωνσταντάς επαινούσε το «κοινοφελέστατο και θεοφιλέστατο» έργο του Γκίλφορντ, δήλωνε ότι όποιος συνεργαζόταν σε αυτό θα είχε την ευλογία όλων των Ελλήνων και «άλλων φιλανθρώπων εθνών» (αυτόθι 1997:8).

Ο Γκίλφορντ πληροφορήθηκε για πρώτη φορά τα ονόματα του Κωνσταντίνου Ασωπίου και του Χριστοφόρου Φιλητά, που έγιναν αργότερα υπότροφοί του και κατόπιν καθηγητές της ακαδημίας, από τις συστάσεις του Νικολάου Ζωγράφου σε επιστολή του στις 22 Νοεμβρίου 1815 από την Τεργέστη (αυτόθι 1997:14).

Ο Γκίλφορντ έστειλε στον Μαίτλαντ επιστολή από τη Ρώμη στις 6 Φεβρουαρίου 1816 (Centre for Kentish Studies, Guilford’s Papers, U471 C116/5), που εκφράζει με σαφήνεια και ειλικρίνεια τα αισθήματά του για την Ελλάδα, τα σχέδιά του για την ίδρυση του πανεπιστημίου στην Ιθάκη και τις απόψεις του για θέματα της βρετανικής εκπαιδευτικής πολιτικής στη Ζάκυνθο (αυτόθι 1997:18). Επιπλέον αναφέρθηκε στο παλαιόθεν σχέδιο να συγκεντρώσει στην Ιθάκη λογίους Έλληνες που βρίσκονταν διασκορπισμένοι σε όλο τον κόσμο – «να συνεισφέρουν τα ταλέντα και τον κόπο τους στη συγκρότηση ενός εθνικού Πανεπιστημίου, εντός του μαγικού κύκλου της χώρας τους, και υπό την προστασία μιας ισχυρής και φωτισμένης Κυβέρνησης» (αυτόθι 1997:20).

Στη διατριβή του, Πολιτική κατάστασις των Ιονίων Νήσων, που έγραψε στο Λονδίνο το 1817, ο Ούγο Φώσκολο αναφέρει την Ιθάκη ως καταλληλότερο τόπο για να φιλοξενήσει το πανεπιστήμιο, επειδή ήταν το λιγότερο πολυάνθρωπο από τις νήσους και λιγότερο επηρεασμένο από ξένες συνήθειες και ελαττώματα (αυτόθι 1997:23).

Ένα χωρίς χρονολογία και ανυπόγραφο έγγραφο, γραμμένο στα Ιταλικά, με τίτλο «Alcune idee sulle Scuole Elementari e su di un Collegio negli Stati Uniti delle Isole Ionie» (Μερικές ιδέες για τα Δημοτικά Σχολεία και ένα Κολλέγιο στις Ηνωμένες Πολιτείες των Ιονίων Νήσων) (Κερκυραϊκό Αρχείο Γκίλφορντ, ΦIX 12), είναι το πρώτο σχέδιο για τη δημόσια εκπαίδευση και αναμφιβόλως συνετάχθηκε από τον Γκίλφορντ (αυτόθι 1997:25).

Κατά την άποψη του Γκίλφορντ η δημόσια εκπαίδευση όφειλε να αγκαλιάζει όλους τους Έλληνες νέους κάθε τάξης (αυτόθι 1997:27). Επιπλέον, θεωρούσε σκόπιμο να οργανωθεί ένα σχολείο θηλέων υπό τη διεύθυνση γυναικών, όπου θα διδάσκονταν τις αρμόζουσες τέχνες και τις αρχές της θρησκείας και της ηθικής (αυτόθι 1997:28).

Ο Γκίλφορντ αναγνώριζε ότι το αναγκαιότερο όλων για τη δημόσια εκπαίδευση ήταν η δημιουργία βιβλιοθήκης με τα απαραίτητα για τους σπουδαστές βιβλία (αυτόθι 1997:31).

Το τμήμα προτάσεων του σχεδίου για τη δημόσια εκπαίδευση στις Ιόνιες Νήσους έκλεινε με τη διαβεβαίωση ότι τυχόν μειονεκτήματα θα ήταν συγχωρητέα εξαιτίας της απέραντης αγάπης του προς το ελληνικό έθνος (αυτόθι 1997:33).

Ο Γκίλφορντ φιλοδοξούσε να οργανώσει το πανεπιστήμιο με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, για αυτό συνέλεγε πληροφορίες για τους υφισταμένους κανονισμούς άλλων πανεπιστημίων, όπως της Σχολής του Βουκουρεστίου και της Χίου (αυτόθι 1997:35).

Ο Καποδίστριας αποκάλεσε τον Γκίλφορντ σε επιστολές του (Βρετανική Βιβλιοθήκη, Add. Ms 41535) «ο μεγάλος μας Έλληνας» («our great Greek») (αυτόθι 1997:40).

Σε επιστολή του προς τον γαμπρό του Σέφιλντ από 19 Μαΐου 1819 (Βρετανική Βιβλιοθήκη, Add. Ms 61983) ο Γκίλφορντ αποκαλεί το πανεπιστήμιο ως «το Πανεπιστήμιό μου» («my University»), που δείχνει το πως αντιλαμβανόταν· ήταν για αυτόν το δημιούργημά του, το έργο του (αυτόθι 1997:41).

Το 1819 ο Γκίλφορντ ορίστηκε Καγκελάριος του Πανεπιστημίου των Ιονίων Νήσων (Chancellor of the University in the Ionian Islands) από τον Αντιβασιλέα της Βρετανίας. Με την ευκαιρία αυτή προτάθηκε στη Συνέλευση του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, του οποίου ήταν απόφοιτος, να του απονεμηθεί ο τίτλος του διδάκτορα του Αστικού Δικαίου με δίπλωμα (CLD), και να δωρηθούν στη βιβλιοθήκη της Ιονίου Ακαδημίας όσα βιβλία εκτυπώνονταν από το πανεπιστημιακό τυπογραφείο και ενέπιπταν στα ενδιαφέροντά της (αυτόθι 1997:42). Αυτές οι πληροφορίες δημοσιεύτηκαν σε περιοδικά – The Gentleman’s Magazine, from July to December, 1819, vol. LXXXIX (being the 12th of a new Series), London 1819, σς 443-445 και Révue Encyclopédique de Paris, τομ. III, Αύγουστος 1819, σ. 372.

Ο Ανδρέας Παπαδόπουλος-Βρετός, γράφει ότι, όπως του είπε ο ίδιος ο Αθανάσιος Πολίτης, το ποσό που έλαβε από τον Καποδίστρια ήταν 5.000 φράγκα [για να αγοράσει τον εξοπλισμό ενός εργαστηρίου Χημείας] (Mémoires biographiques, Paris 1837-1838, τόμ. I, δ. 136).

Με επιστολή του από τη Βενετία στις 25 Ιανουαρίου 1819 ο Γκίλφορντ συνιστούσε στον Ασώπιο να ασχοληθεί στη Γοττίγγη με τη μελέτη «της αναλυτικής των Ευρωπαίων μεθόδου» στη διδασκαλία των αρχαίων κλασικών συγγραφέων, αποβλέποντας να καταστήσει δυνατή μελλοντικά την εισαγωγή των νέων μεθόδων στα Επτάνησα και στον ελλαδικό χώρο (αυτόθι 1997:46).

Το 1819 ο Γκίλφορντ, με τη μεσολάβηση του Ασωπίου, εξασφάλισε τη συνεργασία του Θεοκλήτου Φαρμακίδη [ως θεολόγο διδάσκαλο στην Ακαδημία], με τον οποίο είχε συναντηθεί στη Βιέννη (αυτόθι 1997:46).

Ο Φαρμακίδης συνέστησε στον Γκίλφορντ τον Στυλιανό Σπαθή [ως ιατρό διδάσκαλο στην Ακαδημία] (αυτόθι 1997:49, 56).

Σύμφωνα με το Γεώργιο Τυπάλδο-Ιακωβάτο οι Ασώπιος και Φιλητάς υπονόμευσαν την πρόσληψη του Αθανασίου Ψαλίδα, παλαιού δασκάλου τους, όπως έβλεπαν με καχυποψία την πρόσληψη των Κωνσταντίνου Οικονόμου και Βενιαμίν Λεσβίου. Η στάση τους αντανακλούσε μάλλον μίαν αντίληψη αντίστοιχη με εκείνη που εξέθετε η επιστολή του Νικολάου Ζωγράφου προς τον Γκίλφορντ στις 22 Νοεμβρίου 1815 από την Τεργέστη (Centre for Kentish Studies, Guilford’s Papers, U471 C10/2 και C115/62), η οποία διαχώριζε ριζικά τη νέα γενιά των σπουδασμένων στην Ευρώπη λογίων από τους διδασκάλους της παλαιότερης γενιάς (Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη 1997:54). Ο Ασώπιος μπορεί να αντιδρούσε στην πρόσληψη ορισμένων λογίων αλλά παράλληλα μεσολαβούσε ώστε να επιλεγούν άλλοι του δικού του περιβάλλοντος, ξενοσπουδασμένοι και αυτοί, όπως οι Φιλητάς και Κωνσταντίνος-Κύριλλος Λιβέριος (αυτόθι 1997:55).

Ο Γεώργιος Ιωαννίδης, που είχε συστηθεί στον Γκίλφορντ με επιστολή του από το Παρίσι το 1820, περιλήφθηκε ως μαθηματικός διδάσκαλος στην Ακαδημία (αυτόθι 1997:57).

Μέσα στο 1820 ο Γκίλφορντ ανέλαβε τα έξοδα σπουδών στο Παρίσι του Ιωάννη Καραντηνού, που με το πέρας των σπουδών του συνεργάστηκε με την Ακαδημία (αυτόθι 1997:58).

Η επιλογή της βρετανικής κυβέρνησης ήδη από το 1813, που είχε υιοθετήσει ο Μαίτλαντ, όχι όμως και η επιθυμητή λύση για τον Γκίλφορντ, ήταν ότι το Πανεπιστήμιο θα είχε έδρα την Κεφαλονιά (αυτόθι 1997:66).

Στις 7 Μαρτίου 1820 ο Κωνσταντίνος Λογοθέτης, ηγούμενος της μονής του Σκοπού στη Ζάκυνθο, έγραψε στον Γκίλφορντ προσφέροντας το μοναστήρι του, που είχε πολλά κτήρια, για να γίνει «εν κοινόν λύκειον» (αυτόθι 1997:68).

Στις 12 Φεβρουαρίου 1820 ο Γκίλφορντ περιόδευσε τις νήσους για να ελέγξει τα σχολεία και για να καταλήξει οριστικά στην επιλογή της έδρας της ακαδημίας. Ο ίδιος περιέγραψε το ταξίδι του και τα σχετικά με την ακαδημία σε επιστολή του προς τον γαμπρό του λόρδο Σέφιλντ, γραμμένη στην Ιθάκη στις 22 Μαρτίου (British Library, Add. Ms 61983, p. 73). Ο κόμης έγραφε ότι ο Άγιος Γεώργιος της Κεφαλονιάς ήταν τόπος τελείως ακατάλληλος για έδρα της ακαδημίας. Εξακολουθούσε να θεωρεί την Ιθάκη ως το ενδεικνυόμενο μέρος για τον σκοπό αυτό (Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη 1997:69). Αμέσως μετά την επιστροφή του στην Κέρκυρα, στις 12 Απριλίου 1829, ο Γκίλφορντ κατέθεσε ένα εκτεταμένο υπόμνημα προς τον Γραμματέα της Γερουσίας Sidney G. Osborn (Γ.Α.Κ. τμήμα Κερκύρας, Αρχείο Ιονίου Γερουσίας, Γκίλφορντ – Εκπαιδευτικά, φάκ. 1. αρ. 6), στο οποίο εξέθετε τα αποτελέσματα της περιοδείας του και τα σχέδιά του για την ακαδημία. Η Κέρκυρα, ως πρωτέυουσα, παρουσίαζε πλεονεκτήματα, αλλά ήταν ακατάλληλη ως πηγή πειρασμών που αποσπούν την προσοχή των μαθητών από την αυστηρή ηθική και την εντατική μελέτη και τη σκληρή οικονομία (αυτόθι 1997:71). Τα Κύθηρα ήταν απομακρυσμένα και οι Παξοί ήταν μικροί. Η Ιθάκη παρουσίαζε όλα τα πλεονεκτήματα των άλλων νήσων χωρίς τα μειονεκτήματα (αυτόθι 1997:73). Παρότι η Ιθάκη δεν επιλέγηκε τελικά, ήταν γεγονός ότι όλη η Ευρώπη, και ιδιαιτέρως η Αγγλία, έτρεφαν εξαιρετικό ενδιαφέρον για αυτήν (αυτόθι 1997:74).

Αν και, όπως δήλωνε, ο Γκίλφορντ δεν αποσκοπούσε να καταστήσει την αρχαία ελληνική γλώσσα την καθομιλουμένη της χώρας, ωστόσο, πάντοτε θεωρούσε ως κύριο στόχο του ιδρύματος την πρόοδο και τη διάδοση της γνώσης της (αυτόθι 1997:76).

Ο Γκίλφορντ έδιδε μεγάλη σημασία στο θέμα της πειθαρχίας και ήθελε να εξασφαλίσει εγκαίρως τη νομοθετική ρύθμιση που θα παρείχε στους ανωτέρους ακαδημαϊκού δασκάλους ανακριτική δικαιοδοσία ώστε να καταπνίξουν άμεσα κάθε απειθαρχία και κάθε φαινόμενο ανωμαλίας και παρατυπίας (αυτόθι 1997:78).

Ο τρόπος που έθετε ο Μαίτλαντ θέματα για την υπό ίδρυση ακαδημία ήταν κακόβουλος με σκοπό την υπονόμευση του Γκίλφορντ (αυτόθι 1997:85).

Στην επιστολή του Μαίτλαντ προς τον Μπάθερστ από 20 Οκτωβρίου 1820 (Γ.Α.Κ. – Αρχείο Ιονίου Γερουσίας, Γκίλφορντ – Εκπαιδευτικά, φακ. 1, αρ. 9) εντοπίζεται η πρώτη σαφής νύξη για την αντίδραση μερίδας των ευγενών Επτανησίων στο σχέδιο της ίδρυσης της ακαδημίας, αντίδραση που συνεχίστηκε στα επόμενα χρόνια με πολύ πιο έντονο και φανερό τρόπο (αυτόθι 1997:86).

Ο Γκίλφορντ δεν ήταν αισιόδοξος για την τύχη των προτάσεών του· γνώριζε ότι υπήρχαν αντιδράσεις, αλλά αυτό δεν τον πτοούσε. Σε επιστολή του της 27ης Δεκεμβρίου 1821 προς τον Δ. Γ. Σχινά (Κερκυραϊκό Αρχείο Γκίλφορντ, Φ V 17) εξέφραζε την αμφιβολία του αν η κυβέρνηση θα υιοθετούσε τις προτάσεις του εξαιτίας «των Ερινυών, των Δαιμόνων και των Σατύρων που βρήκαν τον χρόνο να ξεχυθούν εναντίον του καημένου ιδρύματος και του διοικητή του» (αυτόθι 1997:91).

Για την ανέγερση της ακαδημίας στην Ιθάκη, ο Γκίλφορντ είχε δει, όπως γράφει σε γράμμα του της 27ης Μαρτίου 1821 προς την αδελφή του (British Library, Add. Ms 61983, pp 112-123), ένα σχέδιο που είχε φτιάξει για τον σκοπό αυτό ο Πιτσαμάνος, αλλά δεν σκόπευε να το ακολουθήσει. Προτίμησε να φτιάξει ένα δικό του με τη βοήθεια του Άγγλου μηχανικού Τζων Ηιούμ (John Hulme) χρησιμοποιώντας ως βάση ένα πρόχειρο σχέδιο του γνωστού αρχιτέκτονα και περιηγητή Τσαρλς Ρόμπερτ Κόκρελ (1788-1863) (αυτόθι 1997:92).

Το κτήριο ήταν δωρικού ρυθμού, με πρόστυλο εμπρός από την κυρία είσοδο. Η διάταξη των 11 αιθουσών διδασκαλίας ήταν γύρω από 18 κίονες. Στο πίσω μέρος του κτηρίου υπήρχε αίθουσα συγκεντρώσεων και βιβλιοθήκη. Το αμφιθέατρο δεν εικονίζεται, αφού δεν είχε σχεδιαστεί ακόμη (αυτόθι 1997:93).

Από το τοπογραφικό διάγραμμα φαίνεται ότι ο προορισμένος χώρος για το Πανεπιστήμιο περικλειόταν στα ανατολικά από το δρόμο που οδηγούσε στο Βαθύ και από τα δυτικά από το δρόμο προς το Περαχώρι (αυτόθι 1997:94).

Ήταν επόμενο τα γεγονότα στην επαναστατημένη Ελλάδα να έχουν αρνητική επίδραση στην πρόοδο των σχεδίων για την ακαδημία. Η πιθανότητα και μόνο ταραχών στα Επτάνησα παρουσίαζε ένα εξαιρετικό πρόσχημα για την αναστολή των εργασιών για την ακαδημία (αυτόθι 1997:94).

Στις 14 Μαΐου 1822, κατά παραγγελία του Μαίτλαντ και με πρόσχημα τα γεγονότα στην Ελλάδα ανακλήθηκε η απόφαση για αγορά γης για την ανέγερση της Ακαδημίας στην Ιθάκη (αυτόθι 1997:96).

Λέγεται ότι ο Γκίλφορντ δεν είδε την έκρηξη της Ελληνικής Επανάστασης με ευχαρίστηση, διότι, αν μη τι άλλο, έγινε αιτία να ανατραπούν όλα τα σχέδιά του για την Ακαδημία. Επιπλέον, εξαιρετικά συντηρητικός ο ίδιος, δεν μπορούσε να δει με καλό μάτι μία εξέγερση, πολύ περισσότερο αφού πίστευε ότι ο δρόμος για την αναγέννηση της Ελλάδας έπρεπε πρώτα να περάσει από την παιδεία και την προηγουμένη αναγέννηση των γραμμάτων και των τεχνών. Παρά τους ισχυρισμούς αυτούς, αρχειακές πληροφορίες παρέχουν μίαν άλλη εικόνα και αποδεικνύουν ότι οι διαθέσεις του απέναντι στην Επανάσταση ήταν τελείως διαφορετικές (αυτόθι 1997:98).

Μία από τις πληροφορίες αναφέρει ότι ο Γκίλφορντ ήταν ένα από τα πρόσωπα που συνάντησε ο Πέτρος Ηπίτης στο Λονδίνο για να ζητήσει τη συνδρομή του στον Αγώνα, την οποία εκείνος του υποσχέθηκε (αυτόθι 1997:99).

Τα γραφόμενα του Γκίλφορντ φανερώνουν την αντιπάθειά του προς τη Φιλική Εταιρεία, όπως και των περισσοτέρων συγχρόνων του Βρετανών για κάθε είδους μυστικές εταιρείες (αυτόθι 1997:101).

Σε συνεργασία με τον Σπυρίδωνα Τρικούπη, ο Γκίλφορντ υπήρξε από τους πρωτεργάτες του σχηματισμού του αγγλικού κόμματος το 1824-1825 και υποστήριζε την υποψηφιότητα του Λεοπόλδου του Σαξ-Κόμπουργκ, ή του Δούκα του Σάσεξ, για τον θρόνο της Ελλάδας (αυτόθι 1997:101).

Το 1826-1827 ο Γκίλφορντ φέρεται αναμεμειγμένος πρώτον στο θέμα της εκλογής του Καποδίστρια ως Κυβερνήτη και κατόπιν στην προσπάθεια οικονομικής ενίσχυσης του σώματος του Τσωρτς κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της Ακρόπολης και στη συνέχεια μετά από αυτήν (αυτόθι 1997:102).

Σε επιστολή του προς τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο γραμμένη στη Ζάκυνθο την 1η Μαρτίου 1823 στα ελληνικά, ο Γκίλφορντ γράφει: «Θαρρῶ, μᾶλλον δὲ πέποιθα, ὃτι ἡ πατρὶς θέλει καὶ εἰς τὸ ἐξῆς ὁδηγεῖται ἀπὸ τὸ αὐτὸ πνεῦμα τῆς φρονήσεως καὶ σταθερότητος, τὸ ὁποῖον ἒθελξε μὲ τὰς πλέον χρηστὰς καὶ ἀσφαλεῖς ἐλπίδας ὃλους τοὺς φιλέλληνας. Ἡ ἀνδρεία τῆς Ἑλλάδος ἠφάνισε τὰς κακὰς προλήψεις ὃσως ἐστοχάσθησαν ὃτι ἒπεσεν ἀπὸ τὸν παλαιόν της ἡρωϊσμόν. Τώρα μένει εἰς αὐτὴν νὰ ἀναιρέσῃ καὶ τὴν ἐπικρατοῦσαν εἰς πολλούς ἰδέαν, ὃτι ὁ ἀγών τὸν ὁποῖον ἀναδέχθη ἐπιστηρίζεται εἰς βάσεις ἐπικινδύνους καὶ φιλοταράχους, βάσεις πολλὰ θανασίμους εἰς τὴν ἀληθῆ της εὐδαιμονίαν» (αυτόθι 1997:102).

Οι διαθέσεις του Γκίλφορντ απέναντι στον Αγώνα παρουσιάζονται θετικές, αν και με διπλωματικό τρόπο διατυπωμένες. Σαφής είναι ο τόνος της νουθεσίας όσον αφορά την ιδεολογική ταυτότητα της Επανάστασης (αυτόθι 1997:102).

Στις 6 Μαρτίου 1823 ο Μαίτλαντ πρότεινε επίσημα την ανάκληση της απόφασης για την ίδρυση της Ακαδημίας στην Ιθάκη, εκδηλώνοντας εμμέσως και την προτίμησή του για την Κέρκυρα ως τόπο κατάλληλο για την εγκατάστασή της (Παπαδόπουλος-Βρετός 1846:67). Αναγκασμένος από τις περιστάσεις, ο Γκίλφορντ έπρεπε να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα (Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη 1997:111).

Η αντίδραση ειδικά των ευγενών Κερκυραίων στην επιλογή κάποιας Ιονίας Νήσου, ως έδρας της Ακαδημίας, έγινε αιτία της εγκατάληψης των αρχικών σχεδίων για την Ιθάκη και καθόρισε την απόφαση του Μαίτλαντ για την Κέρκυρα. Και όταν η Ακαδημία άρχισε να λειτουργεί στην Κέρκρυα, οι ευγενείς δεν έστελναν τα παιδιά τους να σπουδάσουν εκεί. (αυτόθι 1997:112). Η επτανησιακή αριστοκρατία έκανε σαμποτάζ στον Γκίλφορντ για να καταδικάσουν τη μελλοντική Ακαδημία σε μαρασμό (αυτόθι 1997:113).

Το Νομοθετικό Σώμα έλαβε απόφαση στις 29 Μαΐου 1823 με την οποία εξουσιοδοτούσε την κυβέρνηση να ανοίξει την Ακαδημία στην Κέρκυρα (Gazzetta, αρ. 284, 26 Μαΐου/7 Ιουνίου 1823 / Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη 1997:126).

Μαθήματα γίνονταν ακόμη στην παλαιά ιδιωτική τραπεζαρία του Αρμοστή. […] Η εγκατάσταση της Ακαδημίας στο Παλαιό Φρούριο πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 1824, μετά τον θάνατο του Μαίτλαντ και ύστερα από έγκριση του νέου Αρμοστή Σερ Φρέντερικ Άνταμ. Σε επιστολή προς την αδελφή του από 18 Δεκεμβρίου 1823 ο Γκίλφορντ αναφέρει ότι πρόκειται να μετακομίσει τη μεθεπομένη στο νέο του διαμέρισμα στο Παλαιό Φρούριο μαζί με τον Τρικούπη και τον Λουσινιάν. Στο παλαιό του διαμέρισμα, στην οικία Φορέστη δίπλα στην εκκλησία της Σπηλιώτισσας, ήδη γίνονταν μαθήματα και δεν είναι γνωστό πότε έπαυσαν (Παπαδόπουλος-Βρετός 1846:74-78 / Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη 1997:136).

Αν και στον Γκίλφορντ άρεσε η ιδέα της δωρεάν εκπαίδευσης, αντιλαμβανόταν την άποψη του Μαίτλαντ πως οι φοιτητές όφειλαν να πληρώνουν καθορισμένα δίδακτρα σε κάθε καθηγητή επειδή αυτό θα τόνωνε τις προσπάθειές του (αυτόθι 1997:141).

Στα Επτάνησα επικρατούσε η παλαιά άποψη ότι τα ελληνικά ήταν η γλώσσα του αμόρφωτου λαού και τα βενετσιάνικα η γλώσσα της αριστοκρατίας (αυτόθι 1997:154).

Ο Γκίλφορντ πίστευε ότι σε κανένα άλλο μέρος της Ευρώπης δε μπορούσε κάποιος να μάθει την ελληνική γλώσσα τόσο σωστά και γρήγορα. […] Ένα τέτοιο ίδρυμα ήταν αναμφίβολα αναγκαίο (αυτόθι 1997:155).

Ο Γκίλφορντ θεωρούσε ότι η μελλοντική εξέλιξη της Ακαδημίας θα ήταν θετική και είχε την ελπίδα ότι θα έπειθε τον νέο Αρμοστή ότι με μικρή προσπάθεια και μέτρια δαπάνη εκ μέρους της κυβέρνησης θα εξασφαλιζόταν η λειτουργία ενός ιδρύματος απολύτως αναγκαίου για την ευτυχία του λαού της Επτανήσου, που θα προσέφερε πολλά στην πρόοδο της γνώσης και θα τιμούσε τη διοίκησή του (αυτόθι 1997:156).

Σε επιστολή του προς τον Λόρδο Μπάθερστ από 25 Ιανουαρίου 1824 (Κερκυραϊκό Αρχείο Γκίλφορντ, Φ V 3 / Historical Manuscripts Commission: Report on the Manuscripts of Earl Bathurst, preserved at Cirencester Park, p. 562-563), ο Γκίλφορντ αναφέρεται στην απροθυμία των ευγενών να καταστήσουν προσιτή τη μόρφωση στις μεσαίες τάξεις μέσω της εθνικής γλώσσας (learning should be kept out of the reach of the middling classes by means of the national language). Στην ακόλουθη επιστολή του από 6 Φεβρουαρίου 1824, διόρθωσε ότι βαθμιαία μεταβαλλόταν η άποψη των ευγενὠν και των ισχυρών του τόπου και ότι εκφραζόταν πιο ευνοϊκά για την Ακαδημία (αυτόθι 1997:157).

Καθημερινά ο αριθμός των σπουδαστών αύξανε και η πρόοδός τους σε όλους τους τομείς ήταν μεγάλη. Όλα αυτό παρηγορούσαν τον Γκίλφορντ, τον ενθάρρυναν και τον συνέδεαν ακόμη περισσότερο με την Ακαδημία (αυτόθι 1997:158).

Ο Γ. Τυπάλδος-Ιακωβάτος έριχνε τις ευθύνες για τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε η Ακαδημία στην κυβέρνηση. «Αὐτὴ δὲ ἡ κυβέρνηση τί κάνει ποὺ δὲν ἀκούεται, ἐνῶ ἀνοίγει μὲ τόσον κρότο ἡ Ἀκαδημία μέσ᾽ στὴν ἐπικράτειά της; Σιωπηλά-σιωπηλά ἐφοβέριζε νὰ χαλάσει ὃ,τι ἒκτιε ὁ ζῆλος καὶ ἡ φιλογένεια. Κάθε ἂλλη κυβέρνηση δέν ἢθελε ὑπομείνει νὰ τῆς ἁρπάξει ἂλλος τὴ δόξα τῶν γραμμάτων· ἀλλ᾽ αὐτὴ ὂχι ἐτοῦτο, ἀλλὰ δὲν ἐντρεπότουνε μήτε νὰ δημοσιεύει μὲ τὴν ἐφημερίδα της τὴν ἀλλόγλωσση ὃτι προσμένει τὰ πάντα ἀπὸ τὴ φιλοδωρία τοῦ Κόντε Γυίλφορδ». Και πιὸ κάτω κατηγορεί τοὺς Κερκυραίους. «Οἱ Κορφιάτες ἐβλέπανε μ᾽ ἀσύγκριτη ἀναισθησία τὴν Ἀκαδημία μέσ᾽ στὸν τόπο τους, ἐνῶ ἀντιβοοῦσε ἡ φήμη της σ᾽ ὃλην τὴν ἂλλη Ρωμιοσύνη. Δὲν ἠθέλανε νὰ καταλάβουνε πώς ἒπρεπε πλέον νὰ εἶναι καθ᾽ ὃλα Ρωμαῖοι, πώς ἒπρεπε ν᾽ ἀποκόψουν τἀ παιδιὰ τους ἀπὸ το γάλα τὸ ξένο» (αυτόθι 1997:159).

Στις 24 Μαΐου 1824 λήφθηκε η απόφση του Νομοθετικού Σώματος για την ίδρυση της Ιονίου Ακαδημίας και δημοσιεύτηκε την ίδια ημέρα με την επίσημη τελετή έναρξής της. Το πρώτο άρθρο όριζε ότι σην Ακαδημία θα λειτιυργούσαν τέσσερις Σχολές: 1. Θεολογία· 2. Νομικά· 3. Ιατρική και 4. Φιλοσοφία. Το δεύτερο άρθρο δήλωνε ότι η κυβέρνηση επιφυλασσόταν να καθορίσει τον αριθμό των εδρών για κάθε μία από αυτές. Το τρίτο άρθρο όριζε τον αριθμό και τις ονομασίες των αρχών και των οργάνων της Ακαδημίας: Άρχων, Έφορος, Αρχιμανδρίτης, Νομοφύλαξ, Ιατρός, Ρήτωρ, Αρχιγραμματεύς, Κοσμοφύλαξ, Βιβλιοθηκάριος, Χαρτοφύλαξ και Φύλαξ (αυτόθι 1997:172).

Στις 29 Μαΐου 1824 εγκαινιάστηκε η Ακαδημία (αυτόθι 1997:173).

Σε επιστολή του προς τον Σίντνεϋ Τζ. Όσμπορν στις 24 Μαΐου 1824, ο Γκίλφορντ πρότεινε να αναλάβει το αξίωμα του Εφόρου ο Καραντηνός, του Ρήτορα ο Φιλητάς και του Αρχιγραμματέα ο Λουσινιάν, καθώς και την έγκριση να κατασκευάσει τη σφραγίδα της Ακαδημίας και μία ράβδο, έμβλημα εξουσίας, η οποία θα εφέρετο εμπρός από τον Άρχοντα της Ακαδημίας κατά την άσκηση των καθηκόντων του (αυτόθι 1997:173-174).

Σε απόφαση της κυβέρνησης από 15 Νοεμβρίου 1824, το Πανεπιστήμιο αναφέρεται ως Ακαδημία (αυτόθι 1997:173-175).

Μετά τον θάνατο του Γκίλφορντ, όσοι αντιδρούσαν στην ίδρυση και στη λειτουργία της Ακαδημίας βρήκαν την ευκαιρία να την υπονομεύσουν (αυτόθι 1997:176).

Οι φοιτητές κάθε Ακαδημίας θα φορούν ξεχωριστό ακαδημαϊκό ένδυμα, τον «τρίβωνα», που θα τους διαχωρίζει και μεταξύ τους και από τους πολίτες. Και οι καθηγητές επίσης θα φορούν ανάλογο ακαδημαϊκό ένδυμα στις παραδόσεις και στις τελετές, του Ακαδημιάρχη μάλιστα θα διακρίνεται ιδιαίτερα διότι θα «φέρει περισσότερα παράσημα» (αυτόθι 1997:182).

Στις 17 Μαΐου 1824 ο Γκίλφορντ υπέβαλε στην κυβέρνηση το σχέδιο Οργανισμού και Κανονισμών για την Ακαδημία (αυτόθι 1997:183). Η Ιόνιος Ακαδημία θα περιλαμβάνει τέσσερις Σχολές: 1. Θεολογική, 2. Νομική, 3. Ιατρική και 4. Φιλοσοφική. Κάθε Σχολή θα έδιδε τα ακόλουθα πτυχία: 1. Διδάκτορος (Doctor), 2. Τελείου (Master of Arts) και 3. Επιστήμονος (Bachelor). Οι φοιτητές θα ονομάζονταν γενικά Φιλόλογοι, εκτός από όσους φοιτητές της Θεολογίας έχουν λάβει το σχήμα και θα ονομάζονταν Αναγνώστες. Όσοι νέοι δεν είχαν το απαιτούμενο επίπεδο γνώσεων αρχαίων και νέων ελληνικών θα αποκαλούνταν Έφηβοι και θα ήταν υπό την επίβλεψη του καθηγητή προπαρασκευαστικών μαθημάτων. Οι αρχές της Ακαδημίας θα ήταν οι εξής: 1. Αρχίατρος, 2. Έφορος, 3. Αρχιμανδρίτης, 4. Νομοφύλαξ, 5. Αρχίατρος, 6. Ρήτωρ και Κοσμήτωρ, 7. Γραμματεύς, 8. Κοσμοφύλαξ και 9. Φύλαξ. Τη Σύγκλητο θα αποτελούσαν οι Αρχιμανδρίτης, Νομοφύλαξ, Αρχίατρος, Ρήτωρ, Γραμματεύς και Κοσμοφύλαξ με Πρόεδρο τον Έφορο. Ο Άρχων θα ήταν ο επικεφαλής της διοίκησης της Ακαδημίας και η θέση του θα ήταν άμισθη. Ο Έφορος, που θα ήταν ένας από τους καθηγητές, θα διοριζόταν κάθε χρόνο από την κυβέρνηση, πριν από την εορτή της Ανάληψης, κατόπιν συστάσεως του Άρχοντα. Ο Αρχιμανδρίτης θα ήταν επικεφαλής της εκκλησιαστικής οργάνωσης της Ακαδημίας και πρόεδρος της συνέλευσης της Θεολογικής Σχολής. Ο Νομοφύλαξ θα προέδρευε της συνέλευσης της Νομικής Σχολής. Ο Αρχίατρος θα ήταν πρόεδρος της συνέλευσης της Ιατρικής Σχολής. Ο Ρήτωρ και Κοσμήτωρ θα ήταν ένας από τους φιλολόγους και το αξίωμά του θα καταλαμβανόταν εκ περιτροπής από τους καθηγητές της Ελληνικής Φιλολογίας. Θα εκφωνούσε όλους τους λόγους εξ ονόματος του ιδρύματος. Θα εισήγαγε όσους επρόκειτο να λάβουν πτυχίο, θα έκανε τις παραινέσεις, θα ρύθμιζε τις τελετές και θα φρόντιζε ιδιαιτέρως για τη διεξαγωγή των εξετάσεων για την απόκτηση πτυχίου και την τήρηση των τύπων και των κανονισμών του ιδρύματος. Ο Γραμματεύς θα συνυπέγραφε όλες τις πράξεις του ιδρύματος και θα διεξήγαγε όλη του την αλληλογραφία. Ο Κοσμοφύλαξ θα ήταν υπεύθυνος για την τήρηση της τάξης στο ίδρυμα (αυτόθι 1997:184-185). Ο Φύλαξ θα ήταν υπεύθυνος για τη φροντίδα και τη φύλαξη του μεγάρου της Ακαδημίας. Ο Χαρτοφύλαξ, δηλαδή ο αρχειοφύλακας, θα τηρούσε το αρχείο του Συνεδρίου, του Εφόρου και της Ακαδημίας. Ο Αρχιραβδούχος, δηλαδή ο αρχικλητήρας, θα εξυπηρετούσε της ανάγκες του Ακαδημιάρχου (sic), του Εφόρου και του Κοσμοφύλακα. Θα φορούσαν κλασικό ένδυμα και θα έφεραν μία λευκή ραβδο ως σύμβολο της θέσης τους. Υποψήφιος φοιτητής στην Ιόνιο Ακαδημία θα μπορούσε να είναι οιοδήποτε πρόσωπο οιασδήποτε χώρας, ή θρησκεύματος, με την προϋπόθεση ότι θα αποδείκνυε ότι: 1. Έχει συμπληρώσει το 14ο έτος της ηλικίας του, 2. Διαθέτει τα οικονομικά μέσα για να συντηρηθεί αξιοπρεπώς στην Κέρκυρα κατά τη διάρκεια των σπουδών του, και 3. Είναι άτομο καλού χαρακτήρα και καλής φήμης (αυτόθι 1997:192). Κατά την καθορισμένη ημέρα και ώρα των εξετάσεων, θα συνερχόταν το Συνέδριον κεκλεισμένων των θυρών, ενδεχομένως με την παρουσία συγκεκριμένων ξένων – του Αρμοστή, μελών της Γερουσίας και του Ανωτάτου Δικαστηρίου και όσων είχαν λάβει διδακτορικό από την Ιόνιο Ακαδημία. Ο υποψήφιος θα εισερχόταν και θα εξεταζόταν από τα μέλη της Σχολής της οποίας ζητούσε να λάβει το πτυχίο. Μετά την εξέταση, όλοι οι ξένοι, καθώς και ο υποψήφιος, θα αποσύρονταν και η Σχολή θα αποφάσιζε. Εάν κάποιος απαντούσε εξαιρετικά καλά θα ονομαζόταν «Ελλόγιμος», εάν λιγότερο καλά, αλλά πάντως άνω του μετρίου «Λόγιος» και εάν αρκετά καλά για να λάβει το πτυχίο «Επιστήμων». Αν τον απέρριπταν, επειδή ήταν τελείως ανεπαρκής, θα μπορούσε να επανέλθει το ερχόμενο έτος. Την επομένη ημέρα των εξετάσεων, η Ακαδημία θα συνερχόταν στην αίθουσα τελετών υπό την προεδρία του Άρχοντα. Ο Ρήτωρ και Κοσμήτωρ θα εισήγαγε κατά σειρά τους υποψηφίους, πρώτα τους Ελλόγιμους, ύστερα του Λογίους και τελευταίους τους Επιστήμονες, οι οποίοι και θα λάβαιναν από τα χέρια του Άρχοντα τη χλαμύδα με το χρώμα της Σχολής τους για να την περιβληθούν. Κατόπιν ο Χαρτοφύλαξ θα παρέδιδε στον καθένα το πτυχίο του. Όσοι επιθυμούσαν να λάβουν τον τίτλο του «Τελείου», θα έπρεπε να κάνουν αίτηση για αυτό μετά την παρέλευση ενός έτους και να υποβληθούν σε μία παρόμοια εξέταση, εκτός εάν ο υποψήφιος είχε να επιδείξει κάποια απόδειξη εξαιρετικής αξίας. Ο Τέλειος θα παραλάβαινε το τριβώνιον από τα χέρια του Άρχοντα. Ο Άρχοντας θα απένειμε τον τίτλο δημοσίως με μία ταινία που θα είχε το χρώμα της ανάλογης Σχολής (αυτόθι 1997:194-195).

Οι πράξεις για τις οποίες ήταν αναγκαία η επιβολή τιμωρίας με χρόνο περιορισμού και πνευματικής εργασίας στο Παλαιό Φρούριο ήταν οι εξής: 1. Δημιουργία και διάδοση ψευδολογιών για οιοδήποτε μέλος της Ακαδημίας· 2. Πρόκληση και διεξαγωγή μονομαχίας· 3. Διάδοση ασεβών δογμάτων, ή ανατρεπτικών αρχών της κρατούσας τάξης, της κυβέρνησης και της ηθικής, είτε ασεβείς, ανήθικες, ή στασιαστικές συζητήσεις· 4. Ίδρυση οιασδήποτε μυστικής εταιρείας· 5. Συμμετοχή σε τυχερά παιχνίδια· 6. Μέθη· 7. Εμφάνιση και συναναστροφή με κακόφημες γυναίκες· 8. Εσκεμμένη έλλειψη σεβασμού προς τους ανωτέρους του είτε της Ακαδημίας, είτε του Κράτους, και ανυπακοή στις νόμιμες διαταγές τους· 9. Έλλειψη σεβασμού προς ανωτέρους· 10. Φανερή και βίαιη αντίσταση στις ακαδημαϊκές αρχές· 11. Ενθάρρυνση των νεοτέρων σπουδαστών σε απρεπείς, ανήθικες και διεφθαρμένες πράξεις· 12. Σύναψη χρεών ανωτέρων του ποσού των εκατό ταλλήρων χωρίς ρητή εξουσιοδότηση των γονέων, κηδεμόνων, ή του Άρχοντα της Ακαδημίας· 13. Διατάραξη της ησυχίας· 14. Διατάραξη της ησυχίας των οικογενειών με τις οποίες κατοικούσαν με την απόπειρα σύναψης παρανόμων σχέσεων με τις γυναίκες της οικογενείας· 15. Απάτη, διευκόλυνση ερωτικών μηχανορραφιών, ή κάθε είδους συμπεριφορά ανάρμοστη σε κύριο· 16. Κάθε πρόταση για αφύσικες πράξεις (αυτόθι 1997:198-199).

Η Ακαδημία θα έχει ένα σήμα, κάτι σαν οικόσημο, για να χαραχτεί στη σφραγίδα του και σε όσα από τα αντικείμενα του ανήκαν. Για τον σκοπό αυτό θα ήταν κατάλληλη μία γλαύκη που να κρατεί στα νύχια του δεξιού της ποδιού κλάδο δάφνης (αυτόθι 1997:201).

Ο Γκίλφορντ ανέθεσε στον Παύλο Προσαλέντη να σχεδιάσει το αρχαιοπρεπές ακαδημαϊκό ένδυμα με ξεχωριστά χρώματα που θα έφερε κάθε Σχολή (αυτόθι 1997:202).

Ο αιφνίδιος θάνατος του Γκίλφορντ είχε ως αποτέλεσμα να εγκαταλειφθεί ο Οργανισμός που ήθελε να εφαρμόζεται στην Ακαδημία (αυτόθι 1997:204).

Στις 29 Μαΐου 1824 έγινε η επίσημη έναρξη της λειτουργίας της Ιονίου Ακαδημίας. […] Η τελετή της έναρξης έγινε με κάθε επισημότητα. […] Η τελετή μας είναι γνωστή από τη δημοσίευση της περιγραφής της στη Γαζέτα, που συνοδεύεται μάλιστα από τη γνωστή χαριτωμένη χαλκογραφία της πομπής (αυτόθι 1997:205).

Ο Γκίλφορντ αφηγείται τη σημαντική για αυτόν ημέρα σε μία επιστολή του προς την αδελφή του Ανν γραμμένη από το Οτράντο την 1η Ιουνίου 1824 (British Library, Add. Ms 61983, p. 129). Έγραφε ότι οι τελετές ήταν εντυπωσιακές και περιέγραφε την αμφίεσή του και τα διαδραματισθέντα:

«Το ένδυμά μου, όπως σου έγραφα στην τελευταία επιστολή μου, από πορφυρό ύφασμα, ήταν απολύτως αρχαιοπρεπές και στερεωνόταν στον δεξιό μου ώμο με ένα χρυσό κομβίο. Τα εσωτερικά μου ρούχα και οι κόθορνοί μου ήταν επίσης, τελείως αρχαιοπρεπείς. Ωστόσο, αντί για τη σκούφια του Οδυσσέα, έφερα γύρω από την κεφαλή μου μία στενή μαύρη βελούδινη ταινία κεντημένη στο εμπρόσθιο μέρος με χρυσά φύλλα δάφνης και μία χρυσή γλαύκη. Στις 8.30 το πρωί πήγα εν πομπή, στην οποία προπορεύονταν οι τρεις ραβδούχοι, ο επικεφαλής των οποίων κρατούσε τη ράβδο που έφερε μία αργυρή επιχρυσωμένη γλαύκη στην κορυφή, και έξι καθηγητές με τα ακαδημαϊκά τους ενδύματα αλλά χωρίς τις ταινίες στην κεφαλή, εκτός από τον Πολίτη και τον Φιλητά, οι οποίοι τις φορούσαν μιας και ήταν ήδη διδάκτορες, στη μεγάλη αίθουσα της Ακαδημίας, που ήταν κατάμεστη από όλους τους επισήμους και των δύο φύλων. Αφού έλαβα τη θέση μου επάνω σε ένα υπερυψωμένο βάθρο με τους καθηγητές να στέκονται στα δεξιά και αριστερά μου ανά τρεις, όρθιοι εμπρός από τα καθίσματά τους, αναγνώστηκε η προκήρυξη της κυβέρνησης με την οποία κηρυσσόταν η ίδρυση της Ακαδημίας. Κατόπιν, ζήτησα να αποσυρθούν όσοι καθηγητές δεν ήταν διδάκτορες, και, αφού κάθησα στην πολυθρόνα μου ανάμεσα στον Πολίτη και τον Φιλητά, τους ερώτησα εάν ενέκριναν την αύξηση του αριθμού των συναδέλφων μας, και ύστερα εάν είχα την έγκρισή τους να απονείμω τον στέφανο του διδάκτορα της Θεολογίας στον Παπά Ανδρέα Ιδρωμένο. Αφού έδωσαν τη σύναινεσή τους, παρακάλεσα τον Φιλητά ως δημόσιο Ρήτορα και Κοσμήτορα των τελετών να τον οδηγήσει μέσα, πράγμα που έπραξε με ένα σύντομο κατάλληλο λογύδριο. Τότε, σηκώθηκα και έθεσα τη μαύρη ταινία στην κεφαλή του, λέγοντας ταυτοχρόνως στα αρχαία ελληνικά ότι έπραττα αυτό για την ανάπτυξη και προαγωγή της επιστήμης και για μεγαλύτερη δόξα της Ακαδημίας μας. Ύστερα από αυτό κατέλαβε τη θέση του στα αριστερά μου ως Αρχιμανδρίτης. § Επανέλαβα κατόπιν την ίδια διαδικασία με τον Παπά Θεόκλητο Φαρμακίδη. Μετά απένειμα τον πορφυρό στέφανο της Νομικής στον Μπαλφούρ, και τους γαλάζιους της Φιλοσοφίας στον Καραντηνό και στους άλλους τέσσερις – Ασώπιο, Πίκκολο, Λουσινιάν και Ιωαννίδη. Εν συνεχεία, ο Φιλητάς εκφώνησε με ευφράδεια έναν λόγο στα νέα ελληνικά αναφορικά με τις τύχες της Φιλολογίας στην Ελλάδα και με τα οφέλη που θα αποκόμιζε από το Ίδρυμά μας, και, όταν τελείωσε, σηκώθηκα και είπα στα νέα ελληνικά ότι είχε φθάσει πραγματικά η ημέρα που όλοι προσμέναμε με ανυπομονησία και πόθο τόσον καιρό, και ότι, στο βαθμό που μπορούσε να κρίνει το αδύναμο πνεύμα μας, ήταν αληθινά μία ευτυχισμένη ημέρα. Αλλά για να γίνει πραγματικά ευτυχισμένη, με τη διάδοση της ευσεβείας, της ηθικής και της μάθησης, θα πρέπει να παρακαλέσουμε τον Πατέρα των Φώτων, στον ναό του οποίου κατευθυνόμαστε. § Έπειτα πήγαμε εν πομπή στην Μητρόπολη, όπου ο Μητροπολίτης έκανε επίσημη δοξολογία, με αρμόζουσα προσευχή και μεγάλη ιεροπρέπεια, και επιστρέψαμε στο μέγαρο της Ακαδημίας, όπου το Συνέριο έλαβε ορισμένες αποφάσεις. Στις 3 παρέθεσα γεύμα σε 96 άνδρες, τους επισημοτέρους του τόπου. Το γεύμα ήταν το καλύτερο στο είδος του που έχω δει ποτέ και μου κόστισε 120 λίρες. Έτσι, τελείωσε όλος ο επίσημος εορτασμός και διέκοψα τη λειτουργία της Ακαδημίας μέχρι την 1η Νοεμβρίου. Όλοι φάνηκαν εξαιρετικά ευχαριστημένοι και χωρίς καμία σκωπτική διάθεση. Αν έρθεις στην Κέρκυρα, θα δεις κάτι παρόμοιο τον προσεχή Νοέμβριο, διότι κάθε χρόνο θα αρχίζουμε το ακαδημαϊκό έτος με μία εκκλησιαστική τελετή, αν και όχι τόσο ωραία όσο αυτή, και θα αναγορεύσω έναν ή δύο διδάκτορες με την ίδια ακριβώς διαδικασία. § Ο Καραντηνός ορίστηκε Έφορος για τον επόμενο χρόνο. Κάθεται δίπλα μου και φέρει για διάκριση στην κεφαλή μία μαύρη βελούδινη ταινία στολισμένη με μεταξωτά φύλλα μυρτιάς, αλλά χωρίς γλαύκη. Δεν έχεις ιδέα πόσο του πάει. Ο Φιλητάς με την καφετιά του τήβεννο ως δόκτωρ της Φιλοσοφίας ήταν ο πιο καλοντυμένος από όλους με γυμνό τον λαιμό του πραγματικά αρχαιοπρεπώς» (αυτόθι 1997:206-208).

Ο Γκίλφορντ ανέλαβε το αξίωμα του Κυβερνήτη της Κεϋλάνης το 1798. Ο τόπος ήταν ρημαγμένος και με φοβερά προβλήματα ύστερα από τον πόλεμο μεταξύ της Ολλανδίας, που τον κατείχε προηγουμένως, και της Βρετανίας. Σύγχρονοί του Βρετανοί ταξιδιώτες που επισκέφτηκαν τη νήσο και συναντήθηκαν μαζί του μιλούν με θερμά λόγια για την «εντιμότητα», τη «φιλανθρωπία» και τις «ειρηνικές αρχές του», «την ανεπιτήδευτη καλωσύνη του με την οποία μεταχειριζόταν του πάσης φύσης ανθρώπους και η οποία δημιουργούσε μία γενική αφοσίωση στο πρόσωπό του» (George Viscount Valentia, Voyages and Travels to India, Ceylon, the Red Sea, Abyssinia and Egypt, in the years 1802).

Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη, Ελένη. Η Ιόνιος Ακαδημία: Το Χρονικό της Ίδρυσης του Πρώτου Ελληνικού Πανεπιστημίου (1811-1824). Αθήνα, GR: Εταιρεία Αρχειακών Μελετών και Εκδόσεων «Ο Μικρός Ρωμηός», 1997.


Βασιλική Μπόμπου-Σταμάτη. Η Βιβλιοθήκη του λόρδου Γκίλφορντ στην Κέρκυρα (1824-1830). Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Αθήνα 2008.

Sex & Drugs & Rock’n’Roll

A Moral Odyssey retold by Homer, Joyce and Duchamp

A new book by Megakles Rogakos, MA MA PhD

In 2023, one century after Marcel Duchamp completed his work on the Large Glass, a book comes to suggest that it is not self-referential but has specific protagonists, locations and details that convey a timeless moral lesson about archetypal issues that human nature is perpetually tormented with – Sex (lust) & Drugs (intoxication) & Rock’n’Roll (violence).

By choice, Duchamp never directly referred to Homer regarding the Glass, and this work has been analysed by many scholars in different ways. When Dr Megakles Rogakos came across the work in 2000, the detail of the Oculist Witnesses on it prompted him to sense their possible connection with the Trial of the Bow in Homer’s Odyssey, and he spoke about it in a related talk at London’s Tate Gallery on 10 August of the same year. He made this theory the subject of his PhD thesis (2012-2016) at the University of Essex entitled “A Joycean Exegesis of The Large Glass: Homeric Traces in the Postmodernism of Marcel Duchamp”. The Homeric exegesis of Duchamp’s Glass through Joyce’s Ulysses aims to confirm the atavistic theory that the ancient is present in the contemporary. The Glass, like the Homeric Odyssey, as revisited in Ulysses, may be thought to be some kind of moralising treatise on the temptations of man to fall prey to the three deadliest sins throughout human history – lust of flesh; indulgence in drugs; craving for power, as discussed separately in chapters of the book (see III.9; III.8; III.12) and gave its title – “Sex & Drugs & Rock’n’Roll”, after Ian Dury’s censored song of 1977. If its Joycean exegesis is proven, then the Glass may enigmatically emerge as a Homeric paradigm of man’s initiation to inner freedom, which Duchamp called the “beauty of indifference”. Dr Eleftherios Anevlavis, translator of Joyce’s Ulysses and Wake, writes: “Dr Rogakos’ exegesis is an impressive intellectual creation, enriched with the practices of decipherment and the art of writing, but at the same time created by the experiences and exhaustive study of culture from Homer to Yoko Ono and of the cosmos from the cave paintings of Lascaux to the constellation of the Pleiades.” Remarkably, with his theory of the appropriation of Homer’s Odyssey in Duchamp’s Glass, Dr Rogakos offers a refreshingly tongue-in-cheek explanation of postmodernism’s relationship to antiquity.

Dr Rogakos is an art historian and curator of exhibitions, working as communication officer at the Corfu Heritage Foundation. His book titled Sex & Drugs & Rock’n’Roll: A Moral Odyssey retold by Homer, Joyce and Duchamp, in A4 format masterfully designed by DesignBond with 300 colour images on 220 pages, is published in 2022-2023 by the Corfu Heritage Foundation (www.corfuheritagefoundation.org) in the Greek (ISBN 978-618-83770-3-5) and the original English (ISBN 978-618-83770-4-2) language.

Front cover of Sex & Drugs & Rock’n’Roll: A Moral Odyssey retold by Homer, Joyce and Duchamp (2023) by Megakles Rogakos.
Rear cover of Sex & Drugs & Rock’n’Roll: A Moral Odyssey retold by Homer, Joyce and Duchamp (2023) by Megakles Rogakos.
Credits and contents of Sex & Drugs & Rock’n’Roll: A Moral Odyssey retold by Homer, Joyce and Duchamp (2023) by Megakles Rogakos.


I. The Premise

1. The Greek Dimension of Marcel Duchamp’s raison d’être

2. The Allure of the Odyssey for the Avant-Garde

3. The ’Pataphysical connection of Alfred Jarry’s Faustroll to Homer’s Odyssey

4. Homer’s Odyssey as paradigm of Raymond Roussel’s Impressions of Africa

5. The Homer-Infested Modern Culture that influenced Marcel Duchamp

6. Duchamp’s Postmodernism

7. A Joycean Exegesis of The Large Glass

II. Homeric Traces in the Postmodern Works of Duchamp

1. Homer’s relation to The Blind Man

3. Duchamp as Odysseus

3. Duchamp’s Odyssean Strategy of Dissimulation

4. Transvestism’s Allure for Duchamp

5. Duchamp as Penelope: Loving, Mournful and Cold-Hearted

6. Duchamp’s His Twine as Penelope’s Weaving Ruse

7. Duchamp’s Belle Haleine as the Beautiful Helen of Troy

8. The Multifarious Origins of Tiré à quatre épingles

9. Duchamp’s Hat Rack as Emblem of Cuckoldry

10. Duchamp’s Knight as the Wooden Horse

11. Duchamp’s Fountain as the Bag of Winds

12. Duchamp’s Bilboquet as Nausicaä throwing the Ball

13. The Ominous Power of Duchamp’s Why Not Sneeze Rose Sélavy?

14. Odysseus and the Marchand du selIn Advance of the Broken Arm as the Winnowing Fan

15. The Enigma of Duchamp’s Door for Gradiva

16. The Cassandra Connection – The Myth and the Foundation

17. Souvenirs from the Classical World

III. A Homeric Exegesis of Duchamp’s Glass via Joyce’s Ulysses

1. Duchamp’s Glass and its Relation to Homer’s Odyssey

2. The Components of the Glass as a matter of fact and by extension

3. The Journey of the Illuminating Gas as an Odyssey

4. This is a Man’s World But it would be Nothing without a Woman

5. The Bride as Penelope

6. Duchamp’s Cemetery of Uniforms and Liveries as Penelope’s Suitors

7. Duchamp’s Waterfall as the Melanhydros Spring, Ithaca

8. Duchmap’s Liqueur Bénédictine as the Sirens

9. Duchamp’s Chocolate Grinder as the Lust of Flesh

10. Duchamp’s Oculist Witnesses as the Trial of the Bow

11. Duchamp’s Mandala as Tiresias

12. Duchamp’s the Boxing Match as the Odysseus vs Irus Fight

13. Duchamp’s Wilson-Lincoln Effect as the Athena vs Poseidon Contest

14. The Odyssey’s Anagnorismos as Duchamp’s Affirmative Nature – Yes, but to what?

15. The Glass’ Cracking as the Odyssey’s Unhappy Premonition

Corfu British Cemetery

Text and photographs by Megakles Rogakos, MA MA PhD

The British Cemetery in Corfu is located on the hill of San Salvatore, in the proximity of the San Rocco square. Founded in 1814, when Corfu became a British Protectorate (1814-1864), it was used as a place where the British officials, soldiers and residents were interred. After the departure of the British from the island, the cemetery served as the graveyard for the foreign families who stayed on. The earliest legible grave dates back to 1817. There are nearly 500 graves in the cemetery. It is still being used as a cemetery for the Anglican residents of Corfu. Among the most notable graves are John Connors’ grave, died in 1857, a private in the 3rd Regiment of Foot, who was awarded the Victoria Cross during the Crimean War, and the monument to the seamen of the Royal Navy destroyers HMS Saumarez and HMS Volage, which ships were mined by the Albanians in 1946 (The Corfu Channel Incident).

The whole place looks more like a garden than a cemetery. It is gracely blossomed all year long with a great variety of flowers, bushes and trees. There is also a small basin with goldfish and water lillies. The cemetery is crossed by a slight ascending road, on which one can spot many types of flora, like the anemones, marguerites and the famous orchids.

Sadly, this historic cemetery is in dire need of restoration. If there are any donors sensitive to this matter, they should get in touch with the following person in charge: Ms Alison Turney, Vice Consul, British Vice Consulate, 18 Mantzarou Street, 49100, Corfu, Greece, +30 26610 30055, alison.turney@fco.gov.uk

1. Corfu British Cemetery – entrance.
2. Corfu British Cemetery – garden view with pot and basin in the background.
3. Corfu British Cemetery – basin with goldfishes and water lilies.
4. Corfu British Cemetery – ossuary and nearby graves.
5. Corfu British Cemetery – ossuary’s façade.
6. Corfu British Cemetery – ossuary’s rear view.
7. Corfu British Cemetery – grave of William Boycroft, who died 15 May 1846.
8. Corfu British Cemetery – grave of John Rutherford, who died 12 February 1839.
9. Corfu British Cemetery – grave of Edward Johnson Esq., who died 10 November 1829.
10. Corfu British Cemetery – oblique aspect of the grave of Johnson, pictured above.
11. Corfu British Cemetery – grave of Charles Gustavus Monckton, who died 9 August 1831.
12. Corfu British Cemetery – grave of John Kettlewell, who died 29 December 1833.
13. Corfu British Cemetery – grave erected by the Royal Artillery Battalion in 1856.
14. Corfu British Cemetery – obelisk.
15. Corfu British Cemetery – grave of James William Taylor, who died 14 February 1879.
16. Corfu British Cemetery – grave with a cross on a Celtic design.
17. Corfu British Cemetery – grave with iron railing in Victorian style.
18. Corfu British Cemetery – grave of a Deputy Commissioner-General.
19. Corfu British Cemetery – detailed aspect of the grave pictured above.
20. Corfu British Cemetery – grave with statue of angel holding living torch down.
21. Corfu British Cemetery – oblique aspect of the grave pictured above.
22. Corfu British Cemetery – grave crowned with a replica of Michelangelo’s “Pietà”.
23. Corfu British Cemetery – grave of a Deputy Adjutant General.
24. Corfu British Cemetery – grave of Gertrude Spengelin, who died 25 February 1837.
25. Corfu British Cemetery – grave of Lieutenant T. E. Thompson, who died 6 April 1830.
26. Corfu British Cemetery – grave of Harriet Browne Pecco, who died 8 July 1825.
27, Corfu British Cemetery – grave of Elise Fels, who died 24 November 1851.
28. Corfu British Cemetery – grave of Ken Crossley, who died 25 January 1945.
29. Corfu British Cemetery – statue by Georgios Bonanos of a seated lady reading from a book.
30. Corfu British Cemetery – grave of James Woodhouse KCMG, who died 26 February 1866.